TAM OLARAK HİÇBİR ŞEYLE İLGİLİ

gölgem ve sen

2010-09-04T19:11:00.001+03:00

Baktığı şeyin gölgesi olduğunu anlaması epey zman aldı. beğendi gölgesini, kendisini hiç beğenmediği halde. Saçlarımı biraz daha düzeltirsem dünyanın en yakışıklı gölgesine sahip olacağım.

Onla hep akşamları gezerdik, olabildiğince ara sokaklarda paylaşırdık şeyimizi, bu aşk değil demişti. Gündüzleri çalışırdı, bense şimdiki halimden pek de farklı değildim. gölgemi görse severdi beni, o zaman daha farklı "şeyleri" paylaşabilirdik.
Bir müddet sonra sıkıldı gölgesinden, boşu aldı garson, bir çay daha istedi...

Yıllardır geliyorum bu kahveye garsonun adını bile bilmiyorum, yıllardır geliyorum bu kahveye çayı tek şekerli içtiğimi bilr bilmiyor. Oysa garsonlar için en önemli saygı gösterme, işinde ustalığını ıspatlama göstrgesi budur. Bunun üzerinde de çok durmadı.
O buluştuğumuzda epey yağmur yağmıştı, akşamdı yine. Oysa gündüz hava ne güzeldi, gündüz buluşabilseydik eğer deniz kenarında oturacaktık, ona güzel sözler söyleyecektim. daha önce aklımdan geçirmediğim sözler, aklımdan geçselerdi sadece geçeceklerdi, hep böyle olurdu hiçbir düşüncenin daimi adresi değildi aklı, tek güzel yanı bütün iyi düşüncelerin yolu üzerinde bulunmasıydı.

Yağmurun yağmasına ilk başta sevinmiştim, o aptal şiirleri getirmişti aklıma, kafiyeler düşecekti sağıma soluma. Epey hızlandı yağmur, hiçte bahar yağmuruna benzemiyordu. zaten okduğum hiçbir roman sayfası hayatımın bir anı olmuyordu. Hayataım bir kaç kelimelik bir cümle olabilirdi ama bu kelimeler daha önce asla bir araya gelmemeliydi. Hemen ilk binanın bizi ıslanmaktan koruyacağı çıkıntısının altına altına kaçtık. Hiçbir kitapta bu kadar kötü bir mimariden bahsedilmemişti. dümdüz-gri bir Ankara binasından farksızdı ve daha kötü yanı bu çirkinliğini gizleyecek diğer binalardan epey uzaktaydı...

Saçları ıslamıştı ve uzun gri paltosu...

O an orada öptüm onu. aklımın bir tuzağıydı düşmüştüm, dudaklarıyla kaldırmasını beklemiştim beni, kötü bir şiir için birikmek üzereydi cümlelerim... öptü beni... dahası ve sonrası yoktu.. yağmur durdu. doğaya ayak uydurmamak elde değildi.
Biraz daha dolaştılar. Kelimeler biraz uzaktaydı ve onca çığlığa rağmen gelmediler. çaydan bir yudum aldı ve soğuktu... soğuktu.

gölgesine baktı, yoktu...

bulutlar güneşe set, hikayenin devamına rest çektiler. Biraz daha sürse ağlayacaklar ve orta yerinden hayatına dalacaklardı. Kötü bir hayatın tekrar sancılarına kimsenin ihtiyacı yoktu. Çayı içmedi... ismini bilmediği garsona son parasını verdi ve para üstü gelmeden hikayenin yazılmayan kısmına doğru yavaşça gitti..

terbiyeli şiir

2009-12-19T11:02:00.002+02:00

kitaplar dolusu sözler
ve anlatmak için bir anı
saatlerce kurgulanan cümleler
"sen benim yalnız bildiğim
bütün yerlerin kalabalığı
ben kalabalıkta kaybolan
gölgenin takipçisi"

yollarda gidiş-gelişim
"yol oluşun"
yol gözleyişim
gelmemen (gelemem)
teninde kaybolan gözlerim
ellerimde gidip-gelen hayalin

gereksiz yol

2009-10-10T13:38:00.001+03:00

“Yürüdüğümüz yollar” diye bir cümle kurma isteğiyle sona doğru geliyordum. Aklımdaki tek şey bir müddet sonra senle bana ait bir özne önderliğinde bilinen ( bilindiği sanılan ) evvel zamana ait yüklem eşliğinde saadetime ermekti.
Sana giden yollar benle gitme ihtimalin olmadığı için hep karanlıktı. Bende önümü görmememi buna bağlıyordum. Senin bana ışık olma ihtimalin yoktu, son karanlıklar içinde yok oluyordum. Tam olarak böyle bir zamandı. Zifiri karanlık / simsiyah bir şekilde karşılaştık. Birbirimizde bir kusur görme ihtimalimiz yoktu. Ellerin, gözlerim, saçların, yüzüm siyahtık işte. Birbirimize dokunmadık hiç ama bir an bile ayrıldığımız söylenemez. İlk kez baş başa bir yolda yürüyorduk. Nereye gittiğimiz meçhul, ne de burada olduğumuzu soruyorduk bile.
Kimse görmedi bizi. En kalabalık yerlerde yürüdük. Bütün sevdiğimiz şarkıları söyledik, dinledik. Her şey güzeldi, cümlem bütün öğelerine ulaşmıştı ama mutsuzduk bu sefer. Mutsuzluk buluşturmuştu bizi, böyleyken durum son için geçerli bir sebep değildi mutsuz olmamız.
Karanlıkta boğulduk. Dönüp cümleme baktığımda geride sadece, çoğul eki yoktu. Bu yaşanan hikayenin adı yoktu. Adın yoktu. Her şeyden öte bunu yazmaya hiç gerek yoktu.

masa

2009-10-10T13:34:00.000+03:00

Masa kalabalıktı. Hiçbir tercihin birleşimi olmazdı bu yığın. İçtiğim biraların çabucak bitmesi, masada muhabbetin şen şakrak olması, benim tek kişilik yolculuğuma onunla devam etmek istemem benim her yudumumda biraz daha ilerlemem, yolun engebeli bir hale gelmesi, muhabbetin benle ters istikamete ilerlemesi onun muhabbetin peşinden gitmesi, cümlenin bitmemesi…

Dört saat sonunda benim yoldan çıkmam, içki yolunda trafiğin sıkışması, birkaç bakışma, aslında uzun uzun bakmam, birkaç kez bana bakması (dram)

Aslına bakılırsa sürekli tekrarlanan kötü bir oyunun “seyircisiz” bir şekilde tekrarlanması. Bir umutla her seferinde sahneye çıkmam sonunu getirmeden yorulmam ( Ne bu oyun böyle sürerdi ne de sonu gelirdi.) Birkaç ikinci perdeye geçilmesine rağmen yarıda kalan heves, kesilen nefes ( sadece kafiye).

Geçen zaman, süren muhabbet, içkinin beni yoluna alması, benim yol aldığımı sanmam. Gittikçe acılaşan bir hikayede bir sonraki satırda satırla filmin kesilmesi. Trafiğin kapanması, yolun bitmesi, masadaki kontenjanımın uzun uzun bakışmalara hakkı olan ve bol seyircili bir oyunun oyuncusu tarafından doldurulması.

Yalnız kalmam, tekrar yanılmam

veda değil kısa bir ayrılık (hiç kimse asker doğmaz, doğmasında)

2009-08-10T23:20:00.002+03:00

avrupaya yapacağım kısa bir yolculuk sebeiyle bir müddet buralarda olamaycağım. biliyorum bensiz sizlere bu diyarlar tatsız gelecek ama yapacak bir şey yok.

geyik bir yana dünya bir yana dedikten sonra... "askerlik dediğindir geçer" laflarına kanarak yola çıkmama o kadar az zaman kaldı ki saatlerle anlatmak elde. kırklareli' ni avrupadan saymayan bütün müminleri kınıyor ve bu konuyu dine bağladığım için kendimden utanıyorum:)

neyse canlarım bazıları bu göreve seve seve gider ama mevzu tam olarak böyle değil bu sefer.. unutmadan hiç kimse asker doğmaz ama bir süre boyunca bunun aksini söyleyen cümleleri çağırıp duracağım. adamı zorla kendisiyle çeliştirirler.
asker olmam adına bana yapılan bu davveti reddetmek bize yakışmazdı diyip, gururumuzdan bir ödün vermeden biraz da ne olacağını bilmeden gidiyorum.. kendinize iyi bakın canlarım.. sizleri öpüyorum diyorum ve siz bu gerçekleşcek sanarken ben toz olup gidiyorum..

2010 un uygun bir zamanında tekrar buradayım.. sayılı gün geçer, gün sayacak halde değilsen eğer..(fena laf ettim)

3G Sizi Mutlu Eder mi? / Fikret BAŞKAYA

2009-08-08T15:50:00.001+03:00

Teknoloji hârikalar yaratıyor ve her teknik ilerleme insanlık fotoğrafını daha çok karartıyor. Ve insanlara şimdilik sabrederler, ilerlemenin 'geçici olumsuzluklarına' katlanırlarsa, ilerde dünya cennetinde yaşayacakları söyleniyor... Onlara gösterilen madalyonun sadece bir yüzü...

İlerlemenin ve onun bir aracı olan teknolojik harikaların neyi yaptığına odaklanınca, neyibozduğu gözden kaçıyor. Oysa bilimsel-entellektüel faaliyet, ancak insâni-toplumsal olayları ve süreçleri çelişik karekterleri, antinomik bütünlükleri itibariyle kavradığında bir kıymet-i harbiyeye sahip olabilir. Halk arasında 'ilerlemeye karşı çıkılamaz' düşüncesi geçerli. Böyle bir şey söylemek, sermayeye ve devlete karşı çıkılamaz demeye gelir. Zira, kendinden menkûl ilerleme denilenin gerisinde bu ikisi var. Ancak bu ikisi varsa bilimsel-teknik ilerleme mümkün...

Eğer ilerlemenin gerisinde devlet ve sermaye varsa, egemen olmanın ve kâr etmenin hizmetindeki 'modern teknolojinin' tarafsızlığından söz etmek abestir... Asıl kafa karışıklığı yaratan şey de, bir meta uygarlığı, tam bir sömürü metabolizması ve/veya ölü-emek uygarlığı olan, eşyayı onu üreten insandan mûteber sayan, mantığı ve özü itibariyle deamoral [ahlâk dışı] olan kapitalist çağın 'modern teknolojisinin', kapitalizm öncesi döneminzanaatlarıyla bir ve aynı şey sayılmasıyla ilgili.

Oysa, kapitalizm öncesi dönemin uygarlıklarında geçerli zanaatlar sömürünün ve kâr etmenin, meta üretiminin hizmetinde değildi, farklı kaygıların ve ihtiyaçların hizmetindeydi; o teknolojiler kullanım değeri üretmenin hizmetindeydi. Söz konusu toplumsal formasyonlarda ekonomi topluma içkindi, onda içerilmişti [mündemiçti] ve ona tabi idi...

Kapitalizmle birlikte bu ilişkinin yönü ve mahiyeti değişti. Ekonomi toplumun öteki veçhelerinden bağımsızlaştı ve onları kendi mantığına tâbi kıldı. Şimdilerde teknolojinin dizginlerinden boşanıp, tam bir kâbusa dönüşmesinin gerisinde işte bu terslik var... Egemen elite ve bir bütün olarak ayrıcalıklı sınıflara mensup olan yeryüzünün efendileri cephesinin, teknolojik ilerlemeyi yüceltmesi anlaşılır birşey, zira modern teknoloji onların dünyanın beşeri ve doğal zenginliğini yağmalamak demek. Bu yüzden her yeniliği, her teknik ilerlemeyi mutlaka olumlu birşey sayıp-yücelteceklerdir.

Daha rafine ve 'hümanist' olanlarıysa, bazı olumsuzluklar söz konusu olsa da, bunun kimi reformlarla, iyileştirmelerle aşılacağını düşünüyorlar. Çünkü, kapitalizmin ameliyat edilemezliğinin farkında değiller... Kapitalist patronlar işçilere daha 'iyi' ücret öderse, iş güvenliğine riayet edilirse, kamusal kaynaklar silaha değil, eğitime, sağlığa, sosyal güvenliğe, kültüre harcanırsa, ekolojik gereklere uyulursa, Üçüncü Dünya'dan ithal edilen tarım ürünlerine, enerji ve madenlere daha 'adil' bir fiyat biçilirse, ilerlemenin olumsuzluklarının törpüleneceğini sanıyorlar...

Eğer soru sorma aşamasında hata yaparsanız, vereceğiniz cevapların bir kıymet-i harbiyesi olmaz. Doğru soru şu olabilir: Neden Afrika'nın Asya'nın Latin Amerika'nın köylüleri emperyalist dünyanın ihtiyaç duyduğu şeyleri [kahve. kakao, çay, enerji, maden, vb.] üretip ihraç ediyor da kendi ihtiyacı olan şeyleri üretmiyor? Hümanist-rafine aydınların sorması gereken asıl soru, neden birileri [azınlık] zengin ve başkaları [çoğunluk] yoksulluk ve sefalet içinde? Neden dünya toplumları şimdilerde Kuzey/ Güney diye bölünmüş durumda? Neden Güneyin zenginliğine Kuzey el koyuyor ve Kuzeyde bir Güney, Güneyde de bir Kuzey var ve neden başka türlü olması mümkün değil?

Eski dönemlerin zanaatlarıyla bu günün teknolojileri aynı şey değil. kapitalizmin ürettiği teknoloji, geleneksel zanaatların iyileştirilmiş - geliştirilmiş bir versiyonu değil. Su ile çalışan değirmenle, nükleer santral aynı şey değil. Arada sadece nicelik değil, nitelik farkı da var... Ünlü Alman filozof Martin Heidegger bu yüzden hidro-elektrik santralle, rüzgar değirmeni arasındaki nitelik farkına gönderme yapıyordu... Kapitalizm çağında, kâr etmenin hizmetindeki teknoloji demek, her seferinde daha çok üretmenin hizmetinde olmak demektir ki, bir başına bir varlığı söz konusu değildir, başka amaçlara eklemlenmiş durumdadır...

Bir yere kurulan 20 adet yel değirmeniyle, bir veya birkaç nehir vadisine kurulmuş 20 barajı aynı şey saymak, sorunu anlamak istememek demektir. 20 adet barajın orada yaşayan insanlar, doğal çevre, tarihsel miras, iklim, vb. alanında ortaya çıkardığı sayısız olumsuzluklarla 20 yel değirmenin ortaya çıkardığı durumu bir ve aynı şey saymak mümkün değildir Soruyu şöyle de formüle edebiliriz: bölgeye kurulan 20 yel değirmeni, o bölgenin insanlarını göçe zorlar mı?

O bölgedeki tarihi yok eder mi? Toprağın kimyasal yapısını bozar mı? Havanın nem oranını değiştirir mi? Hava sıcaklığını artırır mı?.. Bu konuda sorular sormaya kalktığınızda cevap hazır: ilerlemeye karşı mısın? İlerlemede, gelişmede ne kötülük var, elektiriği bırakıp muma, çıraya mı dönmemizi istiyorsun? Söylenen kabaca şöyle: Kötü olan teknoloji değil, onun nasıl kullanıldığıdır. Teknoloji basit bir araçtır ve mutlaka yararlıdır...

Onu iyi amaçlar için de, kötü amaçlar için de kullanabilirsin, zira, teknoloji yansızdır [nötr]. Teknolojinin yansızlığı [nötre oluşu] da başlıca iki gerekçeye dayandırılıyor: Birincisi,teknolojiyi herkes kullanıyor; İkincisi, teknolojileri geliştirmek üzere kullanılan tüm bilimler de etik olarak yansızdır [nötr]... Velhasıl, sorun teknoloji ve teknik bilimle igili değildir... Bu yaklaşım halk dilinde at sahibine göre kişner özdeyişiyle ifade edilene gönderme yapıyor ama gözden kaçan bir husus var: Özdeyiş, atın huysuz olabileceği, yaramaz olabiliceği ihtimalini dikkate almıyor.

Kapitalizmin ürettiği 'modern teknoloji' insanı insanlıktan çıkarmadan ve doğa tahribatını derinleştirmeden yol alamıyor. Her seferinde daha ileri teknoloji demek, daha büyük insânî, sosyal ve ekolojik kötülük demektir. Kapitalist kültür önce insanları soru soramaz hâle getiriyor, sonra da her türlü kepazeliği ilerleme, kalkınma, vb. olarak dayatmayı başarıyor. Haklı olarak, ünlü Hintli kadın yazar Arundhati Roy buna "kalkınma adına ilân edilmiş sivil savaş" diyordu... Harikalar yaratan ileri teknoloji neyi amaçlıyor, neyin hizmetinde, ne tür sonuçlar ortaya çıkarıyor?.. Sorun sadece, Atom bombası, kara mayınları, nükleer, kimyasal-biyolojik silahlar, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalarla [GDO], vb. ilgili değil. Kapitalist üretim bir bütün olarak canlı olan her şeye düşmandır... Öyleyse tarafsız, yansız bilim ve teknoloji, bilimin evrenselliği türü safsatasından yakayı kurtarmak gerekiyor. Teknolojik ilerlemeyle, çözülmesi gereken sorunlar arasındaki ilişkinin tersliği gözden kaçıyor. Onca öğünülen, hârikalar yarattığı söylenen modern teknoloji sorunları çözmenin bir aracı değil, tam tersine bizzat sorunun kendisi... Dev adımlarla ilerleyen 'modern teknolojiyle' birlikte başka şeyler de ilerliyor: yoksulluk, açlık, sefalet, doğal çevre tahribatı, hızla yok olan biyolojik-kültürel çeşitlilik, anlam kaybı, sayısız insâni yabancılaşmalar... Kapitalist sömürünün hizmetindeki teknolojik ilerlemeyi ancak düşünme yeteneği dumura uğramış olanlar olumlayabilir... Zira, kapitalizmin mantığı sömürücüdür- sömürgeleştiricidir- merkezileştiricidir, metalaştırıcıdır... Toplumu ve doğayı sadece sömürülebilir bir rezerv olarak gören bir üretim tarzının 'büyük insanlığa teklif edeceği birşey olabilir mi? Kendisi sorun olan kapitalist teknoloji sorunların çözümünü temsil edebilir mi?

Marksist sol, teknoloji eleştirisi konusunda sınıfta kaldı

Marksist sol teknolojik ilerlemeyi hiçbir zaman kapsamlı-tutarlı-bütünlüklü bir eleştiriye tâbi tutmadı. Marx, diyalektik yönteminin bir gereği olarak, teknolojinin çelişik niteliğinininfarkındaydı. Çeşitli eserlerinde bu soruna değinmekle birlikte bütünlüklü bir teknoloji eleştirisi yapmadı.

Bazı yazılarında üretici güçlerin gelişmesine yaptığı abartılı vurgu onun teknoloji eleştirisinin görmezden gelinmesine neden oldu. Komünist Manifesto'da burjuvazinin ilerletici rolüne dair söyledikleri ve eserlerindeki başka bazı ifadeler, kapitalist teknolojinin tek yanlı olumlanması olarak anlaşıldı. Özellikle Komünist Manifesto'da burjuva teknolojisine çoşkulu bir övgü yapılıyor ve şöyle deniyordu:

"Burjuvazi, yüz yılı ancak bulan sınıf egemenliği süresinde, daha önceki kuşakların toplamından daha kitlesel ve daha muazzam üretim güçleri oluşturdu. Doğa güçlerinin dizginlenmesi, makineleşme, sanayide ve tarımda kimyanın kullanılması, buharlı gemi işleyişi, demiryolları, elektrikli telgraflar, dünyanın her bölümünde toprağın işlenebilir hale getirilmesi, ırmakların ulaşım için düzenlenmesi, yerinden koparılan bütün insan toplulukları --daha önceki hangi yüzyıl, toplumsal emeğin bağrında böylesine üretim güçlerinin yattığını sezmiştir!"

Dikkat edilirse, yukardaki alıntıda burjuva teknolojisinin bir veçhesi sorun ediliyor ve sadeceyapılandan söz konusu ediliyor. Madalyonun öteki yüzüne, yıkılana dair birşey söylenmiyor... Fakat Marx başka yerlerde bu eksikliği kısmen giderici tespitler yapıyor.

Mesela büyük sanayide işçinin durumuyla ilgili yazdıkları, onun sorunun çelişik karekterinin farkında olduğunu açıkça gösteriyor. Yoğun makina kullanımıyla işin [çalışmanın] özerkliğini ve çekiciliğini bütünüyle kaybettiğinden, ve proleterin makinanın basit bir uzantısı haline geldiğinden, çalışmanın itici- geriletici [repoussant] hale geldiğinden söz ediyor. Marx, sadece insana verilen zararlara değil, doğaya verilen zararlara da dikkat çekmişti. Ünlü eseri Kapital'de şunları yazıyor:

"Üstelik, kapitalist tarımdaki her gelişme, yalnız emekçiyi soyma sanatının değil, toprağı soyma sanatında da bir ilerlemedir; belli bir zaman için toprağın verimliliğinin artmasındaki her ilerleme, aynı zamanda bu sonsuz verimlilik kaynağının mahvedilmesine doğru bir ilerlemedir"...

"Kapitalist üretim, bu nedenle teknolojiyi değiştirir ve ancak bütün zenginliğin asıl kaynağını, yani toprağı ve emekçiyi kurutarak çeşitli süreçleri toplumsal bir bütün içinde birleştirir."

Marx başka eserlerinde de teknolojik ilerlemeye benzer eleştiriler yöneltiyor ama o esas itibariyle teknolojinin kendisine değil, onun kapitalist sistem tarafından kullanılış biçimine itiraz ediyordu... Oysa bizzat kapitalizmin ürettiği teknolojinin tartışma konusu yapılması gerekirdi...

Her şeye rağmen Marx'ın eserlerinde tutarlı bir teknoloji eleştirisine başlangıç teşkil edebilecek unsurlar mevcuttu. Fakat, XIX'uncu yüzyılın sonundan itibaren 'markist sol' bu bahsi tümden kapattı. II. ve III. Enternasyonallerin kaba marksizmi, hiçbir zaman kapitalizmin ürettiği 'modern teknolojiyi' tartışma konusu yapmadı. Marx sonrası solteknoloji konusunda geçerli pozitivist ve iyimser yaklaşımı benimsemekle yetindi...

Teknoloji yansızdır, önemli olan kimin tarafından kullanıldığıdır şeklindeki kaba yaklaşım II. ve III. Enternasyonal marksizminin de yaklaşımıydı. Oysa, insanın insan tarafından sömürülmesine son verildiğinde doğanın insanlık toplumu tarafından sömürülmesinin sona ereceğine dair kaba yaklaşım sakattı. Zira, doğa pozitivist felsefe tarafından sınırsız kullanılabilir bir rezerv ve ticaret [alım-satım] konusu bir meta olarak görülüyordu. Marx sonrası marksizm de bu yaklaşımı benimseyip, rotadan çıkmıştı... Marksizmin kendi varlık nedenine yabancılaşıp, eleştirel-devrimci özünden arındırılarak, sendika, parti, ve devlet bürokrasilerini meşrulaştırma aracı haline geldiği koşullarda, artık burjuva teknolojisinin eleştirisi de dahil hiçbir sorunla ilgili eleştiri ve açılım mümkün olmayacaktı...

Böylesi bir ortamda kapitalizmin ürettiği teknolojinin tahribatına dikkat çekenler, ya marksist olmayan düşünürler, ya da iki enternasyonalden bağımsız hareket edebilen, "resmi marksizden" uzak durabilen marksist teorisyenler olacaktı: Martin Heidegger, Walter Benjamin [ekolojik muhalefetin ve anti- nükleer hareketin habercisi], Franfurt Okulu'nun ünlü düşünürleri [Theodore Adorno, Horkheimer, Herbert Marcuse, Habermas...], Jacques Ellul, Ivan Illich, Charbonneaux, vb.

Kapitalizmin ürettiği - kapitalizmi üreten teknolojiye karşı çıkmadan kapitalizme karşı çıkmak mümkün değildir...

Tutarlı bir teknoloji eleştirisi, öncelikle teknolojinin yansızlığı [nötr] safsatasından kurtulmaktan geçiyor. "Silahlar insanları öldürmez, insanlar insanları öldürür" türü genel geçer kabullerden uzak durmayı gerektiriyor. Zira, kapitalist teknoloji araç- amaç bütünlüğünü ortadan kaldırmış durumda. Modern toplumların tam bir anlam kaybı, manipülasyon ve rasyonalize edilmiş şiddet sarmalına kapılmış olmalarının gerisinde, sözünü ettiğimiz amaç- araç bütünlüğünün ters-yüz olması gerçeği yatıyor. Etik ve estetik kaygılara ve gereklere yabancılaşma, başlıca sorunlardan birini oluşturuyor.

Yunan kökenli ünlü Fransız düşünür Cornelius Costariadis, son söyleşilerinden birinde, "kapitalist toplumun uçuruma koştuğunu, zira hiçbir şekilde kendini sınırlayamadığını" söylemişti... " Gerçekten özgür ve özerk toplum kendini sınırlamasını bilmek zorundadır, yapılmaması gereken şeyler olduğunu bilmek durumundadır, dahası yapmaya teşebbüs dahî edilmeyecek, arzu edilmememesi gereken şeyler olduğunu bilmelidir" derken, kapitalist teknik bilimin neden olduğu tehlikeye dikkat çekiyordu. Eğer teknolojik gelişmeye [progrès technique] çelişik karekteri itibariyle yaklaşılır, sadece yaptığı değil, yıktığı da göz ününe alanırsa, ortaya çıkacak sonucun egemen burjuva düşüncesinin sunduğu gibi olmadığı, bir tür sıfır toplamlı oyuna benzediği görülecektir... Eğer bir kalorilik gıda maddesi üretmek için dokuz kalori enerji harcıyorsanız, ortalıkta üretilmiş ilave birşey de yok demektir ama insanlar üretilenin nasıl, ne pahasına üretildiğiyle, üretilenin doğa ve topluma neye mâlolduğuyla ilgilenmeme eğilimindedirler...

Ne demek istediğimize açıklık getirmek üzere bir-iki örnek şöyle olabilir. 'Geleneksel' teknoloji olan bin dokuma tezgahıyla bin aile onbin metre kumaş üretirken, yeni [ileri] kapitalist teknolojinin devreye girmesiyle yüz işçinin çalıştığı fabrikada yüzbin metre kumaş üretilmesi, ilk bakışta olumlu birşey, büyük bir ilerlemeymiş gibi görünebilir. Oysa, bu durum dokuzyüz ailenin bir gelirden yoksun olması, gelir dağılımının kapitalist patron lehine bozulması, doğal çevre tahribatının artması gibi sonuçlar da ortaya çıkarma istidâdı taşımaktadır. Dolayısıyla resim işsiz kalanlar tarafından, doğal çevre tarafından farklı, yüksek kârlar elde etme olanağına kavuşan kapitalistler tarafından farklı görülecektir...

Bir günlük gazete, olumlayarak, bir hipermarketler zincirinin yetmiş yeni şube açacağını ve bunlarda üç bin kişi istihdam edeceğini yazdığında, resmin sadece bir kısmını göstermiş olur. Resmin tamamını görmek için kaç küçük esnafın iflasa sürükleneceğine, büyük marketlerin neden olacağı enerji israfına ve çalışanların ne tür koşulllarda çalıştığına, vb. da gönderme yapmak gerekirdi... Egemen cephe tarafından mutlaka olumlu sayılan, bolluğun, özgürlüğün, ilerlemenin, kalkınmanın vazgeçilmezi sayılan ileri teknoloji, karşı taraftakiler tarafından kolaylıkla, kölelik, güvensizlik, dışlanma, sosyal kriz, doğa tahribatı, Üçüncü, Dünya'nın yıkımı, vb. olarak görülebilir...

Tıp teknolojisindeki bazı gelişmeler ortalama insan ömrünü uzatmayı başardı ama başka bazı ilerlemeler de bir dizi 'modern hastalığın' ortaya çıkmasına neden oldu. Kanser, diabet, obezite, vb. ortalama yaşam beklentisini ters yöne çekme potansiyeli taşıyor... Savaşlarda ölen insan sayısındaki devasa artış 'ileri teknolojinin' eseri. Son yüzyılda trafik kazalarında ölen insan sayısı II. Dünya Savaşında ölenlerden daha fazla...

Bir tür katliam halini alan bu ölümler neden tartışılıp-gereği yapılmıyor? Yapılmaz zira, orada yüksek çıkarlar var: otomotiv endüstrisinin, büyük petrol kartellerinin, oto-yol yapan büyük inşaat firmaların baronları devasa kârlar elde ettikleri için... Üretilen her araba doğacak her çocuğa karşıyken bu saçmalığı bir ilerleme ve refah unsuru saymak niye... İş kazalarında ölenler milyonlarla, yaralananlar da yüz milyonlarla ifade ediliyor ve kimse gerçek rakamı bilmiyor. Zira, ayıbı açığa vurmak daha büyük ayıptır denmiştir.

Şimdilerde teknoloji harikası olarak sunulan 3G gündemde... Reklamcılar ve reklamcıların hizmetindeki "sanatçılar" bu amaç için seferber olmuş durumda... Bunun iletişim alanında bir mucize olduğu söyleniyor. Artık herkes 2G'sini çöpe atıp sevgili 3G'sine kavuşabilir.

Bu saçmalığın bir ilerleme sayılması abes değil mi? İnsanlara önce ihtiyaçları olmayan bir şey satılıp, ihtiyaç haline getiriliyor, sonra da satılan şey sürekli yenileniyor. İnsanlar yeniye sahip olmak için çırpınıp duruyor ve yeniye sahip olduğunda mutlu olacağını sanıyor. Oysa ihtiyaçları olmayan lüzûmsuz bir nesnenin peşinde koştuklarının farkında değiller. Gerçekten cep telefonu diye birşeye ihtiyacınız olduğuna inanıyor musunuz? Böyle bir araç belki bazı meslek insanları için gerekli olabilir: mesela ücra bir köyde sağlık ocağında çalışan doktor, ebe, hemşire, orman koruma memuru, çokuluslu bir şirketin yöneticisi, 'emniyet müdürü, Afganistan'da 'barışı tesis etmekte olan' Amerikalı general, açık denizde balık avlayanlar, vb. ama benim gibi evinde ve işyerinde zaten telefonu olan biri neden cep telefonu alsın?

Benim cep telefonum yok, bu güne kadar hiçbir iletişim sıkıntısı çekmedim. Evde telefon olmadığı zamanlarda da bir iletişim sorunum olmadı. Yararlı olmayan ama zararlı ve lüzumsuz olan bir şeye sahip olmak niye? Sebebi çok açık: birilerinin kâr etmesi gerekiyor...

Bir an önce G3 edinmek için sabırsızlananların bilmesi gereken bir şey var: Sizin ne 1G, ne2G ne de 3G'ye ihtiyacınız yok. Ama cebinizde taşıdığınız lûzumsuz küçük şeyin hayatınızı tehlikeye atma riski yüksek... Telefonla mutlu da olamazsınız, zira maddi şeylerle mutlu olunmaz üstelik bir de lüzûmsuzsa... Aksi halde darısı 4G'ye denecektir..

http://bianet.org/biamag/bilim/116335-3g-sizi-mutlu-eder-mi adresinden alıntılanmıştır.

Yesterday's Mistakes

2009-08-08T15:31:00.003+03:00

tamam kabul aradaki ibranice ksımlar zazacaymış gibi bir hava vermiş olabilir. dönem şarkısıdır kendisi. yanlış anlaşılmasın hayatımda bir dönemimin şarkısıdır. kalıcıdır. klibiyle beraber bıraktığı tat unutulmazdır. etkileycidir. bazı zamanlarda uzak durmak gerekir.

şuradan izlerken dinleyelim :

http://vids.myspace.com/index.cfm?fuseaction=vids.individual&videoid=108273

ayrıca dinlerken ekşi sözlük' ten sözlerinide bakmanız için buyrun: http://sozluk.sourtimes.org/show.asp?t=yesterday's+mistakes

QXWÉ

2009-08-08T15:18:00.003+03:00

kutsal harfler:)

balzamin

2009-08-08T13:52:00.003+03:00

BALZAMİN

Sen el kadar bir kadınsındır

Sabahlara kadar beyaz ve kirpikli

Bazı ağaçlara kapı komşu

Bazı çiçeklerin andırdığı

İş bu kadarla bitse iyi

Bir insan edinmişsindir kendine

Bir şarkı edinmişsindir, bir umut

Güzelsindir de oldukça, çocuksundur da

Saçlarınla beraber penceredeyken

Besbelli arandığından haberli

Gemiler eskirken, deniz eskirken limanda

Sevgili.

HİGH HOPES/ pink floyd

2009-08-04T18:39:00.002+03:00

mükemmel bir şarkı.. ayrıca en güzel sololardan birine sahiptir kendisi. dinlemeyenler için bu eksikliğe son verme zamanı. ayrıca izlenebilecel en güzel klipleden birisidir kendisi. sanırım linki vermedim buyurun canlarım: http://www.dailymotion.com/video/x1ftl_high-hopes-pink-floyd_music

sözleri:

beyond the horizon of the place we lived when we were young
in a world of magnets and miracles
our troughts strayed constandly and without boundary
the ringing of the division bell had begin

along the long road and on down the causeway
do they still meet there by the cut

there was a ragged band that followed in our footsteps
running before time took our dreams away
leaving the myriad small creatures trying to tie us to the ground
to a life consumed by slow decay

the grass was greener
the light was brighter
with friends surrounded
the night of wonder

looking beyond the embers of bridges glowing behind us
to a glimpse of how green it was on the other side
steps taken forwards but sleepwalking back again
dragged by the force of some inner tide

at a higher altitude with flag unfuried
we reached the dizzy heights of that dreamed of world

eneumbered forever by desire and ambition
there's a hunger still unsatisfied
our weary eyes still stray to the horizon
though down this road we've been so many time

the grass was greener
the light was brighter
the taste was sweeter
the nights of wonder
with friends surrounded
the dawn mist glowing
the water flowing
the endless river

forever and ever

birde çevirelim dilimize:

ufkun ötesinde, gençken yaşadıgımız yerde
mıknatıslar ve mucizeler dünyasında
düşüncelerimiz başıboştu, sürekli ve sınır tanımaz bir şekilde
başlamıştı, ayrılık çanları çalmaya

geçitte ve uzun yol boyunca
buluşuyorlar mı, hala kesişme noktasında

bir grup vardı, paçavralar içinde
ayakizlerimizi takip eden,
kaçan, zaman düşlerimizi almadan önce
bizi toprağa baglayan sayısız küçük yaratıgı geride bırakıp
yavaş bir çürüme tarafından tüketilen bir hayata giden

çimen daha yeşildi,
ışık daha parlaktı
dostlar etrafında
mucize gecesinde

ardımızda yanan köprülerin közlerine bakıyoruz
diğer tarafın ne kadar yeşil oldugu ilişiyor gözümüze
adımlarımız ileri atılıyor, ancak uykumuzda geri yürüyoruz
sürüklenerek bir iç dalganın gücüyle

daha yükseklerde sakin bir bayrakla
ulaştık düşlenen dünyanın baş döndürücü dağlarına

sonsuza dek arzu ve tutkuyla yüklü
bir açlık daha var doyurulmamış
yorgun bakışlarımız hala başıboş geziniyor ufukta
çakılıp kaldığımız halde bu yolun üzerinde defalarca

çimen daha yeşildi,
ışık daha parlaktı
tat, daha tatlıydı
mucize gecesinde
dostlar etrafında
şafak sisi ışıldıyordu
su akıyordu
sonsuz nehir

sonsuza dek, daima

david gilmour 'un bir röportajından:
"high hopes division bell'de kaydettiğimiz son şarkıydı. tüm diğer şarkılar bittikten sonra bestelendi. aniden ortaya çıkan birşeydi ama güzeldi. ilk baş elimde daha önceden kasede çektiğim küçücük bir piyano melodisi vardı. sanırım temmuz ayıydı ve kız arkadaşım polly ile küçük bir evde kafa dinlemeye kaçtık. şarkının sözleri üzerinde uğraşmaya başladım. polly bana zamanın insanı yıpratması ile ilgili küçük bir phrase söyledi. ben de onun üzerine yoğunlaştım ve.. aslına bakarsanız bu benim otobiyografim, benim hayatım hakkında. cambridge'deki günlerim, çocukluğum.. dediğim gibi şarkı çok hızlı oluşuverdi. sözlerini neredeyse bir günde yazdık. ardından stüdyoya girdim. yalnız başıma. birkaç dakika sonra bir demo ile çıkıverdim. ve dediğim gibi tamamı neredeyse bir günde bitmişti."

EĞER/ Can YÜCEL

2009-07-27T00:08:00.004+03:00

o kadar da önemli değildir bırakıp gitmeler,
arkalarında doldurulması
mümkün olmayan boşluklar bırakılmasaydı eğer.

dayanılması o kadar da zor değildir, büyük ayrılıklar bile,
en güzel yerde başlatılsaydı eğer.

utanılacak bir şey değildir ağlamak,
yürekten süzülüp geliyorsa gözyaşı eğer

yüz kızartıcı bir suç değildir hırsızlık,
çalınan birinin kalbiyse eğer.

korkulacak bir yanı yoktur aşkların,
insan bütün derilerden soyunabilseydi eğer.

o kadar da yürek burkmazdı alışılmış bir ses,
hiçbir zaman duyulmasaydı eğer.

daha çabuk unuturdu belki su sızdırmayan sarılmalar,
kara sevdayla sarıp sarmalanmasalardı eğer.

belirsizliğe yelken açardı iri ela gözler zamanla,
öylesine delice bakmasalardı eğer.

çabuk unutulurdu ıslak bir öpücüğün yakıcı tadı belki de
kalp, göğüs kafesine o kadar yüklenmeseydi eğer.

yerini başka şeyler alabilirdi uzun gece sohbetlerinin,
son sigara yudum yudum paylaşılmasaydı eğer.

düşlere bile kar yağmazdı hiçbir zaman,
meydan savaşlarında korkular, aşkı ağır yaralamasaydı eğer.

su gibi akıp geçerdi hiç geçmeyecekmiş gibi duran zaman,
beklemeye değecek olan gelecekse sonunda eğer.

rengi bile solardı düşlerdeki saçların zamanla,
tanımsız kokuları yastıklara yapışıp kalmasaydı eğer.

o büyük, o görkemli son, ölüm bile anlamını yitirirdi,
yaşanılası her şey yaşanmış olsaydı eğer.

o kadar da çekilmez olmazdı yalnızlıklar,
son umut ışığı da sönmemiş olsaydı eğer.

bu kadar da ısıtmazdı belki de bahar güneşleri,
her kaybedişin ardından hayat yeniden başlamasaydı eğer.

kahvaltıdan da önce sigaraya sarılmak şart olmazdı belki de,
dev bir özlem dalgası meydan okumasaydı eğer.

anılarda kalırdı belki de zamanla ince bel,
namussuz çay bile ince belli bardaktan verilmeseydi eğer.

uykusuzluklar yıkıp geçmezdi, kısacık kestirmelerin ardından,
dokunulası ipek ten bir o kadar uzakta olmasaydı eğer.

issız bir yuva bile cennete dönüşebilirdi belki de,
sıcak bir gülüşle ısıtılsaydı eğer.

yoksul düşmezdi yıllanmış şarap tadındaki şiirler böylesine,
kulağına okunacak biri olsaydı eğer.

inanmak mümkün olmazdı her aşkın bağrında bir ayrılık gizlendiğine belki de,
kartvizitinde 'onca ayrılığın birinci dereceden failidir' denmeseydi eğer.

gerçekten boynunu bükmezdi papatyalar,
ihanetinden onlar da payını almasaydı eğer.

issızlığa teslim olmazdı sahiller,
kendi belirsiz sahillerinde amaçsız gezintilerle avunmaya kalkmamış olsaydın eğer.

sen gittikten sonra yalnız kalacağım.
yalnız kalmaktan korkmuyorum da,
ya canım ellerini tutmak isterse...

evet sevgili,
kim özlerdi avuç içlerinin ter kokusunu,
kim uzanmak isterdi ince parmaklarına,
mazilerinde görkemli bir yaşanmışlığa tanıklık etmiş olmasalardı eğer!!

bazı güzel şiirlerde yer alsın istiyorum buralarda.. yo yo iyi oldu.. hoş oldu.. blog eksik olurdu böyle bir şiir paylaılmasaydı eğer..

İsmimi Sormadı... İsmini Sormadım

2009-07-18T00:25:00.000+03:00

"Sana ve tüm sandıklarıma.."

çok eski zamanlardı... daha kâmil değildim. daha bulamamıştım, bedeli
olacağım sözcük dizimlerini, "halk anlamaz" diyerek kendimi saklıyordum daha.
gece gündüz içiyor, kendimden geçiyordum.

köprüaltı'ndaydım.. köprüaltı'ndaydı.. köprüaltı'ndaydık.. köprü daha
altımızdaydı. az ötemde duruyordum.. az ötede duruyordu. gözlerimdeki hüzün,
"taşra baskısı.." gözlerindeki hüzün, "kızyurdu yalnızlığı.."

- eskiden, tekel birası vardı, dedim.

- efendim.. yoğurt mu dediniz, dedi.

- eskiden, tekel birası vardı dedim. daha dikik ve daha dolu. tamam
birası birazcık kamu arpalar içerirdi lâkin köprü'ye de yakışırdı.

- ha, şimdi amarcord'um.. evet hatırlıyorum.. bi de golden sakız
vardı. içinden artiz resimleri çıkan. en bir çok da ekrem bora.

ben dedim: "yanıma gelsene.. benimle kalsana.. yalnız benim olsana..
(susadıkça ankara gazozu)

o dedi: "gayet mümkün.." (geldi, kaldı, oldu)

ben dedim: "saçlarınız böyle tuhaf, örgülü.. Vadideki Hayat vardı..
hani dizi.. oradaki kızılderili jim'e benziyor."

o dedi: "ben Rudi Cordeş'i de severdim.. falkonotti ne adiydi değil
mi.. Ramona güzel kızdı.."

ben dedim: "bizim televizyonumuz yoktu.. şimdi acayip bulvar olan bir
aile bahçesinde, çekirdek yiyerek, kaçak Dr. Kimbıl'ı seyrederdik mahallecek."

o dedi: "biz de televizyonu Küçük Ev'in büyük kızı Meri Ingıls'ın kör
olduğu bölümde almıştık."

ben dedim: "beyoğlu civarında şimdi "fast food" ve "atari salonu" olan
her yer, o zaman birahane salonuydu.. değişim en önce beyoğlu ve beyazıt'a
yansıyor bu istanbul'da."

o dedi: "bir çocuk sevmiştim lise'de.. tıpkım eski Tarık Akan.. hani
yerli filmlerdi.. hani uzun saçları ve renkli gözleri vardı onun.."

ben dedim: "bilmiyorum.. her filminde mutlaka, Elmadağ'dan Taksim'e
(en azından bir kere) ağır çekimde koşardı.. akabinde o günün en sevilen pop
şarkısı.. kan ve gül.. gül ve diken mesela."

o dedi: "clip'si şarkılardı.. hayatlarımız clip.. ispanyol paça
pantolonlar, fil kulağı yakalı gömlekler, apartman topuklu ayakkabılar, mini
etekler, favoriler ve bıyıklar.. köylü, kentli demeden tüm hanımlar mini etek
giyerdi nerdeyse. on yıl sonra türban vakası patlaması ne garip."

ben dedim: "bu ülke nerelerine yaşıyorsa bunca hayatı.. ezbere
yaşıyor.. çabucak unutuyor.. sıfırın altında belleği.. anılar emeklemiyor."

o dedi: "1 Mayıs ve Taksim'deki onca insanın yeri.. şimdi her galipli
kupa maçı sonrası, ellerinde bir bayrak, dillerinde slogan, kadınlı erkekli
çıkıp tur atıyorlar.. bayraklar ve sloganlar mı değişti yalnız.. nereden
geliyor bu happening çılgınlık. Taksim niye kusmuyor.."

ben dedim: "devrimciliğimiz de biraz Yılmaz Güney markajı içermiyor
muydu.. erkeglerin hepsi birer Yılmaz Güney kopyası değil miydi.. kısa saç,
küt bıyıklar.. hepsi onun yadigarı.. kafa olarak da belki onun nûveleri ve
gûveleriydik.. bütünsüz olamayan çok tümsek tam tamlardık.. kendimiz değildik
ki belki de bundan yandık.. bütünü oluşturan birer tek tük değildik.. çoktuk
ama yoktuk.. belki bundan yenildik."

o dedi: "menekşe yeşili'ydi prenses süreya'nın gözleri.. rıza şah
pehlevi'den çocuğu olmuyor diye nasıl da üzülürdük."

ben dedim: "ne hızlı yaşlanmışız.. yaşlandırılmışız değil mi.. Haldun
Taner yaşımıza gelmeden, Haldun Taner gibi konuşur olduk.."

o dedi: "çünkü bizim her şeyimiz aşırı toplumsal.. buna kalp mi
dayanır, manda gönünden."

ben dedim: "ne güzel şakıyorsun a bülbül.. uzat alt öperceni, az biraz
öpeyim ufarak."

(öpüştük... öpüştük... öpüştük.. öpüştük..)

- susmak vaktidir dedi. bir arkadaşımın evi var.. kendisi kürt ve
şimdi mülteci isveç'te.

- orada oralım mı oralarımız buralarımızı yâni..

atladık bir taksiye.. bile bile yanlış sokaklara girerekten, bile bile
yanlış caddelere çıkaraktan, bile bile taksicinin teybine bir erkin koray
kaseti koyaraktan, bile bile şimdi apartman olmuş arsalardaki çocukluklarımızı
uzaktan severekten, dediği eve geldik.

o dedi: "ellerin niye bu kadar büyük.."
ben dedim: "seni daha büyük kucaklamak için.."
o dedi: "gözlerin niye böyle büyüdü.."
ben dedim: "seni daha net görebilmek için.."
o dedi: "çükün de hemen kalkmış büyükanne"
ben dedim: "gak, guk.. hatta kem, küm.."

sabaha kadar seviştik.. sabaha kadar ter içtik.. öğlen uyandığımda
yastığın öbür ucu sibirya.. sibirya'ya ilişik bir ufacık not'çuk:

"belki yine, rastlaşırız kimbilir.. belki yine, konuşuruz
çocukluğumuzdan.. belki yine, çıkarken anahtarı su saatinin üzerine bırak..
belki yine, seni çok sevdim.. belki yine, kendine iyi bak, sevgili kimsesiz
çocuk jack"
(seni seven pasaklı sally)

kalktım.. giyindim.. anahtarı su saatinin üzerine bıraktım.. vurdum
aşkşamdan kalma kendimi, bir başka istanbul aşkşamına.. gol oldum.

ismimi sormadı.. ismini sormadım.

"ocak 1992"

Metin Üstündağ

Ege Biracılık ve Malt Sanayii

2009-07-18T00:24:00.000+03:00

"dünyanın bütün
teflon tavalarına..
ve kızlarına"

biriktirdiğim son parayı da kuruşu kuruşuna kiraya yatırdım.. en
azından sekiz ay evsahipsiz çiçekler gibim rahattım.. yemem, içmem gereksizdi.
hem hayli de bollucaydım. eşyasız, insansız cıscıbıldak evimde bir yatak, bir
yorgan, bir de top'um vardı.. sıkıldı mı açıp çük'ümle oynuyordum.

bunca âdilik üstüste gelemezdi.. kesin deneniyordum.. mutlak
sınanıyordum.. öyle saçma sapan acılar yaşıyor ve öyle kurgusu bazuka hüzünler
tadıyordum ki, bu dönemi altlattıktan sonra kesin ya hazreti isa olacaktım ya
da çarmıhı.

üç haftadır dışarı çıkmıyordum.. habire bira içiyor, habire bira
işiyor, habire biraz üşüyordum.. birgün zart diye derya geldi. L salona
dizdiğim bira şişelerini toparlayıp, poşetleyip bakkalda ticaretlendirdik.
(tam 58 şişeydi.. hüzünlü günün kârı.)

sonra cennet bahçesi'ne gittik.. bira ve çay içtik.. cennet
bahçesi'nin tuvalete bakan cüce çocuğu: "zkiim böyle cenneti.. zıçıp
bırakıyorlar." diyordu. işte bu dedim.. şu sıra yaşadıklarımın konu başlığı
bu: "zkimm böyle cenneti.. zıçıp bırakıyorlar"

sonra bir üç hafta daha dışarı çıkmadım.. kapıcı içerde canlı var mı
gibisinden gelip gelip kapımda teftiş ossurukları savuruyordu.. kapının
altından apartman masraf makbuzlar iteliyor fakat ben ödemiyordum.. camdan ses
ediyordum, bakkal bira getiriyordu.

sonra birgün kapı çalındı.. baktım oosturuk, mosturuk kokusu yok..
yumuşak ve parfüm.. açtım baktım, bir kız.. herhangi bir kız kadar, güzel bir
kız.. elinde avucunda tencere, tava numunelik.. öylesine duralıyor.. bir süre
öyle bakıştık.. "ben pazarlamacıyım" dedi. kafam iyiydi. "ne güzel" dedim.
"ben daha ne bok olduğumu bilmiyorum." şaşırdı. "insanın kendisini bilmesi ve
adlandırması enteresan birşey olsa gerek." diye devam ettim.. yüzüme baktı, o
perişan hallerime.. gözleri herhangi bir kızın gözleri kadar güzeldi.. "bu ilk
günüm.." dedi. "ben daha tecrübeliyim." dedim.. "geçen sene yirmi altıncı
üçyüz altmış beş günü mü bitirdim.." herhangi bir genç kızın çok şaşırması
kadar çok şaşırdı.. "tam ümit yok bu hıyardan, en iyisi ben zikter olup
gideyim" diye düşünürken içinden, herhalde.. içimden hakim olamadığım
jülyetini kaybetmiş romeolu cümleler döküldü.. boru mu.. kaç zamandır, bırak
karşı cins.. bir insanla bile konuşmamıştım..

- "bana tencerelerden, tavalardan, teflonun faydalarından bahseder misin
lütfen.. n'oluur.. çok ihtiyacım var.." dedim.

herhangi bir kızın sinirlerinin aniden bozulması kadar sinirleri
aniden bozuldu.. tencere ve tavaları bana uzatıp öylesine güldü ki kendimi çok
iyi hissettim.. parasız, pulsuz dilekçe.

sonra içeri geçtik.. kalan biralarımdan ikram ettim.. eşyasız,
telefonsuz evimde yerlere tüneyip lafızlamaya başladık.. ona kötü geçen
çocukluğumdan, mercidabık savaşından, almanların polonya'ya saldırısından
bahsettim.. herhangi bir kızın beni sevindirik olarak dinlemesi kadar
sevindirik dinledi.. yüzündeki o ağzı, bir ay biçiminde hep yukarı kıvrıldı..
bir ara: "şu mına kodumun yuvarlak dünyasında yirmi altı yıldır var olduğumu,
ve hala kendime gelemediğimi" söyledim.. herhangi bir kızın annelik güdüleri
kadar annemlik yanlarımı güdüledi.

(hayır.. hemen yatmadık) bir hafta boyunca beni besledi.. yumurta ve
domates aldı, teflon tavasında yakışıklı menemenler yaptı.. menemenleri
herhangi bir kızın yaptığı menemenler kadar çok güzeldi.. (hayır.. sonra da
yatmadık.. hayır.. hiç yatmadık.) yatmayışı herhangi bir kızın yatmayışı kadar
çok güzeldi.. yani sonraya kadar..

sonra birgün bir adam vurdu kapımı.. o geldi hissiyatıyla açtım tabii
ki.. adam dedi: "elektriğinizi kesecem" dedi.. "elektrik kesme krizine mi
girdiniz" dedim. belki onun da sinirlerini bozarsam bir hafta da o besler diye
mi düşündüm acaba.. adam: "vazifemiz bu.. parasını ödememişsiniz..
elektriğinizi kesicem.." dedi. ben: "thomas edison, elektriğimi kesesiniz diye
mi elektriği icad etti" dedim.. yemedi.. "kes bakalım tomas'ı.. ben de artık
ölürüm" dedim. kesti ve gitti.. herhangi bir celladın kesişi kadar, güzel
kesti elektriğimi. mına koyamadığım hep içimde sakladığım tahsildarı.

dedim: "herhalde ölüyorum.. vaktim buraya kadar.. vadem yetti.. (hani
dostlarınız vardır, tüm mutluluklarını sizin kendinizi kötü olmanız varsayımı
üzerlerine kurmuşlardır ya.. işte öyle dostluklarım bile yoktu, şu anda.
fişimi kesmişlerdi dünyadan ve karanlıkta ölmeyi bekliyordum.. fakat ölmek
gelmiyordu.. kapıcı koymuyordu belki de yukarı, yabancı, ecnebi diye.)

bir gündüz teflon hanım yine çaldı kapımı.. herhangi bir teflon hanım
kadar çok ilaç gibi gelmişti bana.. "içeri gir, yere otur.. bana ses, bana
seda.. ışığımı kestiler.. beni kör kuyularda merdivensiz bıraktılar" dedim.
"kekre bana lezzetler kükre." dedim. "beni de kovdular.. şimdi ben de parasız
ve senin gibiyim." dedi. herhangi bir adam gibi herhangi bir çok sarıldım..
herhangi bir son kalan paralarımız kadar herhangi bir çok biralar aldık.

(evet.. sabah uyandığımda onun olmuştum.) o ise herhangi bir kız kadar
çok benim olmuştu.. herhangi bir adamın onun olması kadar onun olmuştum..
sonra, sonra hiç gelmedi.. ben de hiç dışarı çıkmadım.. geceyi, gündüzü ışık
hesabıyla anlıyordum.. ömrüm örümceklendi.

birgün ince, zayıf bir kadın geldi.. birlikte bir çocuk yaptığımızı ve
o çocuğun çok güzel olduğunu, şimdiye kadar annemlerde kaldığını ve boş boş
ona değil de aşağıya doğru bakarsam onu görebileceğimi söyledi.. baktım..
fırlama, fırlama gülüyordu.. ohhhlum..

kendimi kendimden kısıp, geri kalan kısmımı o çocuğa ekledim..

"haziran 1992"

Metin Üstündağ

Zikrimin İnce Güzü

2009-07-18T00:23:00.001+03:00

Yürüyorlardı, havadan sudan konuşarak ve havadan sudan konuşmaya özel özen göstererek, bunu birbirlerine hiç göstermeyerek yürüyorlardı yola bir eziyet biçiminde, bunu yola sezdirmeden. Yolun da onlarla fazla ilgilendiği söylenemez.
Bir gören olur, bir duyan olur kuşkusuna bürünmüş, kuşkularının yakalarını kaldırmışlardı. En azından birbirlerini duyabilirlerdi. Buna daha önce çabalamış, başaramamışlardı. Yitirmenin şiiri her ikisinin de başını iyice döndürmüştü. Yitirmeye alışmak da bir biçim işte. Büyük adamcılık oynayan çocuklar gibiydiler.
Yeniden mi başlamak? Yaşanmışlar yaşanmamış varsayılabilir mi? Söz bitti. Yol bitmiyor. Yolun kıyısında ısırganlar bitiyor. Dört dörtlük susku. Derken susku tükeniyor.
- Oturalım mı şuraya?
dedi adam. Kadın umursamaz, duraladı. Bakındı. Oturdular. Kadın martıları saymaya koyuldu, çok şeyler düşünüyormuş, korkunç bir şeyler söyleyecekmiş, yılları iki tümleçin sırtına yükleyecekmiş gibi aralandı tavşan ağzı, bir şeycik demeden kapandı dudakları. Adama geldi bir şey dememe sırası. Karadeniz'e doğru yolalan bir argın gemiye bindi gitti adam kadından gizli, yerinden hiç kımıldamadan. Eğer güçsüzsek güçlü olmaya her sabah yeniden andiçmenin anlamı yok. And da içki gibidir, fazla içilmemeli, her şeyin fazlası sakıncalı. Adam cebinden konyak şişesini çıkardı, dikledi, sanki o gün içkiyi bırakacakmış gibi. Bir yerlerden başlamak gerekliydi söze.
- Biliyor musun, ben sana hiç de az değilim, çünkü söylediklerimiz pek önemli değil...Söylemediklerimiz ve ağzımızdan kaçırdıklarımız var...
Havada dondu kaldı adamın dedikleri. İkisi bir süre boş boş adamın dediklerine baktılar, birbirlerine sezdirmeden, birbirlerine bakmamaya özen göstererek, bunu birbirlerine belli ederek. Bir özgür simitçi geçti adamın dedikleriyle oturuşları arasından. Adam sigara çıkardı. Yakılındı. Aynı anda üflediler dumanlarını. Dumanları birbirine karıştı, dumanlar dondu kaldı karşılarında, dumanlar cürmü meşut, dumanlar hüzün dağları adamla Üsküdar arasında, kadınla Kızkulesi arasında, adamla kadın arasında.
- Hiç bir şey daha söyle, kalkalım!
dedi adam kırgınca, sigarasını denize attı.
- Neden hep böyle mutsuzsun? Ya da öyle olmaya uğraşıyorsun?
sözleri döküldü kadının tavşan ağzından. Kimbilir ne demek istiyordu? Kimbilir neler düşünüyordu. Devrilen bir şarap şişesi gbi döküldü cümle, ne denli silsen de silinmez devrilme.
- Kalkalım!
demeden kalktı adam. Kalktılar. Yürümeyi yapıştırdılar demin yırttıkları yerden. Adam yola ettiği eziyeti inceliyor, kadın çok sevdiği ayakkabılarını birbirine değişik açılarda basarak kimbilir dansı adımları deniyordu. Çirkin beton bir elektrik direği geçti aralarından.
Ne kadar yürünse ne olur bu yol? Adam adımlarını yavaşlattı. Kadın hızlanıyordu ve ardına bakmıyordu. Sanki uzun süredir birlikte yürümüyorlardı. Adam durdu, kadın gidiyordu. Adam karşı kaldırıma geçti, geri döndü. Sıfırdan başladı yürümeye. Yol aynı yol, ısırganlar sanki daha sevecen.
Hem kundura boyacısı hem hüznünün işportacısı bir çocuk oturmuş yolun kıyıcığına gülümsüyordu.
- N'aber?
- İyi!
- Gel oturalım şu çay bahçesine, parlat bakalım dul ayakkabılarımızı.
- Yenge n'oldu?
- Yolu sevdi, yürüyor.
Kapıştılar cila kokusuyla konyak kokusu. Çocuğun eline büyük geliyor fırçalar, tam kavrayamıyor, kimi zaman birini düşürüyor, hemen o sırada öbür fırçayla boya sandığına bir iki vuruyor, yere düşen fırçayı havada bir iki döndürüp yakalıyor, sanki bu onun belirli bir numarasıymış gibi yapmaya uğraşıyor, can havliyle koyuluyor ayakkabıyı parlatmaya. Yaşı ondört. Gören altı, bilemedin yedi sanar. Gelişememiş. Niye gelişsin, gıdasız kalorisiz bir büyüme denemesi. Diyarbakır'dan gelmişler. Babası üveymiş. İlkini vurmuşlar Tophane'de. Okutmuyormuş yeni babası.
- Okuma neymiş? Çalış, para getir ulan!
demiş. Burnunun sümüğünü sildi boyacı çocuk. Ele sümük burna boya bulaştı.
- Yeni baban ne iş yapıyor?
- İçiyor!
Havada dondu kaldı çocuğun sözcüğü. İkisi bir süre boş boş çocuğun dediklerine baktılar, birbirlerine sezdirmeden, birbirlerine bakmamaya özen göstererek, bunu birbirlerine hiç çaktırmadan ve hüznün yasalarının kapsamı dışına sarkmadan. Utana sıkıla bir fırt aldı aam konyağından, boyacı çocuk yanık ötesi bir türküye başladı kürtçe.
- Sen okuma yazma biliyor musun?
diye kesti çocuk türküyü. Adam doğal bir baş hareketiyle olumlu yanıt verdi.
- Bana da öğretsene!
- Boşver be çocuk, olduğun gibi kal.
Çocuğun kapkara gözleri büyüdü kadife bir istek fışkırdı gözlerinden.
- Ben senden boya parası almiim. Sen bana adımı yazmayı öğret.
- Peki. Yalnız hep türkü söyleyeceksin.
- Türkü kolay, söyleriz.
dedi çocuk, yürek kakan bir gazele başladı. Zaman zaman şah damarı yerinden fırlayacak gibi, incecik boynu kızaran yerinden kopacakmış gibi oluyor, kara gözlerini devirip denize bakıyor, deniz oralı olmuyor, çocuk denize küsüp gene adama dönüyordu.
Kalktılar. Çocuk boyundan büyük sandığını sırtladı. Isırganların yanından yürümeye başladılar. Köşedeki bakkaldan bir defter, bir kurşun kalem, bir silgi aldılar, hiç konuşmadan, çocuk büyük bir adam gibi, adam küçücük bir çocuk gibi yola koyuldular.
Arkadaşsız yürünmüyor ısırganlı yol.

Ferhan Şensoy

Dönenen BİR

2009-07-18T00:21:00.000+03:00

Yalnızlık vardı erkeklerin içinde.
Dumanın ardından kadınlar yalnız değil. Kadınlar yalnız olmaz. İçtiğinde bile, dedim. Duman parçalandı. Yalnızlık vardı erkeklerin içinde. Kadın dumanların arasından sıyrılıyor, süzülüyordu. Işıklar karardı sonra.

Ayrılacağız nasıl olsa buluşmak boş.

Kadın, dumanları, akışıklıklarıyla yırtan kuşlara dikmişti gözlerini. Kuşlar ortada dönüyordu. Sonra bir kadının kolları karanlığın içinden geçti, onlara katıldı, kuşlar bu kollara uydu. Kuşlar yalnız değildi. Kadının kollarında yaşıyorlardı hep birlikte.
Yalnız olan erkeklerdi.Kadın yanlarındaydı, yalnız olamazdı.

Yarın ayrılacak olan o değil benim.

İspanyollar dönüyordu ortada.
Kabına sığmayan kıvranışlar içindeler kurtulmak istermiş gibi kurtulmanın boş olduğunu akıllarına bile getirmeden. Erkekler kuşlardan daha kuş, ayaklarının yerden kesileceği anı bekliyordu.
Kadınlarsa yayılıyor yerde dağılıyorlar dönmeler içinde.
Topunun topukları sağır ediciydi. Erkekler başlarını gene önlerine eğdiler.

İkimizin de üzerinde ayrılık asılı

İspanyollar döne dursun neden onlara bakmaktan içmekten gözümüzü örtünün ak üstüne ak nakışlarına dikmekten daha iyi bir şey yapamıyoruz.
İspanyollar yay bükümleri içinde toprağa bütün ağırlıklarıyla bastılar.
Uçmaktan bu gecelik de vazgeçtiler.
Erkekler kadının unutmuştu bir ara. Birden hatırladılar. Ağır Ağır içiyordu.
Herhangi bir gece onun için çer de bakar da. Bakıyordu ortaya gelen Barlini’ye. Baktık on parmağında sekiz çubuk, çubukları dengede tutuyor, tabaklara isteğince can veriyordu. Tabaklar, çubuklar, makaralar, sepetler, şapkalar, havaya uçtu, döndü, fırıldadı, kondu, eline, alnına, burnuna. Herkes ona bakıyordu. O, tabaklarına dikmişti gözünü. Onlara karşı: yalnızlığın örten dalgası içinde. Işık çevresinde dalgalanırken bile. “Çocukluğunda Anasından dayak yemiştir” dedim. ”Okula gitmemiştir bu işleri kavramağa çalıştığı günlerde. Anasını ağlatmıştır belki. Dövünmüştür arkasından kadın, oğlum serseri oldu diye”
Duman çekilmiyordu sözlerimin önünden. Sustum o zaman.
Üçümüz de içiyoruz boş lakırdılarla gülmekten kaçınmak için olsa gerek.
Güldü karşımda, ağzının yalnız bir köşesiyle. Konuşmamak en iyisi.

Yalnızlığı oyalamak yakışık almaz ama yarını düşünmeli
yüz adım ötede bir yerde ayrılacağız yarın, yarın da değil
bugün on sekiz saat sonra yatıp uyumak bu on sekiz saati
böler de uzatır da.
İrkildik.
İşte bundan fazlasını hiçbir zaman göremeyeceğim üçü de
zenci kırması böyle bebopu anlarım bir gövde bundan
fazlasını yapamaz uçuyor bunlar kadın bodur
erkekler sırım gibi konmadan uçuyorlar uçtular.
Kadın doygun bir küskünlük içindeydi.
Adamlar gene üzünç çalıyorlardı çalgılarında. Ortada dönenler vardı.

Biz yalnızız bu kedi de kucağıma çıktı sapsarı
tüyleri dökülüyor bahar geldi mırıltısından boğulacak
bu yabancı yerde bile yalnız değil kucağımda.

Trenler artık uzaktan değil yakından ötüyordu. Çanın sesi duvarın arkasında. Paralar alındı, paralar verildi. Otomobil karanlıktı.
Açık pencerelerinden baharla birlikte ölümü görüyorum
bu ölüm aylarında bu yıl da öleceğiz yarını o düşünmüyor sarhoş belki ben de çok içtim önce evde içtik sonra orada yarını ben düşünüyorum.

Öleceğimizi bilmeliydik. Bileti üç saat önce aldım.
Durmadan ölümler içinde ufalanır dururdum, öyle kaldım.
Her ölümden sonra daha yoksul, her ölümü daha doğumunda hazırlayarak,
sürükleme içinde, sürüklendiğimi bile bile,
ölümü en kısa gönenç içinde bile beklemek.
Dost ölümdedir. Bileti bir kaç saat önce aldım. Ama dünden beri aldığımı söylüyordum. Ölüm gerek bana. Varsınlar evlensinler. Ölümü ararım ben.
Ayrılık öncesi aksar her zaman. Boş boş bakılır gözlerin içine.
Sırıtılır, el sıkışılır, sigara içilir. Üst üste.
Aynı şeyi yapar dururuz, aynı hareketi, aynıyı yenilemektir elimizden gelen.
İki saat önce yabancılar karıştı aramıza, tren kalkıncaya değin ayrılmadılar. Onlar ayrılmadı, onlar kaldı ben gittim. Yabancıların yanında büsbütün yabancılaştık. Sırıtıldı, el sıkışıldı, sigara içildi. Tiksindim.

Ayrılmadık, ayırdılar. Hepsi sevinç içindeydi.
Kimse kimseyi kıskanmıyordu. Ben kıskandım.
Bahar havasında vagonların penceresi açılır. İçeriye ölüm esiyor.
Yenisi, yenilenecek olanı. Baharın mavisinde ölmeliyim.

Bilge Karasu

Avcı Gracchus

2009-07-18T00:20:00.000+03:00

İki oğlan çocuğu rıhtım duvarının üstüne oturmuş zar atıyorlardı. Adamın biri, bir heykelin basamakları üstünde, kılıç sallayan kahramanın gölgesinde gazete okuyordu. Kızın biri çeşme başında bakracına su dolduruyordu. Bir meyve satıcısı malının yanı başına uzanmış gölü seyrediyordu. Bir meyhanenin iç tarafında iki adamın şarap içtiği, açık kapı ve pencere deliklerinden bakınca görülüyordu. Meyhaneci ön tarafta bir masada oturmuş kestiriyordu. Bir kayık, suyun üstünde taşıyorlarmış gibi yavaşça, küçük limana giriyordu. Mavi giysili bir adam karaya çıktı ve halatları halkalara geçirdi. Gümüş düğmeli siyah elbise giymiş öteki iki adam da, kayıkçının arkasında bir sedye taşıyordu; sedyede, iri çiçek örnekleriyle süslü, kenarları püsküllü ipek bir örtünün altında bir insanın yattığı anlaşılıyordu.

Rıhtımda hiç kimse bu yeni gelen kişilerle ilgilenmedi; henüz halatlarla uğraşan sandal kaptanını beklemek için sedyeyi yere koyduklarında bile hiç kimse onlara yaklaşmadı, bir soru yöneltmedi, dikkatle bakmadı.

Kaptan, kucağında bir çocukla ve saçları dağınık halde sandalda beliren bir kadın yüzünden biraz daha oyalandı. Sonra bu yana geldi, sol tarafta suyun yakınında, yukarı dosdoğru yükselen sarımsı, iki katlı bir binayı gösterdi, taşıyıcılar sedyeyi kaldırdılar ve alçak, ama ince sütunlardan oluşan bir kapıdan içeri götürdüler. Küçük bir oğlan pencerenin birini açtı, taşıyıcıların evde gözden kaybolduğunu görünce çabucak pencereyi gene kapattı. Ardından kapı da kapandı; kapı siyah meşe ağacından özenle yapılmıştı. O ana kadar çan kulesinin etrafında uçuşan bir güvercin sürüsü evin önüne kondu. Güvercinler yemleri bu evde saklanıyormuş gibi, kapının önüne toplandılar. Bir tanesi birinci kata kadar uçtu ve pencerenin camını gagaladı. Bunlar açık renkli, bakımlı, canlı hayvanlardı. Sandaldaki kadın engin bir hareketle güvercinlere yem attı, onlar da yem tanelerini topladılar ve sonra kadına doğru uçtular.

Silindir şapkasında siyah matem bandı bulunan bir adam, limana giden dar ve dik sokaklardan birinden indi. Dikkatle etrafına bakındı, buradaki her şey canını sıktı, bir köşede bulunan çöplerin görünümü karşısında yüzünü buruşturdu. Heykelin basamakları üstünde meyve kabukları vardı, geçerken bastonu ile bunları aşağı doğru itti. Odanın kapısını vurdu, aynı zamanda da silindir şapkayı siyah eldivenli sağ eline aldı. Kapı hemen açıldı, sayıları elliyi bulan küçük oğlan uzun koridorda bir halka oluşturdular ve eğilerek selamladılar.

Sandalın kaptanı evin merdiveninden aşağı indi, adamı selamladı, yukarı çıkardı, birinci katta onunla birlikte ince yapılı, süslü localarla çevrili avluyu dolaştı ve ikisi de, oğlanlar saygı işareti anlamına gelen bir uzaklık bırakarak arkalarından gelirken, evin arka tarafındaki serin ve büyük bir odaya girdiler; bunun karşısında başka ev yoktu, yalnız çıplak, gri siyah bir kaya duvarı göze çarpıyordu. Sedyeciler, sedyenin baş tarafına birkaç uzun mumu dikmek ve yakmak işiyle uğraşıyorlardı, ama bunun sonucu aydınlık meydana gelmedi, yalnızca biçimsel olarak önceden var olan gölgeler kıpırdadı ve duvarlarda oynaştı. Sedyenin üstünden örtüyü kaldırdılar, içinde saçı sakalı yabansı biçimde birbirine karışmış, teni güneşte yanmış, galiba avcıya benzeyen bir adam yatıyordu. Hareketsiz yatıyordu, görüldüğü kadarı ile soluk almıyordu, gözleri kapalıydı, gene de onun bir ölü olabileceğini yalnızca çevresi sezdiriyordu.

Adam sedyeye yaklaştı, elini orada yatanın alnına koydu, sonra diz çöküp dua etti. Kayıkçı odayı terk etmeleri için taşıyıcılara işaret verdi, çıktılar, dışarda toplanmış olan çocukları dağıttılar ve kapıyı kapadılar. Ancak bu kadar sessizlik adama hâlâ daha yeterli görünmüyordu, kayıkçıya baktı, kayıkçı anladı ve yan kapıdan bitişik odaya geçti. Sedyedeki adam derhal gözlerini açtı, yüzünü adama çevirdi ve sordu: "Sen kimsin?" - Adam şaşkınlık belirtisi göstermeden yukarı doğruldu ve yanıtladı: "Riva Belediye Başkanı."

Sedyedeki adam başını salladı, bitkin bir halde kolunu uzatarak, bir koltuğu gösterdi ve Belediye isteğini yerine getirdikten sonra konuştu: "Biliyordum, sayın Başkan, ama ilk anda hepsini unuttum, çevrede her şey benimle ilgili ve hepsini biliyorsam da, sorsam daha iyi olacak. Belki siz de biliyorsunuz, ben avcı Gracchus'um."

"Kuşkusuz", dedi Belediye Başkanı. "Bu gece sizi bana haber verdiler. Çoktan uyumuştuk. Gece yarısına doğru karım seslendi: "Salvatora", -bu benim adım- "penceredeki güvercine bak!" Gerçekten de bir güvercindi, ama horoz kadar büyüktü. Kulağıma doğru uçtu ve şunu dedi: 'Ölü avcı Gracchus yarın geliyor, kent adına onu karşıla.'"

Avcı başını salladı ve dilinin ucunu dudaklarının arasına koydu: "Evet, güvercinler benim önümden gidiyor. Peki, sayın Başkan, Riva'da kalacağıma inanıyor musunuz?"

"Bunu henüz söyleyemem", diye yanıtladı Belediye Başkanı. "Siz ölü değil misiniz?"

"Ölüyüm", dedi avcı, "görüyorsunuz. Yıllar önce, aradan çok yıllar geçmiş olması gerekir, Kara Ormanda -bu yer Almanya'da-bir Alp keçisini kovalarken kayalardan aşağı düştüm. Ondan bu yana ölüyüm."

"Ama aynı zamanda da yaşıyorsunuz", dedi Belediye Başkanı.

"Bir bakıma öyle", dedi avcı, "bir bakıma da yaşıyorum. Beni taşıyan sandal yolunu şaşırdı, dümencinin yanlış dönüşü, kaptanın bir anlık dikkatsizliği, yurdumun güzelliği yüzünden dikkatin dağılması; hangisidir bilmiyorum, yalnız şunu biliyorum ki, yeryüzünde kaldım ve ondan bu yana kayığım dünyanın sularında dolaşıyor. Ben de, yalnız dağlarda yaşamak isteyen bir kişi, ölümümden sonra dünyanın bütün ülkelerini geziyorum."

"Öte tarafta sizden hiçbir parça da yok mu?" diye sordu Belediye Başkanı, alnını buruşturmuştu.

"Ben", diye yanıtladı avcı, "sürekli olarak, yukarı doğru çıkan merdivenin üstündeyim. Açıkta duran bu sonsuz uzunluktaki merdivende bir aşağı, bir yukarı, bir sağa, bir sola dolaşıp duruyorum, sürekli hareket halindeyim. Bu avcı bir kelebek oldu. Gülmeyin."

"Gülmüyorum", diye itiraz etti Başkan.

"Çok anlayışlısınız", dedi avcı. "Hep hareket halindeyim. Ama çok neşelenirsem ve yukardaki kapı karşımda parıldarsa, dünyadaki suların bir yerinde tek başına duran eski kayığımda uyanıyorum. Vaktiyle ölüşümün temel yanlışlığı, kamaramda beni çepçevre sarıyor. Kaptanın karısı Julia, kapıya vuruyor, kıyılardan geçmekte olduğumuz ülkenin sabah içkisini sedyeme getiriyor. Ağaç bir kerevet üstünde yatıyorum, üstümde -beni seyretmek hiç de hoş bir şey değil- kirli bir ölü gömleği var, saç ve sakal, gri ve siyah, ayrışmayacak gibi birbirine karışıyor, bacaklarım çiçeklerle süslü, uzun püsküllü kocaman bir ipek kadın şah ile örtülü. Baş tarafımda bir kilise mumu dikili, bana ışık veriyor. Karşımdaki duvarda küçük bir resim var, herhalde ilkel bir Afrikalı, kargısıyla bana nişan alıyor ve çok güzel boyanmış bir kalkanın ardında olabildiğince saklanıyor. Gemilerde bazı ahmakça resimlere rastlanır ya, bu onların en ahmakçası. Bunun dışında ağaç kafesimde bir şey yok. Yan duvarın bir deliğinden güney gecelerinin sıcak havası geliyor, eski sandala suyun vuruşunu duyuyorum.

Canlı bir avcı olarak yaşadığım Kara Orman'da, Alp keçisini kovalarken kayadan düştüğüm günden beri burada yatıyorum. Her şey bir sıraya göre oluştu. Kovaladım, düştüm, uçurumda kan kaybettim, öldüm ve sandal beni öte tarafa götürecekti. Bu kerevete ilk kez nasıl neşeyle uzandığımı anımsıyorum. Dağlar hiçbir zaman benden, o zamanki bu yarı karanlık duvarların duyduğu şarkıyı duymadı.

Severek yaşadım ve severek öldüm, kayığa binmeden önce silâh, çanta, her zaman gururla taşıdığım av tüfeği gibi berbat şeyleri mutlulukla fırlatıp attım ve genç bir kızın gelinlik giyişi gibi ölü gömleğini sırtıma geçirdim. Buraya yattım ve bekledim. Felâket o zaman geldi."

"Kötü bir yazgı", dedi Belediye Başkanı, elini havada kendinden uzağa doğru itti.

"Peki, sizin bunda hiç suçunuz yok mu?"

"Hayır", dedi avcı, "avcıydım, avcı olmak suç mu? Vaktiyle henüz kurtlarla dolu olan Kara Orman'da avcı olarak bulunuyordum. Pusuya yatıyor, ateş ediyor, vuruyor, deriyi yüzüyordum, bu suç mu? İşim beğeniliyordu. 'Kara Orman'ın büyük avcısı' diyorlardı bana. Bu suç mu?"

"Bu konuda yargıda bulunmaya yetkili değilim", dedi Belediye Başkanı, "ama bence ortada bir suç konusu yok. Peki suçlu kim?"

"Kayıkçı", dedi avcı. "Şuraya ne yazdığımı hiç kimse okumayacak, bana yardım etmeye kimse gelmeyecek; bana yardım etmek bir görev olsaydı, bütün evlerin bütün kapıları, bütün pencereleri kapalı kalırdı, hiç kimse yatağından kıpırdamazdı, hiç kimse başını yorganın dışına çıkarmazdı, tüm dünya bir gece barınağı olurdu. Bunun da bir anlamı var, çünkü hiç kimsenin benden haberi yok ve eğer olsaydı bile, kaldığım yeri bilmeyecekti, kaldığım yeri bilseydi, beni orda alıkoymasını bilmeyecekti, bana nasıl yardım edeceğini bilmeyecekti. Bana yardım etme düşüncesi bir hastalıktır ve yalnız yatakta iyileşebilir.

Bunu bildiğim için, üzerinde çok durduğum -örneğin tam şimdiki gibi kendimi tutamadığım- anlarda bile yardım gelsin diye haykırmıyorum. Ama etrafıma bakınınca ve nerede olduğumu, yüzyıllardır -bunu rahatlıkla ileri sürebilirim- oturduğum yeri göz önüne alınca böyle düşünceleri kafamdan atmak yeterli oluyor."

"Olağanüstü", dedi Belediye Başkanı "olağanüstü bir şey. -Peki Riva'da bizim yanımızda kalmayı düşünüyor musunuz?"

"Düşünmüyorum", dedi avcı gülümseyerek, alaycılığını hoş göstermek için elini Başkanın dizinin üstüne koydu.

"Ben buradayım, başka bildiğim yok, elimden başka bir şey gelmez. Sandalımın dümeni yok, ölümün en aşağı bölgelerinde esen rüzgâr onu taşıyor."

Franz Kafka

Ölüm Beni Çağırıyor

2009-07-18T00:11:00.001+03:00

Beni niye öldürdün G.
Seni sevmek için
Yaşamak istiyorum...

Çoktandır özlediğim yanık saman kokulu bu toprak üzerinde dalıp kalmışım.
Uyuyor muyum; yoksa rüya mı görüyorum. Bilmiyorum.. Serin bir gölge. Kafamda
12 tonluk Bussinglerin korkunç gürültüsü. Bir şeyler düşünmek istiyorum. İki
şeyi biraraya getiremiyorum bir türlü. Düşüncelerim hep uçuyor. Biri daha
uçtu. Yaprakları dökülmüş kuru bir dala takıldı kaldı. Ağacı salladım,
salladım. Düşüremedim. Sonra, düşünüm testi olup düşüverdi. Kırıldı. İçinden
bir kız çıktı. Kızıl mısır püskülü gibi parlak, yumuşak saçları vardı. Gözleri
mavi mi, yoksa yeşil mi? Gözünün rengini bir türlü bulamıyorum. Kızın saçları
ıslanmış. Gözyaşlarımdandır, diyorum. Ayağa kalktı. "Benden ne istiyorsun?"
dedi. Gülmeye çalıştım. Dudaklarımı oynatmak istedim. Dudaklarım donmuş.
Kulaklarım oynuyor. Burnuma bir sinek kondu. Sonra, burnumdan içeri girdi.
Gıdıklandım. Düşünümdeki kız, "Beni bırak gideyim" dedi. "Yarın sayım var."
Kızın rengini bilmediğim gözlerine baktım. "Git" dedim. "Git. Elini kolunu
tutan yok ya." kız gitti. Arkasından baktım. Kızın ne güzel saçları vardı.
Sonra, tesitinin, her biri bir tarafa gitmiş parçalarına bakıyorum. Kırık
parçaları toplayıp eski haline sokmak istiyorum. Koca bir parça eksik. Yerini
dolduracak şey bulamıyorum..

Karmakarışık sesler duyuyorum. Biri, göğsünü göstererek: "Burdan girmiş,
burdan çıkmış," diyor. Ne bu girip çıkan? Memlekette trafik yok mu?
Bilmiyorum. Başka biri: "Ciğerlerini parça parça etmiş," dedi. Bir uğultu
duydum. Biri kulağımı kesiyordu.. Kulaklarımı aldı, cebine koydu. "Hatıra!"
dedi. Herif, tam da seçti hatıra olacak şeyi. Ondan, ne duyarsa gelip bana
söyler.. Başka biri saçlarıma baktı: "Saçları da esaslı," dedi. Ya herif
kızılderiliyse. İlk işi saçlarımı kökünden söküp çadırına asmak olacak. Ya bir
çingene çıkar da: "Derisini de ben alacam, iyi davul olur," derse. Kalkmak
istiyorum. Yere kazıklamışlar sanki. Beyaz boyalı bir otomobil geldi. Üzerinde
bir şeyler yazılı. Yazıları okumak istiyorum. Okuyamıyorum. Okumayı unutmuşum.
Oysa ki ben liseyi, lise de beni bitirdi. Üstümdeki kazıkları çıkarıp beyaz
boyalı otomobile bindirdiler.. Bir vınlama ortalığı birbirine kattı. Bana ne
olmuştu da bu otomobile bindirdiler. Bilmiyorum.

Penceresi, kapısı, tavanı olduğuna göre burası oda. Burada düşünülerimden
başka herşey beyaz. Bir de, şu kızın gözleri beyaz değil. Ağzıma bir şey
soktular. Ne soktuklarını bilmiyorum. Salt biri "Yuttu be.." dedi. Gözlerimi
tavana diktim. Bir ışık yandı. Ortalık sarı bir ışığa boğuldu. Bakışlarım
tavanı deldi. Tâ.. gökyüzünde bir yıldıza çarptı. Yıldız kaydı. Arkasından
hiçbir iz bırakmadı. Öbürleri yine ıpıl ıpıl..
Tam yıldızın altındaki köyde, bir erkek, bir kadına: "Bak Haçça" dedi.
"Yıldızgaydı." Haça, kayan yıldıza baktı. Kafasını salladı. "Biri öldü
desenen," dedi.

Kayan yıldız benmişim.. İnsanın kendi yıldızını bilmesi ne iyi şey..
Teliim ona bakar. Günün birinde yıldızı kayarsa: "Vay canına, ben öldüm," der
ve düşer ölür.. Yıldızım, bulunduğum yerin damına düştü.
Birden kapı açıldı. İçeri anam girdi. Üzerime abandı. Ağladı, ağladı...
"Yavrum" dedi. "Yavrum," başka demedi, bayıldı. Bana ne oldu. Gözlüklü biri,
gözlerimi kapadı.

Aradan ne kadar zaman geçti bilmiyorum. Beyazlara sarmışlardı beni. Sonra
bir sandığa koydular. Sandığı iyice kapadılar. Güldüm. "Korkma, kaçmam,"
dedim. Biraz sonra siyah bir otomobile bindirdiler. İşler, amma da ters
gidiyor ha. Daha demin miydi neydi, beyaza bindik, şimdi siyaha.. Olur mu bu?
Hem ben Fenerbahçeliyim. Oysa ki şimdi Beşiktaşlı oldum. Buna düpedüz din
değiştirmek denir..

Bir müddet gittik. Sonra durduk. Kapı açıldı. Hop deyip, aldılar sandığı.
Gözleri yaşlı bir sürü insan arasından geçirdiler. Evvelce kazılmış bir kuyuya
attılar. Üzerime toprak atmaya başladılar. Nasıl da bilirler toprağı
sevdiğimi.. Yo.. yo.. bu kadarı çok. Sonra nefes alırken zorluk çekerim..
Söylediklerimi duymadılar. Ellerini havaya kaldırıp bir şeyler mırıldandılar.
Yağmur için dua ediyorlar diye düşündüm. Sonra çekip gittiler. Hey.. nereye
gidiyorsunuz? Sağır mısınız? Söylediklerimi duymuyor musunuz? Ya.. ben size
demedim mi, nefes alırken zorluk çekerim diye.. Arkalarından bağırdım,
çağırdım, duyuramadım. Kalkıp arkalarından koşmak için davrandım.. Kafam sert
bir şeye çarptı. "Ha.." dedim. "Demek ben ölmüştüm." Buranın ne penceresi, ne
de dikiz geçilecek bir yeri var. Yaşadığım yerler bambaşkaydı. Biri geldi
yanıma. "Hoş geldin" dedi. "Biraz sonra giriş muamelen yapılacak." Bu arada
baş ucumda bir kız belirdi. Gözleri ağlamaktan şişmişti. Hala da ağlıyordu
ya.. Kızın yaş dolu gözlerine baktım. "Ağlama artık" dedim. "Bilirsin,
ağlayanları hiç sevmem. Hem ağlanacak ne var ki bunda. Ölüm işte.. Ağlasan
geri gelecek değilim ki. Zaten gelmek istesem bile, buradan bırakmazlar. Giriş
muamelem yapılıyormuş. Sen de git. Sevdiğim bütün insanların yaptığı gibi, sen
de git Ölüler sevilmez artık. Ölenlerin arkasından salt söylenir. Benim
söylenenecek bir şeyim yok ki.. Neyse uzatma da git. Beni yalnız bırak..
Senden bir ricam var. Gözlerim G.'de kaldı. Ona söyle gözlerimi göndersin.
Hadi git.."

Yılmaz GÜNEY

Bir Karı - Kocanın Serüveni

2009-07-18T00:08:00.001+03:00

Arturo Massolari işçiydi, sabah altıda sona eren gece vardiyasında çalışıyordu. Eve dönmek için güzel havalarda bisikletle, yağışlı aylarda ve kışın da tramvayla uzun bir yol giderdi. Eve altı kırk beşle yedi arasında, yani karısı Elide' nin çalar saatinin çalmasından bazen az önce, bazen de az sonra varırdı.

İki gürültü: çalar saatin sesiyle, kapıdan giren ayakların sesi çoğu kez Elide' nin zihninde birleşir, uykusunun, yüzü yastığa gömülü, daha birkaç saniye tadını çıkartmaya çalıştığı tıkız sabah uykusunun derinliklerinde yakalardı onu. Sonra birden yataktan fırlar, saçları gözlerinin önünde kör gibi kollarını sabahlığa geçiriverirdi. Mutfakta, işe götürdüğü çantadan boş kapları çıkartıp sefertasını, termosu musluğun içine koymakta olan Arturo' nun karşısına böyle çıkardı. Arturo ocağı yakmış, kahveyi koymuş olurdu. Arturo ona bakar bakmaz, Elide' nin içinden bir elini saçlarına götürmek, gözlerini iyice açmak gelirdi, eve dönen kocasının kendisini hep böyle dağınık, yarı uykulu görmesinden sanki biraz utanırdı. Birlikte uyuduklarında böyle olmazdı, sabah ikisi birlikte uyku mahmurluğunu atmaya çalışır, aynı durumda olurlardı.

Bazen de çalar saatin çalmasından bir dakika önce elinde kahve fincanı, Arturo odaya girip onu uyandırırdı, bu durumda her şey daha doğal olurdu, uykudan sıyrılma tatlı bir tembelliğe bürünürdü, gerinmek için kalkan çıplak kollar en sonunda onun boynuna dolanırlardı. Sarılırlardı birbirlerine. Arturo�nun üstünde su geçirmez montu olurdu, buna değince havanın nasıl olduğunu anlardı kadın: nemli ya da soğuk oluşuna göre yağmur mu yağıyordu, sis mi vardı, kar mı yağıyordu anlardı. Ama yine de sorardı ona: "Hava nasıl?" O ise her zamanki gibi yarı alaycı, anlatmaya koyulurdu, sondan başlayarak karşılaştığı aksilikleri sıralardı, bisikletle gelişini, fabrikadan çıktığında havanın, bir akşam önce fabrikaya gidişteki havadan değişik olduğunu, işle ilgili sorunları, işyerindeki dedikoduları anlatıp dururdu.

O saatte ev yeteri kadar ısıtılmamış olurdu hep, ama Elide soyunur, biraz ürpererek banyoda yıkanırdı. Arkasından Arturo gider, daha telaşsız soyunur, o da yıkanırdı ağır ağır, işyerinin kirini pasını atardı üstünden. İkisi de yarı çıplak, biraz üşüyerek aynı lavabonun başında dururlar, arada itişir, birbirlerinin elinden sabunu, diş macununu kaparlar, bir yandan da birbirlerine söyleyeceklerini söylemeyi sürdürürlerdi, sonra yakınlaşma zamanı gelirdi, kimi kez sırayla sırtlarını ovalamaya yardım ederlerken, araya okşamalar girer, birbirlerine sarılırlardı.

Ama birden Elide, "Saat kaç olmuş," der, koşup acele ayakta jartiyerini takar, etekliğini giyerken, fırçayı saçlarında aşağı yukarı dolaştırır, dudakları arasında tokalar, yüzünü komodinin aynasına yapıştırırdı. Arturo peşinden gelirdi, bir sigara yakmış olurdu, ayakta durur, sigarasını içerek ona bakardı, her seferinde de hiçbir şey yapamadan orada durmanın sıkıntısını yaşadığı görülürdü. Elide hazırdı artık, paltosunu koridorda giyerdi, öpüşürlerdi, kapıyı açmasıyla merdivenlerden aşağıya indiğinin duyulması bir olurdu.

Arturo tek başına kalırdı. Elide�nin topuklarının basamaklardaki sesini dinlerdi, artık duyulmaz olunca da, hızlı adımların avludan, dış kapıdan geçip kaldırımdan tramvay durağına gidişini zihninden izlemeyi sürdürürdü. Tramvayın gıcırtısını, durmasını, her yolcu binişinde basamağın çıkarttığı sesi iyice duyardı. 'Tamam bindi,' diye düşünür, her günkü gibi onu fabrikaya götüren "on bir" numaranın kadınlı erkekli işçi kalabalığı arasına sıkışmış karısını görürdü. Sigarayı söndürür, pencerenin panjurlarını kapatırdı, karanlık olurdu, yatağa girerdi.

Yatak Elide�nin kalktığında bıraktığı gibi olurdu, ama onun, Arturo'nun tarafı neredeyse bozulmamış, sanki yeni yapılmış gibi olurdu. Arturo önce kendi tarafına iyice uzanır, ama sonra bir bacağını öteye, karısının sıcaklığının kaldığı yere uzatırdı, sonra öbür ayağını da uzatırdı oraya, böylece yavaş yavaş Elide'nin tarafına, hala karısının bedeninin biçimini koruyan o ılık çöküntüye geçer, yüzünü onun yastığına, kokusuna gömer, uykuya dalardı.

Akşam Elide döndüğünde, Arturo bir süredir odalarda dolaşıyor olurdu, ocağı yakar, pişmesi için bir şey koyardı. Yatağı düzeltmek, biraz ortalığı süpürmek, yıkanacak kirlileri banyoya götürmek gibi kimi işleri, yemekten önceki bir iki saat içinde o yapardı. Elide hiçbirini beğenmezdi, ama doğrusunu söylemek gerekirse bu nedenle daha fazla çaba göstermezdi o; onun yaptığı bir tür bekleme töreniydi, evin duvarları arasında kalsa da, dışarıda ışıklar yanınca, kadınların akşamları alışveriş yaptıkları mahallelerin o saatle bağdaşmayan kalabalığına karışarak dükkanlara uğramakta olan karısını, bir tür karşılamaydı.

Sonunda merdivende ayak sesini duyardı, sabahkine benzemezdi, daha ağır olurdu, çünkü gün boyunca çalışmanın yorgunluğu içindeki Elide, eli kolu paket yüklü tırmanırdı merdiveni. Arturo sahanlığa çıkar, elinden paketleri alır, konuşarak içeri girerlerdi. O paketleri açarken, kadın paltosunu çıkartmadan kendini mutfaktaki bir iskemlenin üstüne atardı. Sonra, "Hadi bakalım iş başına," deyip yerinden kalkar, paltosunu çıkartır, ev entarisini giyerdi. Yemeği hazırlamaya koyulurlardı: ikisi için akşam yemeğini, gece yarısından sonra bir paydosu için erkeğin götüreceği kahvaltılığı, kadının ertesi gün fabrikaya götüreceği öğle yemeğini, ertesi sabah erkek kalktığında hazır olması gerekenleri.

Kadın biraz iş görür, biraz hasır iskemlede oturur, erkeğe ne yapması gerektiğini söylerdi. Erkek o saatte dinlenmiş olurdu, dört döner, hatta her işi yapmak isterdi, ama hep biraz dalgın, aklı başka yerde olurdu. Bu sıralarda, zaman zaman çatışmalarına, ağızlarından çirkin bir sözcüğün çıkmasına ramak kalırdı, çünkü kadın erkeğin yaptığı işe daha dikkat etmesini, daha özen göstermesini ya da kendisine daha bağlı, daha yakın, daha destek olmasını isterdi. Onun ise, kadının dönmüş olmasının ilk coşkusu geçtikten sonra aklı evin dışına kayar, gideceği, acele etmesi gerektiği düşüncesine takılırdı.

Masa hazırlandıktan, her şey, bir daha kalkılmayacak biçimde yerine koyulduktan sonra, ikisini de, bu kadar az bir arada olabilmenin yıkımı kaplar, el ele tutuşmak isteği, kaşıkları ağızlarına götürmelerini neredeyse engellerdi.

Ama daha kahvenin hepsi bitmeden erkek, her şeyin yerli yerinde olup olmadığına bakmak için bisikletin arkasında olurdu. Kucaklaşırlardı. Arturo ancak o zaman anlardı sanki, karısının nasıl yumuşak, ılık olduğunu. Ama bisikletin borusunu omzuna yüklenip dikkatle merdivenlerden inmeye başlardı.

Elide bulaşığı yıkar, evi tepeden tırnağa gözden geçirip kocasının yaptığı işlere başını sallayarak bakardı. Şimdi o, az sayıda lambanın bulunduğu karanlık sokaklarda yol alıyordu, belki de havagazı deposunu geçmişti bile. Elide yatağa gider, ışığı söndürürdü. Kendi tarafına uzanırdı, bir ayağını kocasının yerine doğru uzatırdı onun sıcaklığını duymak için, ama her seferinde kendisinin yatmakta olduğu yerin daha sıcak olduğunu fark ederdi, Arturo' nun da burada yatmış olduğunu anlardı ve büyük bir sevecenlik kaplardı içini.

Italo Calvino

babama mektup/ Oğuz ATAY

2009-07-15T15:29:00.002+03:00

oğuz atay' ın korkuyu beklerken kitabında yer alan bir öykü. biraz uzun görünebilir ama okumaktan çekinmeyin.

sevgili babacığım,

belki hatırlamazsın ama bugün sen öleli tam iki yıl oluyor. ne yazık ki bu süre içinde ben daha iyi ve akıllı olamadım; bu fırsatı da kullanamadım. oysa yıllar önce, bazı zamanlar, sen olmasaydın bir çok şey yapabileceğimi düşünürdüm. şimdi artık suçun kendimde olduğunu görmek zorundayım.

sana bazı şeyleri anlatamadım. bir iki yıl daha yaşasaydın ya da dünyaya dönseydin – kısa bir süre için- her şey başka türlü olurdu sanki. çaresizlik yüzünden bir çok şeyin anlamı kayboluyor. sen olmadıktan sonra sana yazılan mektup ne işe yarar? fakat ben artık bir meslek adamı oldum babacığım. yakın çevremde seninle ilgili bir hatıramı anlattığım zaman, “ne güzel” diyorlar, “bunu bir yerde kullansana.” onun için, çok özür dilerim babacığım, seni de bir yerde, mesela bu mektupta kullanmak zorundayım. geçen zaman ancak böyle değerleniyormuş; insanın geçmiş yaşantısı ancak böylece anlam kazanıyormuş.

ben, seninle ilgili olayları anlatırken aslında senin nasıl bir insan olduğunu belli etmemeye çalışıyorum; aklımca asıl babamı kendime saklıyorum. sonra da seni anlamadıkları zaman onlara kızıyorum. bana kızınca –bu çok sık olurdu- “senin aynadan gördüğünü ben ‘dıvardan’ görürüm,” derdin. annemle birlikte ‘dıvar’ sözünle alay ederdik. ben de şimdi küçüklerime karşı –artık benden küçük olanlar da var babacığım- bu cümleni kullanıyorum, gülüyorlar. bu sözü kullanırken aslında amacımın ne olduğunu sezmiyorlar tabii. seni gülünç duruma düşürmek istediğimi sanıyorlar. herhalde, ben tam belirtemiyorum ne demek istediğimi. gülümsemenin içindeki sevgiyi demek ki anlatamıyorum.

şimdiki gençler başka türlü babacığım; her sözden tek anlam çıkarıyorlar. ben de o zaman çileden çıkıyorum gerçekten: asıl amacımı unutup seni onlara beğendirmeğe çalışıyorum. aslında bu çabanın anlamsızlığını sezmiyor değilim. ülkenin en zengin adamı senin paltonu tutarken ya da, “rica ederim cemil bey, müsaade buyurun.” diyerek ‘bizzat kendisi paltoyu giydirmekte ısrar ederken’ senin gibi hissedemedikten sonra, insan o paltonun içinde kendisi varmış gibi gururlanmadıktan sonra, seni beğenmeleri hatta anlamaları neye yarar? ya da meclise ilk girdiğin sıralarda, başkandan birkaç gün için izin istemeye gittiğin zaman, “cemil bey siz galiba yenisiniz.” diyen başkanın karşısında senin gibi utanmadıktan sonra insanın böyle küçük ayrıntıları öğrenmesinin ne anlamı var? “istediğiniz zaman izin yapabilirsiniz cemil bey, bana gelmenize lüzum yok,” sözünü duyunca kim senin gibi ferahlayabilir?

bunlar bildiğin şeyler babacığım; sana biraz da bilmediklerini anlatayım: mesela, cenaze törenin nasıl oldu? cenaze namazın nasıl kılındı? genellikle bir aksilik olmadı babacığım. ben ağladım. okulda o günlerde ‘hatırı sayılır’ bir durumda olduğum için oradan bir otobüsle bir miktar öğretim üyesi ve bir çelenk gönderildi. hayatın boyunca hiç görmediğin bazı kimseler ellerini önlerine kavuşturarak ve başlarını eğerek ölümün anlaşılmaz gerçeği üzerinde düşünüyormuş gibi yaptılar mezarının başında. tabut çukura konulduktan sonra üstüne büyük beton bloklar yerleştirildi. (bu teknik geleneği sevmiyorum babacığım; aşılmaz engellere karşıyım.) seni, annemin yattığı mezarlığa gömmedik. bazı yakınlarım öyle uygun gördüler.

insanlar arasında, onlar öldükten sonra bile anlaşmazlıkların sürüp gitmesini istiyorlar. benim üzüntümden yararlanarak seni mezarda annemden ayıran yakınım, aslında öteki dünyaya filan hiç inanmaz. oysa bana, “annen böyle isterdi,” dedi. sen bu adamı sevmezdin ve nedense ona yakınlık gösterdin. bu nedenle hiç hakkı olmadığı halde sana ‘babacığım’ derdi. artık ben akraba olmayanların birbirlerine ‘anneciğim, teyzeciğim, oğlum, kardeşim’ diye seslenmelerine bütünüyle karşıyım babacığım. artık gerçek bir akrabam kalmadığı için, bütün bu soğukluklara karşıyım. herkes birbirine adıyla hitap etsin. mantığı seven bir insan olarak senin de bu düşünceye karşı pek bir diyeceğin yoktur sanıyorum.

sen öldüğünden beri gittikçe daha ‘muhafazakar’ oluyorum babacığım. mesela, allah kimseyi genç yaşta anasız, babasız bırakmasın filan diyorum. sana oranla daha ‘münevver bir zat’ sayıldığım ya da kendimi öyle sandığım için, bu yargıya bir ‘filan’ sözünü eklemeyi de ihmal etmiyorum. aramızda ‘irfan’ bakımından –görünüşte- bir fark olduğu doğrudur. sen böyle görünüm inceliklerini akıl edemeyecek kadar saf olduğun, yani benim gibi ‘zıt kuvvetlerin muhasalası’ olmadığın için belki de bu yazdıklarımı biraz karışık buluyorsun. aslında karışıklık içimdedir ve bu mektubu yazma isteğim, karışık ruhumun kapıldığı samimiyet buhranlarından biridir. bu buhran, genellikle senin ölümünden sonra içimde daha kuvvetle hissettiğim cemil beyi yaşatma çabasıyla ilgilidir. içimde benden ayrı olduğunu sandığım bir de cemil beyin bulunmasına sen ‘tezyid-i şahsiyet’ mi yoksa ‘taksim-i şahsiyet’ mi dersin pek bilemiyorum.

benzer taraflarımız olduğu bir gerçektir. sen üstüne başına dikkat etmezdin; bense ne kendime bakıyorum ne de arabama. uzun yıllarını geçirdiğin büyük şehrin sokaklarında ikimiz de kir içinde dolaşıp duruyoruz. (annem duymasın.) bazen arabayı bir ara sokakta durdurarak küçük ve karanlık meyhanenin birine giriyorum. senin deyiminle ‘tedrici intihar’. bununla birlikte, bazı yazı denemeleri –bu mektup gibi- yaptığım için, arkadaşlar arasında –bu içki ve perişanlık gibi bütün tutarsızlıklarıma rağmen- oldukça ilgiyle karşılandığım söylenebilir. sağ olsaydın yazdıklarımdan bir satır anlamamakla birlikte gene de benimle öğünürdün sanıyorum.

galiba biz, babacığım, birbirimizi hep böyle anlamadan sevdik. aslında yazdıklarım senin deyiminle ‘uydurma’ şeylerdi; annemin seyrederken ağladığı filmler ya da okurken duygulandığı romanlar gibi ‘hepsi uydurma’. sana yazdığım bu satırların da bir kısmı ‘uydurma’ olabilir; sana açıklamakta zorluk çekeceğim bazı nedenlerle senin anladığın biçimde bir gerçeklikten uzaklaşmak zorundayım. ayrıca gerçek ya da uydurma olan bu satırları benim hissettiğim şekilde anladığından da şüphedeyim, hatta anlayıp anlamadığını da bilemiyorum.

işte böyle babacığım, bazen de gerçeklik buhranlarına kapılıyorum. bu yüzden sana gerçeklerden, senin de karşı çıkmayacağın gerçeklerden söz etmek istiyorum. bugünlerde özellikle ansiklopedik gerçeklerin çok tutulması ve ilgi duyduğum, sevdiğim kimselerin gittikçe unutulması yüzünden, baştan aşağı gerçeklerle dolu ve birçoklarına göre önemsiz sayılacak hayat hikayelerinden meydana gelen bir ansiklopedi yazmak istiyorum. buna benzer denemelerim oldu. ama onlarda senin deyiminle gerçekten ‘uydurma’ şeylerdi. bu nedenle babacığım, herkese açıkça ilan ediyorum: 1892 de doğdun. ülkemizin ortalama ömür sınırını çok aştın. duyduğuma göre isveç ortalamasını filan bulmuşsun. köyde, kasabada, taşrada yetiştin. olgunluk çağı denen döneminde, ülkeyi yönetenler daha kalabalıkmış gibi görünsün diye, taşradan getirilerek onların arasında yer aldın. ‘fırka katib-i umumiyesi’nin ya da daha başka ‘ekabir’in gözüne girmek için kürsülerde bağırmak gibi bir münasebetsizliği beceremediğinden, bugün benim özel ansiklopedimin dışında yer alacağını hiç sanmıyorum.

sessiz faziletlerin heykeli dikilmiyor ya da onun gibi bir şey. büyük şehirde, ülkeyi yönetenlerin toplandığı salonda neden bulunduğunu hiç düşünmedin. ayrıca insanın evrendeki yeri konusunda da düşüncelere daldığını sanmıyorum. fakat –bu söylediğim gerçekten gerçek babacığım- ben bütün bunları düşündüğüm halde yerimi bulamadım. beni daha iyi yetiştirseydin, mesela ne bileyim yabancı ülkelere filan gönderseydin, bugünkünden daha esaslı olmasam da, kendimi ifade ve eşya ile münasebetimi tayin ve kainattaki yerimi tespit gibi hususlarda daha becerikli olurdum. sen her zaman tutarlıydın; olduğun gibi olmaktan gurur duyuyordun; olduğun gibi davranıyordun. bense küçük hırslar yüzünden bocalıyorum; senin deyiminle ‘iki cami arasında beynamaz’ ya da senden önce senin gibi rahmetli, olan numan beyin deyimiyle ‘güreş, güreş, hacı muhammed altta’ bir durumdayım. ‘tedrici inhitat’ oluyorum senin anlayacağın. görüyorsun senin hayat hikayeni bahane ederek gene kendimden bahsediyorum. senin asaletini tevarüs etmediğim için her fırsatta kendimi ileri sürmek gibi bir zillete tenezzül ediyorum.

neyse, sana dönelim babacığım. hiçbir savaşa katılmadın ve kelimenin bilinen anlamıyla hiçbir kahramanlık göstermedin. bu nedenle madalya filan gibi manevi ödüllerden yararlanmadığın gibi han-hamam-çiftlik gibi maddi ödüllerin üstüne de oturmadın. siyasetin içinde yaşadığın halde siyaseti bilmediğin için barış döneminde de başarılı olamadın. bu bakımdan sana yöneltebileceğim en kuvvetli tenkit şudur; kendini sunmasını hiç beceremedin babacığım. hemşerilerinin büyük şehirde kaldıkları hanları ziyaret ederek onlara kartvizitlerini dağıtmadın, dairelerde seçmenlerinin işlerini takip etmedin. bütün yaptığın, seçim bölgene gittiğin zaman eğer ramazansa sokakta sigara içmemekten ibaret kalmıştır. kendini çok beğendiğin halde kusurlarını bilmediğin gibi, meziyetlerinin de farkına varmadın. genellikle sert, duygusuz ve bencil göründün. bu özelliklerinde huysuz bir çocuğa benziyordun. çocuk diyorum, çünkü kötü huylarından bir ‘menfaat temini cihetine’ gitmedin. bana sorarsan, hemen bütün konularda çocukça yani samimi fikirler ileri sürdün; bununla birlikte bu davranışlarının ev içinde ‘menfi neticeler tevlid ettiği’ oldu. ben bu sonuçlardan çok yakındım ve ‘asi evlad durumuna müncer oldum’.

birlikte yaşadığımız günlerde, bütün beğenilerim sana karşı duyduğum tepkilerle oluştu. sen klasik türk müziğini ‘goygoyculuk’ olarak niteledin; batı müziğine tepkini de sadece, ‘kapat şunu’ biçiminde gösterdiğin için ben, her ikisini de sevmeyi görev saydım kendime. kültür hakkında öteki yargıları da pek iç açıcı değildi. özetle, çevrendeki her şeyi kesin çizgilerle ikiye ayırdın. (bu bakımdan da sana benzediğimi itiraf etmeliyim.) dünyada yalnız güzellerle çirkinler vardı, bir insan ya akıllıydı ya da aptal, senin gibi başını dik tutmasını bilemeyen bütün insanlar dalkavuktu; sana benzemeyen kibar davranışlı insanları da züppelikle suçlardın. biz –annemle ben- sana itiraz ederdik; fakat ben farkına varmadan senin orta yola fırsat vermeyen bu acımasız sınıflamalarını benimsemişim babacığım. üstelik –en kötüsü de bu galiba benim için- böyle olduğumdan gizlice memnunluk duyar gibiyim ki, işte asıl buna dayanamıyorum; çünkü ben babacığım, biraz da duygularımın ‘romantik’ bölümünü, sen kızacaksın ama, annemden tevarüs ettim.

özellikle bazı kitapları okuduktan sonra, içimdeki bu aşağılık çelişkilerin daha da farkına vararak, senin hiç anlamayacağın bir biçimde sabit gözlerle boşluğa bakıp duruyorum. senin işin bir bakıma kolaydı babacığım. birçok şeyi yok sayarak belirli bir düzen içinde yaşadın. sinemaya gitmedin. hiç roman okumadın. zeytinyağlı enginar yemedin. yabancı ülke özlemi çekmedin. kimseye hediye almadın. evde kuşkonmazdan başka bitki yetiştirmedin. yalnız halk türkülerini sevdin. basit beğenilerinin yanında beni şaşırtan duyarlıkların vardı. bir örnek vermek gerekirse

çalkan karadeniz çalkan
gemiler açıyor yelken

gibi beni çok duygulandıran bir masal türküsünün yanısıra

yekte yavrum yekte
pastırmalar yükte

türküsünü de aynı keyifle söyledin ve dinledin. ben sonradan edindiğim bir duyarlıkla, ikincisini sanki alaya alıyormuşum gibi değerlendirerek işin içinden çıkmayı denedim: şu ‘filan’ sözünü, basit duygululuklarımı gizlemek için kullandığım gibi filan.

şimdi artık öldün babacığım. sınırlarını kesin olarak belirlediğin bir dünyada, bana sorarsan, belirsiz bir biçimde yaşadın ve öldün. seni artık değiştirmek mümkün değil babacığım; bu nedenle kendimi de değiştirmenin mümkün olacağını sanmıyorum. sabit nazarlarla boşluğa baktığım zamanların çoğunda temeldeki benzerliğimizi gizlemek için ümitsiz süslemelerle kendimi yoruyormuşum gibi geliyor bana. senin anlayacağın babacığım, züppe olarak nitelediğin insanların, iç sahteliklerini örtmek amacıyla giriştikleri kibarlık çalışmaları içindeyim sanki. senin gibi tutarlı olmadığım için çoğu zaman kuşkulara kapılıyorum ve ütüsüz pantolonlarla lekeli gömleklere kısa bir süre için son veriyorum.

bugün, genellikle seni benden başka hatırlayan yok babacığım. öldüğün için durumu bilmiyorsun; ama, sana açıkça belirtmek zorundayım ki, çevrendeki kuru kalabalığın büyük bir kısmı daha şimdiden tarihe geçmiş vaziyette babacığım. okuma kitaplarında senin gibilerin davranışları örnek gösterilmekle birlikte onların adları ve ikimizin de çok iyi bildiği küçük ve karanlık yaşantıları yer alıyor. sen artık öldüğün için senin adına uydurma nutuklar, düzme makaleler, hayal ürünü tartışmalar icat etmek ve seni onların çok üstünde dalgalandırmak istiyorum. çünkü hepinizi tanıyan –gerçekten tanıyan- on kişiden dokuzunun, bir seçim yapmak gerekirse, oylarını sana vereceğini ismim gibi biliyorum. göreceksin babacığım, şu tek başıma yazacağım ansiklopediye bir başlayabilsem her şey düzelecek. kimsenin doğru dürüst bir şey bilmediği bu ülkede şundan bundan –yani yabancı yazarlardan- makaslama metoduyla birkaç eser veremez miydin yani? tercümeleri ben yapardım. annem de sana okurdu. (hiç olmazsa şunu kabul etmelisin ki babacığım, çoğu zaman sadece annemin okuduklarını anlardın. senin dilini, görünüşteki bütün karşıtlığınıza rağmen, galiba sadece annem bilirdi.)

aramızda hiçbir zaman, alışılmış baba-oğul ilişkisi olmadı. ne ben, bütün meraklı çocuklar gibi durmadan her şeyi sana sordum; ne de sen oturup bazı şeyleri bana açıklamak gereğini duydun. bu yüzden, bir çok olayın nedenini zamanında öğrenemediğim için, dünyanın birçok yönünü hiç bilemedim. bazı olayların nedenini de çok sonraları öğrenebildim. mesela yemekten kalkınca herkesten önce ellerini yıkamak isterdin; banyoda, “ben sigara içeceğim,” diyerek beni iterdin. ben de senin gibi sigara içmeye başlayıncaya kadar, bu davranışın bana hep esrarlı göründü. sonra karşılıklı sigara içmeye başladık. sonra günün birinde karşısında, ‘bacak bacak üstüne atıp sigara içen’ oğlunu azarladın. davranışlarında genellikle hep böyle geç kalırdın. karımdan ayrılıp sana sığındığım zaman da, “geceleri eve geç geliyorsun,” gibi, yıllarca önce söylenmiş olması gereken sözlerle beni tedirgin ederdin. oysa babacığım ben evlenmiştim, ayrılmıştım, çocuğum bile vardı; yani bir bakıma senin durumundaydım. sen de yıllarca önce bazı işlerini bahane ederek büyük şehire gidip bizi günlerce yalnız bırakmaz mıydın? ben de işte öyle olmuştum babacığım: ‘istediğim gibi yaşamak’ diyebileceğimiz bir işim çıktığı için evden, kendi evimden ayrılmıştım.

ben sonra eve döneceğim babacığım. bazı durumlarda sana oranla biraz aşırı davrandım. belki de kendime bu dünyada bir yer yapabilmek için, birçok düşüncemi ‘kuvveden fiile’ çıkarmaya çalışıyorum. aslında sen böyle bir şeyi hiç düşünmedin; bununla birlikte, yeryüzünde senin kadar yer yaptığım da söylenemez. bu yüzden sinirli, sabırsız ve hırçın oldum. biliyorsun, seninle de çok çatışırdım, kapıları filan vurup giderdim. bana hep haksızlık yaptığın duygusu vardı içimde: bence her zaman bana haksız yere söylenirdin; çalışkan bir öğrenci olduğum halde “bu çocuk kitap yüzü açmıyor,” diye homurdanırdın, üstüme uymayan kötü dikilmiş elbiseler giydirirdin, istemediğim okullara gönderirdin beni, sızlanmalarımı da hiç dinlemezdin. bugün, belki de sen artık öldüğün için, bana bir zamanlar haksızlık ettiğini düşünemiyorsam da, bana haksızlık edildiği düşüncesi içimde öylesine gelişti ki artık bütün dünyayı suçluyorum bu bakımdan,. bu bakımdan da istemediğim bir yerlere vardım, artık bütün dünyanın suratına çarpıp duruyorum kapıları.

senin ‘egoist’ olduğunu söylerlerdi; benim için de şimdi buna benzer sözler ediyorlar. annem öldükten sonra bir süre sen de yalnız kalmıştın ya, bu yüzden yalnızlığı bilirsin sanıyorum. ben de yalnızlığımda sana benzedim babacığım: kendime yemekler pişiriyorum; senin kirli ropdöşambrına benzeyen bir şeyler giyip, bir karış sakalla evin içinde huzursuz dolaşıp duruyorum, yanık kalmış elektrikleri söndürüyorum, durmadan para hesabı yapıyorum, kendimi biraz iyi hissettiğim günlerde çarşı pazar dolaşarak her malın iyisini almaya çalışıyorum. gittikçe sana benziyorum babacığım: kimseleri beğenmez oldum. aynaya pek bakmıyorum ama sevmediğim şeylerden söz ettikleri zaman suratımı senin gibi buruşturduğumu hissediyorum. birilerine oturmaya gittiğim zaman yemeğe kalmam için ısrar edilmeyince senin gibi, belki de senden çok şiddetli bir biçimde içerliyorum herkese; yalnız, senin yaptığın gibi, kötü yemekleri açıkça beğenmezlik edemiyorum.

istiyorum ki babacığım artık herkes öğrensin hiçbir şeyi beğenmediğimi. senin başına gelenleri düşündükçe hiçbir duygunun içimde kalmasına, hiçbir öfkenin sadece içimde büyümesine razı olamıyorum artık. senin gibi ben de artık aklıma geleni hemen herkesin yüzüne haykırıyorum. eski pısırık oğlunun bu durumunu görseydin gurur duyardın diyemiyorum; çünkü, sözlerime ‘muhatap’ olanların tepkisine bakılırsa pek övünülecek durumda değilim galiba babacığım. genellikle belirsiz bir isyan halindeyim. derler ki sen de çocukluğunda eve dönünce anneni bulamazsan hemen sokağa fırlar ve onun misafirliğe gittiği evin camını taşlarmışsın. ben senin gibi köyde değil şehirde, evde değil apartmanda büyüdüğüm için, çocukluğumu bir bakıma yaşayamadığım için, bu konuda biraz gecikmiş de olsam yalnız bırakıldığımı hissettiğim zaman kendi çapımda mesele çıkarıyorum, herkesin burnundan getirdiğimi sanıyorum.

oysa şimdi seni düşündüğüm zaman babacığım, durmadan gülümsüyorum. seni sen olarak yaşamak istiyorum. istiyorum ki evde annem gibi biri olsun ve ben de mutfağa giderek. “burada gene bir şeyler kaynıyor muazzez,” diye içeri seslenebileyim ve bana “kaynadığını görüyorsan altını kıs cemil bey,” denilsin ve ben de hiçbir şey yapmadan mutfaktan çıkayım. belki de nasıl bir insan olduğunu bugün bile bilmiyorum; daha doğrusu bugün, senin bilmediğin bazı şeylerin varlığından haberim olduğu için, bu bakımlardan nasıl bir insan olduğunu merak ediyorum. acaba senin de bilinç altın var mıydı babacığım? bana öyle geliyor ki sizin zamanınızda böyle şeyler icad edilmemişti. sanki osmanlıların böyle huyları yoktu gibi geliyor bana. senin fesli ve redingotlu resimlerini gözümün önüne getiriyorum da, bu görüntüyle ‘varoluşçu bir bunalımı’ yanyana düşünemiyorum doğrusu. aslında bizler de bir özenti içindeyiz; ama ne de olsa bu kurt içimize düştü bir kere babacığım; bazı meseleleri bu yüzden büyütüyoruz.

acaba bütün bunları sana şimdi anlatsaydım nasıl karşılardın, yazdıklarımı okusaydın ne düşünürdün? hepsini ‘deli saçması’ mı bulurdun? sizin zamanınızda herhalde böyle zorluklar yoktu babacığım; yemek ve bilmece çözmek ve benim zorumla radyo radyodan dinlediğin alafranga müzik ve sineklerin camı kirletmesi ve gazetede sağlıkla ilgili makale hakkındaki düşüncelerin ve aylık bütçe hesapların ve yarın pişirilecek aşureye neler katılması gerektiği ve benzeri ve ilgisiz bütün düşüncelerinin ‘bilinç akımı’ denilen karmaşık bir düzende yer aldığını bilseydin sanırım yemekten sonra o yüksek koltuğunda rahatça uyuklayamazdın. maddenin temel yapısında düzelmesi mümkün olmayan bozuklukların başladığını ya da bazı tabiat kanunlarının artık eskisi gibi aynen tekrarlanmadığını duysaydın acaba endişelenir miydin?

aslında ‘ruhiyat’la ilgili yenilikleri ben bile doğru dürüst bilemiyorum babacığım. (mesela, egoist olduğun halde, sen de ‘ego’nun farkında değildin.) bir yerde okumuş olsaydın da bana “oğlum sende oedipus kompleksi var mı?” diye sorsaydın ne karşılık vereceğimi bilemezdim sanıyorum. hani ben sana kızınca ya da belirsiz nedenlerle içimde tanımlayamadığım sıkıntılar duyunca gidip sabahlara kadar içerdim ya, şimdi öyle yapmıyorlar babacığım. bu senin duymadığın bilinçaltıyla ilgili doktorlara gidiyorlar. bense aslında sana benziyorum babacığım; artık içki de iyi gelmediği için böyle durumlarda koltuklara baykuş gibi tünüyorum.

demek ki senin köylü tabiatın bana miras kalmış babacığım: medeniyeti sevmiyorum. bugünlere yetişebilseydin, sen de benim gibi televizyondan nefret ederdin sanıyorum. ben, senin çıktığın köye dönmek istiyorum; yani, sonradan görme deniz özlemcileri gibi kıyıda balıkçılarla filan sohbet etmek istemiyorum. balığa çıkmak bize göre değil babacığım. ben senin uçsuz bucaksız tarlalar arasındaki küçük köyüne yakın bir yerde (çevrede belki de bir iki ağaç olabilir) ahşap kirişli kerpiç bir evde yaşamak istiyorum. evin resmini de tanıdık yaşlı bir mimara çizdirdim. (gençlere güvenim artık kalmadı babacığım.)

sana anlatması biraz zor ama, oraya gidişim bana haksızlık eden dünyaya karşı bir baş kaldırma hareketi olacak diyebilirim; yani ben orada bulunmakla onlara, “işte bütün ‘terakkinizi’ gördüm ve ‘aslıma rücu ediyorum’ (yani cemil beye dönüyorum”, diyeceğim ve onlar da bunu anlamayacak. sen bunu ziya paşanın ya da mehmet akif’in tepkilerine benzetebilirsin. annem duysaydı çok ağlardı. sen nasıl karşılardın bilmiyorum, herhalde bunu da sana karşı bir hareketim olarak ‘tavsif’ etmezdin. gene de, beni bu duruma kitapların getirdiğini söylerdin. lukianos’u okuduğum zaman da bir gün kitabı karıştırmış ve içinde tanrılarla alay eden bölümü görünce, “bu oğlan onun için allaha inanmıyor, bana karşı geliyor,” diye pek gerçekçi sayamadığım bir yorumda bulunmuştun. sen de allaha –bunu hiçbir zaman kabul etmediğin halde son yıllarında inanmıştın babacığım. son yıllarında cuma günleri ortadan kaybolup camiye gitmeğe başlamıştın. acaba daha önce, mesela gençliğinde, buna benzer bir ‘iman buhranı’ geçirmiş miydin? neyse, son yıllarında böyle bir değişikliğe uğradığını da kabul etmedin. her zaman ‘namazında niyazında’ olduğunu ileri sürerek beni çileden çıkardın.

benim bu dağa çekilme meselesini de belki eski inançsız yaşantıma bir tepki olarak ‘telakki ettiğim’ için, senin çocukluğuna sığınıyorum babacığım. hareketimin, annemde beğenmediğin biçimde bir duyarlık ilgisi yok. yani artık haddimi biliyorum, önünde ‘hayat’ denilen bir taşlık bulunan dağ evimde senin dönemince bilinmeyen ruhsal karışıklıklarımı yaşıyorum, kuyudan su çekiyorum ve eşeğime yüklediğim dallarla ocağımı yakıyorum. buna ‘şimdilerde’ kaçış diyorlar babacığım; bir takım toplum sorunlarını çözemeyeceklerini hisseden burjuva, yani senin anlayacağın şehirde yaşayan ve üstelik şehirdeki günlük yaşantının geleneklerini benimseyen aydınlar böyle yapıyormuş. sen böyle söyleyenlere bakma babacığım. oğlunu onlardan öğrenecek değilsin ya. sen de aslında annem gibi benim hiçbir zaman kötü bir şey yapmayacağıma inanırsın değil mi?

hani bir zamanlar bazı kitaplar okuyordum da eve bazı asık suratlı adamları çağırıp onlarla bağırarak tartışıyordum; o zamanlar annem, başıma bir şeyler geleceğinden endişelenmekle birlikte, gene de bu konuda kendisini uyaran ahbaplarına karşı beni savunuyordu. şimdi beni savunan kalmadı babacığım; çünkü ikiniz de öldünüz. işte ben de yalnızsam, yalnızlığımı bilmek için çoğu zaman –sabit nazarlarla boşluğa baktığım zaman- bu kerpiç evi gittikçe daha ciddi bir biçimde düşünüyorum. ben bu asık suratlı aydınlara hiç benzemiyorum babacığım; onlara karşıyım ve senin içtenliğinden yanayım. bazı kitaplar yüzünden kafam biraz karışmışsa da bugün bile senin içtenliğini taşıdığımı ümit ediyorum. gene de sonunda sana bütünüyle benzemekten korkuyorum babacığım: yani ben de sonunda senin gibi ölecek miyim?

mektubuma burada son verirken hürmetle ellerinden öperim.

oğlun.

not: demiştim ama okumaktan korkma diye..

kadir CANGIZBAY ne demiş-5

2009-07-14T16:02:00.001+03:00

12 EYLÜL MUZAFFER:

Kızım okula başladıktan sonra yazdığım ilk yazı 'Kızımı da Maymunlaştıracaklar' olmuştu. Tabii, durduk yere değil: Okuldan, bütün velilere tembih ediyorlardı, çocuğunuza kesinlikle harfleri, hecelemeyi öğretmeyin; okuma-yazmayı biz onlara 'dedüktif'(tümdengelimci) metodla öğreteceğiz diye; yani, önce cümleler, sonra kelimeler, harfler ise en sonra.

Giderilmesi gereken bazı eksiklikleri ('k' ve 'l'de ince-kalın ayırımının ve gerçek bir uzatma işaretinin yokluğu gibi) bulunmakla birlikte, bizim alfabemiz fonetik bir alfabedir: Her harf, mutlaka ve hep aynı bir sessel değer taşır; hangi kelimenin içinde, kelimenin neresinde ve hangi harfin önünde/arkasında bulunursa bulunsun. Bu sayede, çocuk bir kere harfleri belleyip hecelemeyi öğrendi mi, her şeyi doğru okuyup yazabilir hale gelir. Bu tür bir alfabe demokratizan bir karakteri de var: insan hiç tanımadığı/anlamını bilmediği sözcükleri de doğru okuyup yazabiliyor; yani onlara kalemiyle de, gözüyle de ulaşabiliyor. Oysa -Cüneyt Akman geçenlerde anlatıp örneklendirdi ve de çok iyi yaptı- eski harflerle, kendisini tanıyıp anlamını bilmediğiniz sözcüğü ne doğru okuyabilir, ne de yazabilirsiniz.

Okuma-yazmada 'dedüktif' metod, Amerikalıların dayattığı bir metod: Çoğu kez onların dayatmasına bile gerek kalmadan bizim kompradorların kendi egemenliklerini pekiştirip sürdürmek uğruna, beynimizden cebimize, toprağımızdan canımıza her şeyimizi büyük patronun nüfuz ve müdahalesine açmak üzere attıkları adımlardan biri; tıpkı Q klavye veya 1951 Komünist Tevkifatı, Kore'ye asker gönderme, 24 Ocak kararları vb… gibi.

Adamlar, kendi dillerinin yazımını neredeyse hiçbir kurala bağlayamamışlar. Cell'i Fransızca'dan almış, Fransızca'ymış gibi sel diye okuyor; cello'yu ise İtalyanca'dan, dolayısıyla da çello diye. Hele knife'taki, knowledge'deki 'k'ların durumu içimi burkuyor: Sen hem koskoca 'k' ol, üstelik arada/ortada bir yerlerde değil kelimenin en başında yer al, sonra da sana hiç orada yokmuşsun muamelesi çekilsin. Bu arada, okula yeni başlayan Amerikalı/İngiliz çocuğun halini de düşünüyorum: nayf diye bildiği şeyin bir de 'k'sı varmış. Bir harfin sadece nasıl okunacağı değil, okunup okunmayacağı da kelimeye göre değişiyor: Doğru okuyup yazabilmek için kelimeyi tanıyıp bilmek gerekiyor; dolayısıyla temel birim harf değil, içinde geçtiği bütün/tümlük oluyor. Fonetik alfabe ortamında ise doğru okuma ve yazma, sözcüklerin yazımının ezberlenmesine değil, akıl yürütmeye benzer bir eyleme dayanır ki, burada kişi, gördüğünü okurken çözen, duyduğunu yazarken de inşa eden bir özne konumundadır. Ama, "Türk çocuğunun Amazon'un genişliğini, Missisipi'nin uzunluğunu bilmesine ne gerek var" deyip 'milli coğrafya/tarih' anlayışı doğrultusunda genel kültürü fuzuli ilan eden darbeci başı ve şürekasının en son isteyeceği şey de muhakeme kabiliyetine sahip olup genel çerçevelerden kalkarak özel durumlara ilişkin bilgi üretebilecek, yani bilgi öznesi niteliğine sahip insanların mevcudiyeti.

Geçen gün, en az elli kişilik üniversite sınıfında sordum:"'Zeytin'in Öz-norveçce'de, yani kökü de kökeni de Norveçce olan bir karşılığı olabilir mi?". Yegane cevap,"hocam biz Norveçli değiliz ki, ne bilelim" oldu. Belli ki, test kitaplarında böyle bir soru ve cevabı yoktu. Zeytinin hangi iklimde yetişip, Norveç'in de coğrafi konumu belki hala öğretiliyordu ama, genele ilişkin bu bilgilerden kalkıp özel bir durum hakkında bilgi üreten bir özne olabilecekleri umudu ve güveninden tümüyle yoksundular: Darbe esas amacına ulaşmıştı. kazanmıştı.

Biliyormusunuz, darbecilerin ilk yaptıkları işlerden biri de, o kendisine tapıyormuş gibi yaptıkları Atatürk'ün bile kitaplarına tahammül edemeyip, Anıt Kabir'de daha önce sergilendikleri salona özel giysi ve kullandığı jimnastik aletlerini koydurtmak olmuştu.

birgün gazetesinden alıntıdır..

kadir CANGIZBAY ne demiş-4

2009-07-12T23:46:00.001+03:00

BİRAZDA TEORİK UKALALIK:

Gurvitch için Marx, 'gerçekçi hümanist'; Marx'ın kendisi de Fransız Devrimi'nin en hakiki evladı. Fransız Devrimi'nin şiarı 'Eşitlik, Özgürlük, Kardeşlik.' Sosyalizm, bu şiarın dışlanması/aşılması değil; nasıl gerçeğe dönüştürüleceğini araştırma/deneme: Gurvitch'in gözünde Marx, sosyalistliğinden çok sosyologluğuyla önemli. Her gün, isterse yüz vakit bu şiarı toplu halde tekrarlasanız da kendiliğinden gerçekleşeceği yok: Marx, bu şiarı hangi güç gerçekleştirir onu bulmanın peşinde. Toplum/beşeri gerçeklik niyetlerle ne kurulabilir, ne de açıklanabilir. O yüzden de, Comte, Sosyoloji'nin isim babası ama, kesinlikle gerçek babası değil.

'Gerçekçi Hümanizm' denince, bundan 35 yıl önce tanıdığım bir Alevi dedesi geliyor aklıma. Elazığ'ın Ağın kazasının katırın bile zor tırmanacağı bir köyünde tanıdığım. Sosyoloji 4. sınıfta Keban Barajı su toplamaya başlayınca terk edilecek köylerde bir araştırmaya götürülmüştük sınıfcak; işte o vesileyle. Dede, en az 70 yaşlarında; kendi eliyle yonttuğu ahşap bir ağızlığı da hediye etmişti bana; diyor ki "ah oğul, şu sosyalizm, keşke toklar tarafından kurulabilecek bir şey olsaydı..." 'Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik'ten yana olduğu belli, ama toplumun niyetler temelinde biçim-lendirilemeyeceğinin, fikirlerin/ideallerin zorunlu ama insanları fiilen harekete geçirmede yetersiz kalacağının bilincinde olduğu da apaçık; 'keşke' diyor. Bu güzel insanlar artık o güzelim kartal yuvası yurtlarında değiller; baraja su toplama bahanesiyle, o da olmadı faşist militanların insanlara yurtlarını dar etmesi sonucu. Ne Hasankeyf kurtulur, ne de benzerleri: Bu, bir devlet politikası. Cumhuriyet'i kurmuş bürokratın, kendi egemenliğini ilelebet payidar kılmak açısından, kafasındaki ideal, mükemmel, dolayısıyla aynı zamanda 'geniş' de olan bir 'şimdiki zaman' ki, bu aynı zamanda geçmişin değersiz addedilmesi, mümkünse yok edilmesi, geleceğin de hem gereksiz hem de olanaksız kılınması.

Marx ve Alevi dedesinden geçip tekrar Gur-vitch'e geliyoruz; kavramlaştırma babında: 'Özgürlük ihtiyacının varoluşsal belirlenimi.' Türkçesi, açlığa mahkûm olmaktan kurtulmanın/karnını doyurma özgürlüğünün peşine ancak/en fazla açlar düşer. Aç adamın da bu hamlesi çerçevesinde diğer beşeri değerlere saygılı, onları gözetir olması beklenemez: O güzel dedenin hayıflandığı, ama başka türlüsünün de mümkün olmadığının bilincinde olduğu da işte tam tamına bu idi.

'Özgürlük ihtiyacı' kavramı kendi içinde hiçbir işe yaramaz; zira neyin özgürlüğü: Mesela Türkiyeli bir Türk olarak kendi çocuğuma kendi dilimde bir ad koymak, benim için bir özgürlük kalemi değildir, dolayısıyla böyle bir özgürlüğün ihtiyacını hissetmem ve bu ihtiyacı gidermek üzere harekete geçmem de söz konusu olamaz; ama, Türkiyeli bir Kürt için durum çok farklı. Kıssadan hisse: Özgürlüklerin evrensel bir katalogunu çıkartmak/hiyerarşisini tespit etmek mümkün değildir. İşte tam bu noktada Hocam Necati Öner'in "insan hürriyeti daima bir şeylere karşı gerçekleşir" önermesinin o heybeti ortaya çıkar ve biz sosyalistlere, yani 'Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik' şiarını benimsemekle yetinmeyip gerçekleştirmenin peşine düşmüş -görece de olsa-güzel insanlara Çoban Yıldızlığı yapar hale gelir: İnsanları, hangi noktada ki, bir önceki duruma göre, dıştan belirlenir/özgürlüksüz hale getiriliyorlar-bu isterse, oturdukları sokağın adının başka birilerince değiştirilmesi olsun-, işte tam bu noktadan yakalayıp 'bir şeylere karşı direnir kılma' ilkesi temelinde-dir ki, sosyalizm, bir yandan her türlü şablon-culuk tehlikesini ilelebet bertaraf ederken, kendisine ebed-müddet hayatiyet kazandıracak bir stratejinin metodolojisini de kurma gücüne kavuşmuş olacaktır.

birgün gazetesinden alıntıdır..

kadir CANGIZBAY ne demiş-3

2009-07-12T23:41:00.000+03:00

KİMLİK VE KİŞİLİK:

Dikkat ettiniz mi, kimlik kavramının içini doldururken kullandığımız parametreler hiç de "sen kimsin" diye sorulduğunda sayıyor olduklarımız değil. Bu soru karşısında ilk cevabım "ben Kadir'im" olur. Sonrasında da işte İzzet Bey'in oğlu, Cansu'nun babası vs... Buna karşılık "Türküm" demek ancak "nesin" dediklerimde vereceğim cevaplardan biri olabilir, ayrıca hiç de ilki değil. Bu durumda kimlik yerine 'nelik' gibi bir sözcüğün kullanılmasının daha doğru, daha az yanıltıcı olacağını düşünüyorum.

Kimlik kavramı üzerinde düşünürken/bu kelimeyi kullanırken, bunun yabancı dillerdeki karşılığının 'identite/y', dolayısıyla esas anlamının özdeşlik olduğunu hatırlamak oldukça uyarıcı/yararlı. Bu noktaya dikkatimi çeken de sosyolog bir dostum olmuştu ve benim için çok önemliydi; o yüzden nerede ne zaman olduğunu bile hatırlıyorum: Ankara-Bolu otoyolunun Gerede'ye yakınlarındaki en yüksek noktasına üç-beş kilometre kala, ıı Aralık 1994 günü, akşam üstü.

Her özdeşlik, gerçek varlıklar için ister istemez bir indirgeme/indirgenmedir de. Evet Türküm, erkeğim, ama ne Türklüğümden, ne de erkekliğimden ibaretim. Daha da önemlisi kimse bana sen Türk veya erkek değilsin demediği sürece ne Türklüğüm aklıma geliyor, ne de erkekliğim. Aynı şekilde Fenerbahçelili-ğim de ancak ve ancak, diyelim "sen Beşiktaşlısın" denirse aklıma gelip açıktan beyan edeceğim bir şey. Ayrıca Fenerbahçeli olmam illaki Fenerbahçeyi tutmamı/desteklememi de gerektirmiyor: Futbol, kuralları ve nasıl işleyeceği insan tarafından belirlenmiş bir düzenek, yani bir medeniyet eseri. Bu düzeneği kendi dışından etkilemek üzere taraf tutmak/tavır almak, aynı zamanda medeniyet dışına düşmek.

Oşin Çilingir "kimlikler, vicdanın pranga-sıdır" diyor. Yani insan, kimliğinden kalkarak/kimliğini temel alarak yol almaya kalktığı ölçüde, adaletin de dışına düşmeye mahkum. Zira vicdan kelimesinin en azından Fransızca, İngilizce ve İtalyanca'da tek kelimelik bir karşılığı yok ve Fransızlar vicdanı 'for interieur', yani 'iç/içsel/deruni mahkeme' deyimiyle karşılıyorlar ve mahkeme de bir medeniyet eseri. Tabii bu noktada "her mahkeme adalet dağıtır mı" sorusu aklımıza geliyor; bundan kalkarak da yasa devleti ile hukuk devleti; ve bunun. Yanısıra yasal ile meşru kavramları arasında mutlaka bir ayırım yapılması zorunluluğu.

Evet, kimlikler vicdanın prangasıdır, ama ayrıca kişiliğin de mezarı. Bir örnek vereyim: Bir zamanlar Polis'te siyah-beyaz BMW motosikletler vardı, ki ben pek severdim; kişi olarak: Bu renklerdeki bir motosiklete Fenerbah-çeliliğime halel gelir diye binmemezlik ettiğimde, ister istemez kimliğim kişiliğimi mezara gömmüş olurdu; ama şu da var ki, birileri bana sürekli olarak sen Fenerbahçeli değil, Beşiktaşlısın dediği bir ortamda da bu motosiklete binmek, hatta gücüm yetiyorsa böyle bir motosiklet satın alıp sonra da herkesin gözü önünde uçuruma atmamak da şerefsizlik. Ve ben böyle yapmakla kişiliğimi kimliğime feda ediyorsam, 'kişilik mi-şeref mi' ikilemi içine hapsediliyorsam, kabahat kimde?

birgün gazetesinden alıntıdır.

Kadir CANGIZBAY ne demiş-2

2009-07-12T23:27:00.001+03:00

SOL VE BAŞINI ÖRTMEK:

Sol üzerine bir sürü toplantı oluyor; ama, bak işte seni çağırmıyorlar. Çok içiyorsun; her lafına birilerine küfrederek başlıyorsun da ondan". Bu karımın tezi. 11 yaşında bir kızım var, o işin içine sigarayı da karıştırıyor: "Babam sadece çok içki değil, çok sigara da içiyor; o yüzden de dışlıyorlardır" diyor.

Dayımın kızı kocasıyla Amerika'da yaşıyor; bir 15 sene oluyor; küçük bir kızları vardı 5-6 yaşında; Yaz tatiline geldiklerinde bir gün Anıttepe parkında, açık havada bile sigara içmeme karşı çıkmıştı. Onu anımsıyorum ve sigara konusundaki bu duyarlılık insan sağlığı, yani insanların sağ kalması/ölmemeleri/öl-dürülmemeleri üzerindense en önce Amerikan ordusu olmak üzere bütün orduların lağvedilmelerinden sonra belki tartışılabilir demiştim, tabii küçücük kıza değil; anasıyla babasına.

Dayımın damadı Özer Ozankaya'nın yeğeni. 1988'de doçentlik sınavına ilk girdiğimde jürimdeydi. "Atatürk'ü anlayamamışsın, çünkü onu yeterince sevmiyorsun". Birkaç ay sonra Birsen Gökçe'ye rastladım; ODTÜ'deki Sosyal Bilimler Kongresi'nde, o da hem jürimde üyeydi, hem de Lisans'tan hocam; "Ah Kadirciğim" demişti, "senin kaliteni biliyorum ama, jüride öyle pazarlıklar oldu ki; hepinizi birden bırakmak zorunda kaldık": Gerçekten, üçümüzü de bırakmışlardı.

Yıl 1968; Hacettepe Üniversitesi'nde Fikir Kulübü toplantısı. 'Ordumuzun devrimci geleneği' ve *Ordu-Gençlik El Ele'; 38 yıl sonra şimdi uyduruyor değilim; demiştim ki "devrimcilik ve gelenek ve de devrimciliği gelenek haline getirmek; bütün bunlar şizofre-nik; ayrıca, ordu, sonuçta bürokratik bir kurum olarak kendi dinamiğini kendi içinde taşımaz, kim egemense onun 'fonksiyoner'i, yani işgöreni/görevlisi olarak davranır".

Sol, her şeyden önce Kemalist tortularından kendisini özgürleştirmek zorunda. Şöyle söyleyeyim: Ben bütün dinlere karşıyım; hele ki Müslümanlığa; zira baskısını hissettiğim din ne Hıristiyanlık, ne de Musevilik. O yüzden de tutturduydum; beni nasıl zorla sünnet ederler; vücudumun bütünlüğüne halel getirirler; inşallah yeterince param olsun, bir de doktor/ameliyat korkumu yeneyim, 5 Haziran 1955'ten önceki halime tekrar geleceğim diye. Ama daha sonraki yıllarda bir Todor Jivkof çıktı, Bulgaristan'da, sünneti yasak etti Müslümanlara, üstelik de sosyalizm adına, o zaman da sloganım "hepimiz bir kere daha sünnet olmalıyız sosyalist kılıklı bu maskara despota inat/karşı" olduydu.

Toplumsal gerçeklik, Gurvitch'in deyimiyle 'eylem ve eser'den oluşur, ama "eylem önce gelir". Eser olarak kültür kuruluşunda/oluşumunda tabii ki siyasidir, yani *eylem/yap-mak'a dayanır ama, yapılaşmışlığı ölçüsünde insanın 'olmak'ı/'kimlik'i içine yerleşir. Ve de insanın 'olmak'ı/'kimlik'i siyasetin konusu haline getirilip egemenlik ilişkilerinin oyun alanı gibi ele alındığı ölçüde artık saldırılan, diyelim başındaki bez parçası değil doğrudan doğruya kendisidir: Siyaseten kendisine müdahale edilen her şey ister istemez siyasile-şir; en somut örneği; başörtüsü türbanlasın

Evet, biliyorum; kadının örtünmesi, aslında erkek tarafından kapatılması; ama, açılması da erkeğin eseri ve büyük ölçüde metalaştırıl-mak üzere. Kadının kapatılmasını da, açılmasını da, temeldeki egemenlik ilişkisine değinmeden/dokunmadan ele almak, riyakârlık. 'Mehmetçik' ya da 'gerilla', kim ister oğlunun ölmesini; ama bütün bunlara karar verenler, erkekler.

Çok-hukukluluk, insan kavramının reddi-dir; ama, sol da çoğulculuğa cevaz veren bir hukukla başlar. Başını örtmek gibi kültürel bir hadise ve eğilim/yönelimi, siyasal bir inatlaşma konusu olmaktan çıkartacak olan yine soldur.

birgün gazetesinden alıntıdır..

Kadir CANGIZBAY ne demiş-1

2009-07-12T23:18:00.003+03:00

ALCAK MI AHMAK MI?

Henri Bergson, annesi İrlandalı, babası da Polonyalı Musevi bir Fransız düşünürü. Otuzlu yıllarda Katolikliğe ihtida ediyor, ancak 1941'de ölüp de vasiyetnamesi açılınca bu ortaya çıkıyor: İnsanların Yahudiliklerinden ötürü ayırımcılığa tabi tutulup zulüm gördüğü bir dünyada Yahudilikten ayrılmanın insanlığa ihanet etmek olduğunu düşündüğü için bunu herkesten gizlediğini söylüyor; kısacası şerefli bir adam.

Bergson'un şöyle bir sözü var: İnsan zekâsının biley taşı, insanın karşılaşıp da üstesinden gelmek zorunda kaldığı engellerdir. Çok güzel bir söz ama, aynı zamanda bir 'şeyleştirme'yi de içinde taşıyor; zira, 'en-gel'i bir varlık kategorisi gibi ele alıp, aslında hiçbir şeyin eyleyen insandan bağımsız olarak engel nitelik taşımadığının altını çizmiyor: Önünde eğilindiği, çizdiği sınır kabul edildiği, karşısında geri çekilindiği anda/ölçüde hiçbir şey artık engel değildir ki üstesinden gelinip aşılması söz konusu olabilsin. Şöyle de söyleyebiliriz: İnsan zekâsının ön koşulu özneleşme/özne olarak kalabilme irade ve cehdidir.

Bitki ve hayvanlar canlıdırlar ama, kendi dışlarından belirlenmişlikleri ölçüsünde nesne olmanın ötesine geçemezler. Özne olmak ise insana mahsustur; daha doğrusu ancak insan için olanaklıdır, ama kesinlikle garanti değil. Burada aklıma doğrudan doğruya Jack London'ın Kurt Kanı'sı geliyor. Kurt Kanı, hem onun yayınlanmış ilk eseri, hem de benim kendisinden okuduğum ilk eser, taa 45-46 yıl önce; babam alıp getirmişti, Doğan Kardeş yayınlarından, üstelik de mukavva ciltli. Bir kızak köpeğinin gözünden insanın değerlendirilmesi. Zavallı köpekca-ğız sürekli hayret içinde. Çok çeşitli olay ve durumlarda şunu tespit ediyor ki, kendisi ve hemcinsleri insanlardan hep daha dayanıklı, güçlü, cesur, üstelik de sadık, kısacası her bakımdan üstün, ama yine de efendi olan hiçbir zaman köpekler değil, insanlar; köpekler ise, hep onların köpeği.. Ancak sonunda şunu fark ediyor ki, insanda, köpeklerde hiç bulunmayan ve zaman zaman ortaya çıkıp, garip bir biçimde gücün de sadakatin de önüne geçerek belirleyici olabilen bir duygu/kavram var: Hak/adalet.

'Höt' 'hak'kın önüne geçtiği ölçüde, sadece adalet de kendisinden söz edilemez hale geliyor olmayıp, böyle bir ortamda yaşayan insanlar da Bergson'un formülünün bire birlik iz düşümünde zekâsız/ahmak hale geleceklerdir ki, böylesine yaratıklaşmış canlıların Hrant Dink'in, üstelik de kendilerinin anadilinde yazılmış o güzel ve fevkalade yol gösterici cümlesini bile, anlamamanın ötesinde tam tersinden anlamaları kaçınılmaz olacaktır.

Durum şu: Ahmet Mehmet'e zamanında çok büyük bir kötülük etmiş; Mehmet de bu kötülüğe kafasını takmış, hiç mi hiç unutamıyor ve bu yüzden de ruhunu bu olayın hipote-ğinden kurtarıp, diyelim ne önüne gelen çiçeğin güzelliğinin farkına varabiliyor, kokusunu koklayabiliyor, ne yapabileceği resimleri yapabiliyor, ne söyleyebileceği şarkıları söyleyebiliyor, ne de sevebileceği kadınları sevebiliyor; kısacası geçmişte kendisine kaybettiri-lenlere kafayı takmışlığı bugün ve ileride kazanabileceklerine/inşa edebileceklerine de engel oluyor, başka bir deyimle tarihsel/kültürel zürriyetini de kurutuyor ve bizim Hrant da Mehmet'e diyor ki 'bırak artık şu Ahmet'i ve ondan nasıl intikam almayı veya onu yaptığına nasıl pişman edebileceğini düşünmeyi, nasıl olsa senin bir ailen, yakınların ve de sevenlerin var, onlarla ilgilen, onlarla birlikte yeni güzellikler yaratıp yaşamaya bak; yoksa kendi hayatını yine kendi elinle kendi kendine zehir etmiş olursun'.

Hrant Dink'in cümlesini böyle anlamayanlar ya Türkçe bilmemekte ya da Ermeni'den temizleyemedikleri zehirli kanı, akrep kadar bile olamayıp, kendilerine değil başkalarına zerketme peşinde olan taammüdi katillerdir.

kadir cangzbay- birgün gazetesinden alıntıdır..

Ahmed Arif' e dair bir kaç söz-1 / Engin DÜZ

2009-07-10T00:38:00.010+03:00

süleyman demirel' le aynı dönemde afyon lisesin' nde okumasının bu kadar kısa sözle bu kadar çok şey anlatmasında bir ilgisi var mı diye hep düşünmüşümdür. belkide dönemdaşına inat, onun laf kalabalığına karşı bir tavırdı kelimelerle arasının bu kadar iyi olması.

aslında bu yazıya başka isimlerle olan ilişkilerini anlatarak başlamak istiyordum. sanırım en uygunsuz isimle başladım üstada dair sözler etmeye.

ahmed arif türk şiirinde kendisine ait bir yeri olan bir şairdir. enver gökçe, nazım hikmet gibi şairlerle karşılaştırılmış olsa bile asla bu şairlerden etkilenmemiştir. aksine için de bulunduğu dönemde varolan şiir akımına (garip) bile dönüp bakmamıştır. ki ahmed arif' in dönemdaşı ve sonrasında varolan bir çok şairi etkilemiştir bu akım. başka şairleden etkilendiği tek bir dönem vardır bu ise lise çağlarına rastlar. şiirle tanışan her genç gibi döneminin şairlerinden etkilenmeler olur. fakat bu durum ahmed arif' in şiire bakışına ve yüklediği anlamla asla uyuşmaz. lise dönemindeki bu kısa etkileşim sadece arif' i şiirle tanıştırmış ve son bulmuştur.

şiirler tanışmasından kısa dönem sonra şiirin nasıl yazılması gerektiğini ve neyi anlatmasını gerektiğini iyice belirlemiş ve bu doğrultuda şiirlerini yazmıştır.

"ve ben sairim.
namus iscisiyim yani,
yurek iscisi. "

mısralarıyla yaptığını en güzel sözlerle anlatmıştır yine.

ahmed arif' in garip akımından etkilenmemesinin en büyük etkenlerinden biride orhan veli, oktay rıfat ve arkadaşlarını birer istanbul burjuvası olarak görmesinden dolayıydı. bu grubu "fransız toplumunun, bohemi, serseriliği ve gerçekten kaçma çabalarını kutsayan" şairler olarak tanımlıyordu ve halkın duygularına ve çıkarlarına yabancı olan bu yazarları kendi deyimiyle ırgalamıyordu. çünkü ahmed arif nede yaşadığını ve hangi baskılara maruz kaldığını bilen bir şairdi. şiiri bundan uzak olamazdı. "az gelişmiş değil, sömürülmek için geri bırakılmış bir ülkenin, aşiret töreleriyle yetişmiş bir çocuğuydu" kendisi ve bu her mısrasından kan misali damlıyor ve bıçak gibi kesiyordu bellekleri..

şiirde etkilenmek ile ettiği laflar bazı bulanık kafalar için ilça görevi görmektedir: "..iş bir kez etkiye dökülmesin. etkilere bile bile kucak açan bir şairin soylu bir yol seçtiği söylenemez bence. bu yol ile insan belki bir deneyci olabilir, ama asla şair olamaz.."

aslında böyle bir yazıya başlarken aklımda olan ilk isim cemal süreya idi.(cemo baboş) cemal süreya ile ahmed arif şiirleriyle pekte benzeşmemelerine rağmen sürdürdükleri hayat dolayısıyla büyük bir ortak paydası olan bir birliktelik içindeydiler. bu dostluk sağlam bir temelde gittikçe artan bir paydada devam etmiştir. hatta ahmed arif'in temiz bir gömleği olsaymış ve buluşmaya gelebilseymiş cemal süreya' nın kardeşiyle evli dahi olabilirmiş.

cemal süreya' nın ahmed arif dair verdiği bilgiler(yazdıkları, paylaşımı) azımsanmayacak derecededir fakat yazdığı kısa bir şiir en anlamlılarından birisidir gözümde.

"bir şair : ahmed arif
toplar dağların rüzgârlarını
dağıtır çocuklara erken"

söz cemal süreya' ya gelmişken "hasretinden prangalar eskittim" kitabının bize daha erken ulaşması için ortaya koyduğu çabalara değinmeden geçmek olmazdı. eğer mehmet fuat sözünden dursaydı ve yediği penaltılardan birazcık utansaydı kitap bir sene önce basılmış olacaktı. bu kitap için cemal süreya üç başarılı penaltı atmıştır.

ahmed arif adı asla siyasetten ayrı anılmamıştır. oysa arif halk şairidir. halkın diliyle seslenmektedir. yaşıtlarına ve çağdaşlarına bugünleri anlatan yaşlı bir ozan gibidir seslenmeleri. şiirinde sözü vardır. her kim okursa okusun şiirini kendisi sesleniyordur bize. şiirinde ortaya koyduğu şekil ve kendine ait mısra vurgularıyla bunu başarıp bir çok nesli etkilemiş bir şairdir. yaşadığı dönemin, süregelen acıların, yanlışların sesidir. aşkın sesidir ahmed arif.

"açardın,
yalnızlığımda
mavi ve yeşil,
açardın.

tavşan kanı, kınalı - berrak.
yenerdim acıları, kahpelikleri...
gitmek,
gözlerinde gitmek sürgüne.
yatmak,
gözlerinde yatmak zindanı
gözlerin hani?

"to be or not to be" değil.
"cogito ergo sum" hiç değil...
asıl iş, anlamak kaçınılmaz'ı,
durdurulmaz çığı
sonsuz akımı.

içmek,
gözlerinde içmek ayışığını.
varmak,
gözlerinde varmak can tılsımına.
gözlerin hani?

canımın gizlisinde bir can idin ki
kan değil sevdamız akardı geceye,
sıktıkça cellad,
kemendi...

duymak,
gözlerinde duymak üç - ağaçları
susmak,
gözlerinde susmak,ustura gibi...
gözlerin hani?"

aşk hayattan kopuk bir duygu değildir ve bir baışna yer alıp hayatta seslendiremeyecek kadar kutsal ve hayattandır. yazdığı her şiirin daha önce duyduğumuz bir türkünün sözleri gibidir. melodisi kendindedir ve duymamak elde değildir. seni içine alacak ve dünyasını anlatıp seni bir parçası yapacak mısralar seslenir ve hiç beklemedik yerde deşer yarayı. "oy sevmisem ben seni ..."

karamsar bir şair değildir. gördüğü işkencelere, yattığı hapsilere inat ve kürtçeye-zazacaya çevirilen şiirlerine dayanarak gururla ve inançla seslenir okuyanına, onu dinleyenine. .

kulak vermemek elde midir böyle bir seslenişe:

"umutsuzluğa düşmek ise bir devrimciye yasaktır. cellat elinde işkencede ölüme bir soluk kalmışken bile. yalnız yasak değil ayıptır da. çünkü devrimcinin kendisi, insanlığın yarını ve umududur. bu bir kural, bir ilkedir bu. namussuzluğun, alçaklığın egemen olmadığı, soylu, güzel ve onurlu bir dünya, bu temel ilke üzerinde kurulur."

kulak vermemek elde midir böyle bir şiire:
"öyle yıkma kendini
öyle mahsun öyle garip...
ünerede olursan ol
içerde, dışarda, derste, sırada,
yürü üstüne üstüne
tükür yüzüne celladın
fırsatcının, fesatcının, hayinin...
dayan kitap ile
dayan iş ile tırnak ile, diş ile
umut ile, sevda ile, düş ile.
dayan rüsva etme beni."

ahmed arif bir kaç sözle anlatılacak birisi değildir. kendisini tanımanın en iyi yolu yine şiirlerinden geçer. bu topraklara ve bir çok güzelliğie sevdalı bir şairdir kendisi.

"kendisini hapishaneye götürülmek için elleri kelepçelemiş bir şekilde trene bindirmiştir. askerle beraberken yolculuğu başlamışken yolculardan birisi ahmed arif ' in yanına oturur ve kendisine sorar:

- suçun ne, neden gidiyorsun hapishaneye?

ahmed arif cevap verir:
- sevdadandır."

anadolunun diliyle anadoluyu unutmadan anlattıklarını, şehirde yaşayan buralı dinler ve hemen arkasında duran ora insanı görür. mısralarda yaşayan uzak insanları görür. bu mesafe ancak hasretle ölçülür, her mısra hasreti körükler. okuyan anlar hasretinden prangalar nasıl eskitilir. her mısra sevdadandır.

not: bir şeyler anlatmak için bir denemeydi sadece. uzun bir müddet sonra ya genişletilecek yada ek bir yazıyla desteklenecektir.
iddiasız kendi derdinde bir yazı. derdi sevdadır malumunuz.

AS LIVORNO CALCİO

2009-06-26T15:51:00.012+03:00

Orta İtalya'nın kuzeyindeki Toskana bölgesinde, 150 bin nüfuslu bir liman şehri, Livorno. İşçi hareketinin ve komünistlerin kalesi olan bölgenin en 'kızıl' şehri. Kızıl bayrak, orak-çekiç, şehrin folklorunun parçaları.Nüfusun büyük kısmının Maocu olduğu bu komünist şehrin futbol takımının, Almanya’daki St.Pauli’nin İtalyan karşılığı olduğunu söyleyebiliriz. Ya da tribün profili olarak Marsilya’nın zapatist South Winners taraftar grubunun bir nevi İtalyan şubesi..

Aslında İtalya’da tribünlerinde sol görüşün hakim olduğu bilinen azımsanmayacak sayıda futbol takımı var: Atalanta, Modena ve Empoli bunlardan bazıları. Ayrıca tarih, İtalyan futbolundaki politik çalkalanmalara fazlasıyla alışık. Kuzey politikasına isyanın Güney kanadı temsilcilerinden Napoli halkının, dünya kupasında İtalya yerine, ruhani lider vasfındaki oyuncuları Diego Maradona’dan dolayı Arjantin’i desteklemesi buna çarpıcı bir örnek teşkil eder.

Son 10 yılda büyük direnişlere rağmen liman endüstrisinin tasfiyesi, şehri öldürmüş. Neoliberal rejime büyük bir öfke var. Livornolular, Roma'ya tek başına direnen Asteriks'in köyü gibi tahayyül ediyorlar kendilerini. '11 Freunde' dergisinin Aralık 2004 sayısına göre 'Otonomlar Tugayı' taraftar grubu, Livorno'yu, 'Liverpool'la beraber, proleter gururu taşıyan iki liman şehrinden biri' olarak tanımlıyor.
Taraftarların lokali '1921' adını taşıyor; yani İtalyan Komünist Partisi'nin kuruluş tarihinin. Şehrin takımı da, koyu kızıl formasıyla, bu öfke ve direniş ruhunun bayrağı!

1921'de kurulan A.S. Livorno Calcio, 1949'da Serie A'dan düştükten sonra 30 yıl boyunca 3. ve 4. ligde sürünen ultra-ehemmiyetsiz bir kulüptü. 2002'de Serie B'ye tırmandı. 2004'te de 55 yıl sonra Serie A'ya dönmeyi başardılar. Şampiyonluk eğlencelerinin bir parçası, neofaşist partinin Livorno bürosunun tahrip edilmesiydi. O dönem şehrin garına astıkları 'Silvio, geliyoruz!' yazılı pankart, hâlâ duruyormuş!

Serie A'daki ilk sezonunu, dokuzunculuk gibi başarılı sayılabilecek bir yerde bitirdiler. Koltuklu tribün zorunluluğunu, beton bloklara 60 santimetre arayla çizgiler boyayıp numaralar yazarak 'halletmişlerdi'! Tabii asıl, taraftarlarıyla temayüz ettiler. Standart tribün şarkıları: 'Bandiera rossa', 'Bela ciao'. Başbakana hakaret eden tezahüratlardan ötürü, kulüp birçok iç saha maçından sonra birkaç bin avro ceza ödedi.

Milan deplasmanına giden Livornolular, Berlusconi'nin saç ektirdikten sonra tek gözünü eşarpla kapatarak korsan pozu vermesiyle alay etmek için, başörtüleri takmışlardı! Irak'ta Nasıriye'de ölen 17 İtalyan askerinin anısına bütün maçlarda saygı duruşunda bulunulurken, Livorno kale arkası köşesinden ('Kurva') 'On, yüz, bin Nasıriye!' tezahüratı yükselmişti. Tepkilerini "Bunlar işgalci askerlerdi. İtalya'da her yıl 1500 kişi iş kazasında ölüyor. Onlar için niye devlet töreni düzenlenmiyor?" diye açıkladılar. 200 taraftarın maçlara giriş yasağı var. Ciddi 'sert'ler! Vahim olaylara sebebiyet verebiliyorlar molotofkokteyliyle yaralamaya yol açmak gibi.

O bir efsane: Lucarelli
Şehrin isyancı ruhunun bayrağı Livorno takımıysa, takımın bayrağı da Cristiano Lucarelli. 29 yaşındaki forvet, buralı bir liman işçisinin çocuğu. 12 yaşından beri Livorno tribünlerinin gediklisi. Torino, Lecce, Valencia, Atalanta gibi üst düzey takımlarda oynarken, sakat ya da cezalı olduğunda da, Livorno 'Kurva'sında yerini alıyordu. 2003'te, Torino'yu bırakıp, 100 bin avroaşağısına Livorno'ya gelmesi, onu büsbütün efsaneleştirdi. Menajeri, 'Milyonunuz Sizde Kalsın' adıyla kitaplaştırdı onun öyküsünü. Kitap şu cümleyle bitiyor: "Livorno herhangi bir takım değildir, İtalya futbolunu kurtaracak güçlerden biridir."

Lucarelli 25 golle, Livorno'nun Seria A'ya çıkışında büyük rol oynadı. Otonom Tugaylar taraftar grubunun kuruluş yılı olan 1999'a selamla, 99 sırt numarasını taşıyor. "Doğduğumdan beri komünistim" demişti bir beyanatında. 1996'da 21 yaşaltı milli takımda attığı ilk golde formasını sıyırıp Che Guevaralı tişörtünü göstermişti. Bir daha milli takıma çağrılmadı. Şimdi, 'rezerv' kadroda yer alıyor. Sol yumruğuyla 'komünist selâmı' verdiği için Di Canio'ya verilenin üç katı cezaya çarptırılmıştı

kaynaklar ve ilgili siteler:

http://www.livornocalcio.it/
http://www.forzalivorno.org/solacik/
ekşi sözlük
birikim dergisi
radikal

not: alıntılardan oluşmuş bir yazıdır. eksiklikleri tamamlanacaktır.

yalnızlık denemesi-2 / Engin DÜZ

2009-06-19T23:20:00.004+03:00

yalnızlık değerli anların ortaya çıkması için en uygun andır. değerin doğuş anıdır. yaşanmışın kayda alınma zamanıdır. " yalnızlık tek ağaçlı bir bahçe" aslında yalnızlıkla ilgili akla gelen her cümle hüzün taşır. oysa hüzün bile yalnızlığa ihanet etmiştir. kalabalık hüzünlere denk gelmişliğimizde vardır bir çok kere. (yalnızlığım benim sidikli kontesim
ne kadar rezil olursak o kadar iyi)

şiddetli bir rüzgar halidir, ne kadar zayıf dalınız, kurumuş yaprağınız varsa kopartır. çıplaklığa gidiş gibi görünse dahi içe dönüş halidir. kök değiştirecek bir rüzgar olduğu kesindir. tek başına bir hal gibi görünse de başka insanların varlığından alır kaynağını. her kavram gibi tezatından doğar. insandan kaynaklanan bir insansızlık halidir. insana inançsızlık halidir.

yalnızlıkla ilgili şiirler yazan kalabalık sahibi sunay akın bir yerde çok güzel dokunmuştur yalnızlığıyla:

"iki çocuk
rahatlıkla oturduğumuz
kapının eşiğine
kendi başıma zor sığınıyorum bugün
büyüdükçe insan yalnız mı kalıyor ne? "

yalnızlık büyüme çağında bir hesaplaşma evresidir. temeli sağlamlaştırıp, evvelden kopma dönemidir. yanlışlarala hesaplaşırken yaşanan yanlış bir dönemdir. yanılgılara son verme amacıyla yangına odun atmak için düşülen bir yanılsamdır. (abartmamak lazım kelimelerle tanışma , onlarla oyun oynama günleridir)

kafiyesi olan bir şiirden çekinme halidir.. ( bunu açıklayamayacağım işte) yaz günü hırka giydiğini fark etmektir. hırkayı çıkarıp, üşümek, üşüyünce tekrar o hırkayı giymekten kaçmak ve bir cümlenin ortasında kalakalmaktır. geçmişten bugüne doğru atılan sağlam adımlarla beraber bugüne yaklaştıkça artan bir korkunun tetikçisidir. yaklaştıkça bu ana doğru yarın telaşı sarar bünyeyi ve yarım kalan cümleden utanmaya başlarsın. utanmakla bütünleştiği zaman rezilleşen bir hesaplaşma hali. her cümleme inat gelip-geçer olan bir insan halidir.

kayda alınmayacak bir hayatı yaşamaktır.

tehlikeli oyunlar' dan kesitler- 2 (Son Yemek )

2009-06-17T16:39:00.000+03:00

Gözlerini açtığı zaman oda gene karanlıktı. Sevgi'yi görmüştü. Onu eskisi gibi
sevdiğini söylemişti. Sevgi'ye bakıyordu. Onun konuşmasını bekliyordu. Sevgi,
başını önüne eğmiş düşünüyordu. Oysa, bir şey söylemesi gerekiyordu. Hikmet,
ne sonuç aldığını öğrenmek istiyordu. "Ne diyorsun?" diye sordu Sevgi'ye. "Ne
diyeyim?" diye karşılık verdi Sevgi. Hikmet yerinden kalktı, Sevgi'ye
yaklaştı; onun elini tuttu. Sevgi elini çekti, "Yerine otur lütfen," dedi.
"Neden?" diye direndi Hikmet. "Geç kaldın," dedi Sevgi. Hikmet elini Sevgi'nin
karnına koydu, bütün gücüyle sıktı etini. "Yapma," dedi Sevgi, "Bizi
görecekler." Hikmet, Sevgi'nin elini tuttu, onu kaldırdı, divana götürdü.
Hemen sarıldı. "Ne yapmak istiyorsun?" dedi Sevgi. Hikmet baktı: İkisi de
soyunmuştu. Sevgi'nin üstündeydi ve bir şey yapamıyordu. "Bana ne yapmak
istediğini anlat," diye yumuşak bir sesle konuştu Sevgi. Divanda çok zor bir
durumda yatıyorlardı. Sevgi haklıydı; bu durumda istediği gibi davranamazdı.
Bütün isteğine rağmen içinde bir şey hissedemiyordu. "Bana neden geldin o
halde?" diye sordu Sevgi; bir eliyle Hikmet'i okşuyordu. Hikmet kaçmak istedi,
yapamadı: Divanda, Sevgi'yle duvar arasında sıkışmıştı. Bacaklarını kapatmak,
Sevgi'ye engel olmak istedi. Bir şeyler hissetmeliyim, diye söylendi.
Uyumalıyım, dedi; Uykum var.

Kapı çalıyor, diye düşündü. Hayır düşünmedim, duyuyorum. Yataktan
kalktı, kapıyı açtı: Dumrul gelmişti. "Bu saatte uyuyor musun?" diye güldü
Dumrul. Onu içeri aldı. Şaşırmamıştı. Dumrul'a evi gezdirdi. "Çay içer misin?"
diye sordu. Mutfağa giderken kapı tekrar çalındı. "Nazmi! nereden çıktın?"
diye şaşmış göründü. Merdivenlerden biri daha çıkıyordu: Behçet. "Buyrun
çocuklar, ne iyi ettiniz," dedi isteksiz bir sesle. "Bu kadar zaman
nerelerdeydiniz?" Behçet'le öpüştüler. Yukardan albayın sesi geldi: "Hikmet!"
"Albayım buyrun!" diye seslendi Hikmet, "Sizi tanıştırmak istediğim arkadaşlar
var." "Kusura bakmayın," diye odaya girdi Hüsamettin Bey. "Gençleri rahatsız
ediyorum galiba." Hikmet güldü. "Şaşırdınız albayım; biz bu cümleyi başkaları
için hazırlamıştık." "Size sandalye getireyim çocuklar," dedi Hüsamettin Bey.
"Ben de yardım edeyim albayım," diyerek Behçet de onunla birlikte çıktı.
"Geniş bir yerde oturuyorsun," dedi Nazmi. "Kirası ucuz mu?" Behçet ve albay,
yanlarında Fikret'le göründüler. "Fikret yanlışlıkla üst kata çıkmış," diye
açıkladı Behçet. Nazmi gülümsedi: "Ben haber vermiştim ona. Fikret, seni
Hikmet'le tanıştırayım." "Biz tanışıyoruz," dedi Hikmet. "Evet, galiba birçok
yerde gördüm sizi." "Aynı anda olmasın sakın." Gülüştüler. Nurhayat Hanımın
küçük oğlu kapıyı çaldı: "Annem, bir dakika pencereden baksın diyor!" "Söyle
annene, hemen gelsin buraya." "Seni saklandığın delikte bulup çıkardık," dedi
Behçet. Nurhayat Hanım sıkılarak kapıda duruyordu. "Hel Nurhayat Hanım,
yabancı yok aramızda." "Rahatsız ediyorum galiba." "Yok canım, gel içeri. Bu
kadar insanı yalnız başıma nasıl ağırlarım? Bize o güzel kuru fasulyenden
pişir bakalım." Nurhayat Hanım, "Ellerim ıslak, kusura bakmayın," dedi.
Hikmet, dul kadını tanıştırdı. "Nurhayat Hanım," dedi. "Oğlu askerde piyes
yazar." Behçet mutfaktan bağırdı: "Büyünü bozduk işte: Albayını da dul kadını
da tanıdık." "Siz zahmet etmeyin" diyerek mutfağa koştu dul kadın. "Nurhayat
Hanım, kapıya bakıver!" diye seslendi Hikmet. "İki bayan seni soruyor Hikmet
Bey." "O günden beri neden hiç görünmedin?" diye sitem ederek içeri girdi
Sevgi. "Tanımayanlar için!" diye bağırdı Hikmet, "Sevgi: Eski karım. Nursel
Hanım: Bir numaralı dul kadın!" Nursel Hanım, "Terbiyesiz," dedi ve Hikmet'i
hafifçe iterek geçti. Nurhayat Hanım kahveleri getirdi, dağıttıktan sonra
pencereyi açtı: "Salim! Kardeşinle birlikte evdeki sandalyeleri buraya taşıyın
bakalım." Hikmet, Salim'in eline bir kağıt verdi: "Bakkal Rıza bunları hemen
göndersin, olur mu?" Biraz sonra Rıza Bey, çırağıyla birlikte kapıda göründü:
"Bir ordu mu besleyeceksin Hikmet Bey?" diyerek içeri girdi. "Kusura bakma,
misafirlerini görmedim." "Bu orduya sen de dahilsin Rıza Bey." dedi Hikmet,
"Ayakta durma." Onları zorla divana oturttu. "Dükkanı kapayıp geldim. Beni
tutma üstad." "Saçmalama. Bugün de beş on lira az kazanıver. Burada öyle
konuşmalar olacak ki birazdan, bu temsilin biletlerini karaborsada bile
bulamazsın." Gitti, yandaki küçük odanın kapılarını açtı: "Sen Süleymanı eve
gönder de oturacak bir şeyler getirsin bize. Senin hanımını da çağırsın.
Süleyman! Sen de geri gel, sakın dükkana gitme ha!" "İki oda olunca sığarız
elbette," diyerek sandalyelerin bir kısmını küçük odaya taşıdı Dumrul. Hikmet
gülerek bağırdı: "Daha gelecek var mı?" Sevgi, "Ergun, yarım saat sonra gelir,
arabamla sizi alırım demişti," diye karşılık verdi, "Nursel Hanımla çarşıya
çıkacaktık." Bir korna sesi duyuldu Hikmet pencereden sarktı: "Ergun! Yukarı
gel, şölen var bugün." "Eve gidiyorduk Hikmet. Daha yemek yapılacak."
"Saçmalamayın. Paketleri ve karını al da gel, uzatma." Hüsamettin Bey,
"Koltukları da seninle ikimiz taşıyalım oğlum Behçet," dedi, "Başka çare yok."
Misafirlerin bir kısmı minderleri yere sermiş ve üstüne oturmuştu bile. Hikmet
pencereden bakıyordu. "Beş dakikadır kimse gelmedi merak etmeğe başladım,"
dedi. Birden elini salladı: "Sermet Bey! Çabuk gelin, beş dakika doluyor. Bir
siz eksiktiniz." Mahallenin çocukları kapıya toplanmıştı. Salim, "Hikmet Bey
amca evleniyor galiba," dedi yanındakilere. "Bak kadınlar da geldi." Rıza
Beyin kızı yere tükürdü: "Otomobil de getirmişler." Bir kamyonet yaklaştı.
Şöför, "Çocuklar" dedi, "Hüsamettin Tambay'ın evini biliyor musunuz?" "Burası
amca, şu kalabalık ev." "Rüştü," dedi şöför, yanındakine, "Yardım et de
birlikte taşıyalım." Şu otomobilin sahibini bulalım da ileri alsın. Arabayı
iyice yanaştır Tahsin." Korna çaldılar. Hikmet pencereden eğildi: "Kim o?"
Şaşırdı: "Tahsin! Rüştü! Ne arıyorsunuz burada?" Rüştü camdan baktı: "Yahu bu
bizim Hikmet Ağabey değil mi?" "Gelin çocuklar!" "Hüsamettin Bey diye birine
kütüphane getirdik abi." "Gelin, gelin." Albay utanarak, "Bizim kağıtları
koyacak yer kalmamıştı evde, biliyorsun Hikmet," dedi. "Yahu çocuklar ne
yapıyorsunuz burada? Bu şehirde ne işiniz var?" dedi Hikmet. Sarıldılar,
öpüştüler. "Abi, Rüştü ile ortak olduk. Küçük nakliye işleri yapıyoruz senin
anlayacağın. Derme çatma bir dört tekerleğimiz var işte." "Çok sevindim
çocuklar. Kütüphaneyi çıkarın, hemen gelin." Tahsin içeri girerken
ayakkabılarını çıkardı. "Bırak yahu zahmet etme. Bunlar benim Anadolu'da iş
arkadaşlarımdı çocuklar. Muhasebeci Rüştü, Tahsin. Bunlar da eski arkadaşlar."
"Çok kalabalıksınız abi, fazla rahatsız etmeyelim." "Biz daha fazla rahatsız
olamayız," dedi Ergun, "Buyrun." "Şu otomobili biraz alalım da abi, kamyoneti
yanaştıralım." Ergun, arabasının anahtarlarını uzattı: "Alın Tahsin Bey
kardeşim, yolun kenarına çekiverin." Kapıdan çıkarlarken elinde bir tencereyle
odaya giren Rıza Beyin karısına çarpıyorlardı neredeyse. "Kalabalık var orada,
dedi de Süleyman: Zeytinyağlı dolma yapmıştım." Rıza Bey, "Oğlum Süleyman,"
dedi, "Yeni bir kalıp buz almıştık ya; onu sandığın içine koy, parçala. Yirmi
şişe birayla üç dört büyük rakı koy üstüne." Kapı açıldı, başı tıraşlı bir
genç göründü. "Hidayet!" diye bir çığlık attı mutfaktan çıkmak üzere olan
Nurhayat Hanım. "Hidayet mi?" Hikmet yerinden fırladı. Nurhayat Hanım
ağlıyordu: "Benim güzel oğlum, nereden çıktın böyle?" Hidayet, kalabalığı
görünce şaşırmıştı: "Ben, anne, izin, bir hafta," gibi bir şeyler mırıldandı.
Hikmet, "Ben Hikmet ağabeyinim," dedi, "Mektupların Hikmet ağabeyi." Hidayet
de davrandı, Hikmet'in elini öpmek istedi; Hikmet bırakmadı. "Hidayet, oğlum"
dedi. "Ayaklarını çıkarmadan Süleyman'la birlikte gidin de buzlu içki
sandığını getirin. Nurhayat Hanım da onların arkasından gitti. "Bu kadar
insana kimse hizmet edemez," dedi Ergun. "İşini bilen eder," diye karşılık
verdi Hikmet. "Kim biliyor bu işi?" diye söze karıştı Behçet. Kim mi biliyor?
"Elbette Kirkor biliyor," dedi Hikmet sevinerek. "Oğlum Salim!" Salim sokakta
çocuklara anlatıyordu: "Hikmet Bey amca ısmarladı bu sandığı, evlendiği için
eşya yapıyor." Hikmet'in sesini duyuncayukarı baktı. "Şu kağıdı al," dedi
Hikmet. Kirkor'un meyhanesini tarif etti. "Koşa koşa git gel olur mu? Hikmet
Bey amcam, çabuk olsun diye tembih ettti dersin." Salim, tozların içinde
kayboldu. Odada oturacak yer kalmamıştı. Nurhayat Hanımın evinden tahta
kereveti getirdiler, duvara dayadılar. Sonra masalar da geldi. Yanyana
getirilen masaların üzerine bir iki çeşit örtü konuldu. "Bu işleri bana
bırakın" diyen Kirkor'un sesi duyuldu. "A...yıp olmadımı Kir...kor, davetsiz
geldik." "Mehmet Bey!" diye sevinçle bağırdı Hikmet. Kapıda Tombalacı Arif,
Muhsin ve Mehmet Beyler utanarak duruyorlardı. Kirkor ellerini iki yana açtı:
"Meyhaneyi kapatınca bunlar açıkta kaldılar. Bu kadar kalabalık olduğunu
bilmiyordum." "Sevindim, sevindim," dedi Hikmet aceleyle, hepsiyle öpüştü.
Kirkor'un kolunda bir sepet vardı. "Merak etme yiyecek getirmedim," dedi.
"Tabak çanak var içinde." Mehmet Bey kollarını sıvadı: "Be...nim de
gar...sonluğum vardır." Kirkor güldü: "Siz ona bakmayın; hiç bir işte
tutunamamıştır." Hay Allah, diyordu Hikmet içinden; bunları yanyana
düşünemezdim bile. Sevgi ile Nursel Hanım içeri girdiler. "Nurhayat Hanım bizi
istemiyor," dedi. "Zaten mutfağa sığamazmışız." "Hakkı da var," dedi Nursel
Hanım. Kirkor'la Mehmet Bey mutfağa gittiler. Kirkor, kese kağıtları ve
tepsilerle geldi: "Bu sebzelerin ayıklanması gerekiyor." Sevgi ile Nursel
Hanım bir köşeye çekildiler; fasulye, patlıcan, biber gibi sebzeleri soyup
ayıklamaya başladılar. Koridordan kırılan buzların gürültüsü geliyordu. Bakkal
Rıza'nın evinden tava, tencere getirildi. Nazmi, "Çocuklar," dedi,
"Hazırlıklar yapılırken biraz kağıt oynayalım mı?" Oyun sözünü duyan Muhsin
Beyle Tombalacı Arif, taburelerini biraz daha ortaya çektiler. "Birbirinizden
sıkılmazsınız herhalde beyler," dedi, Hikmet. "Özür dilerim." Behçet kağıtları
karıştırırken, "Ukalalık etme" diye karşılık verdi, "Herkes birbirinden
memnun." "Merak etme Rıza Bey," diye bakkala teminat verdi Hikmet, "Sadece
iskambil oynanmayacak. Birinci sınıf konuşmalar da yapılacak. Ülkede bir daha
eşini göremeyeceksin." Çırak Süleyman da her sözü dikkatle dinliyordu.
Tombalacı Arif, Bakkal Rıza'nın ve Ergun'un karılarına birer tombala çektirdi.
"Kumarına değil bayanlar," diye rica etti, "Ne çıkarsa çıksın birer Pall Mall
kazanıyorsunuz." İki kadın da biraz sıkıldıkları için bir kenarda
duruyorlardı. Kirkor, kumar oynayanları rahatsız etmeden, tabakları ve
bardakları dizdi. Nursel Hanım, "Bu masaya sığılmaz," dedi. "Herkes tabağını
alsın, bir köşede yesin." "Öyle soğukluk olmaz," diye itiraz etti Hikmet.
Bakkal Rıza'nın dükkanından bir iki boş sandık getirdiler, dikine koydular:
Yemek masası küçük odaya doğru uzandı. MAsanın bir ucu görünmez oldu.
Hüsamettin Bey, "Ben ev sahibiyim, olmaz," diyerek masanın başına Sermet Beyi
oturttu. Evde bulunan bütün sehpaları masanın yanına dizdiler; sigara
tablalarını, suları, içki şişelerinin bir kısmını ve kuru yemişleri bunların
üzerine koydular. Kirkor'un peçeteleri yetmeyince, Hüsamettin Bey'in uzun
süredir sakladığı renkli bir kağıt peçete demeti getirildi. "Bir din adamının
böyle uzun bir masada, bir takım sakallılarla birlikte yemek yediğini
görmüştüm," diye bilgiçlik tasladı Bakkal Rıza'nın karısı. Rıza Bey karısını
payladı: "Aptal, o son yemek. Allah göstermesin." Kadın kızardı, yeni yaktığı
Pall Mall sigarasından bir nefes çekerek başını çevirdi. Hüsamettin Bey,
evinden tavlasını getirdi. Sermet Bey itiraz etti: "Hanımların başını
ağrıtırız." Sebzeleri ayıklamış olan Sevgi onlara yaklaştı, "Ben hepinizi
yenerim," dedi. "Yalnız bir kusurum vardır: Oynarken sayarım." Ergun da
açılmıştı. "Bir isteğiniz varsa, araba emre hazır." Şöför Tahsin atıldı: "Ne
demek ağabeylerim! Siz emredin, meyve ve sebze halini buraya taşıyalım yavaş
yavaş." Bu 'yavaş yavaş' sözü özellikle kadınlar arasında çok tutuldu: Bir
süre gülmelerini kesemediler. Mutfakta hummalı bir faaliyet vardı: Konserveler
açılıyor, taze zeytinyağlı yemekler pişiriliyordu. Kirkor'un etkisi bütün
işlerde görülüyordu; bütün hazırlıklarda meslekten birinin ustalığı göze
çarpıyordu. Salatalar başka türlü hazırlanıyor, mezeler tabaklara başka türlü
dizilyordu. "Ben sanatımı bugüne kadar göstermedim sana evladım Hikmet,"
diyerek mutfakla masa arasında koşuşup duruyordu Kirkor. "Dikkat et çarpmasın!
Sen bizi meyhanede tanıdın Hikmet evladım. Garson kısmı iyi yerde de çalışır,
kötü yerde de. Yeter ki kendini lüks hissedesin." Gerçekten de Hikmet, kendini
lüks hissediyordu; özel olarak verdiği bir yemeğe, dışardan garson çağırmış
bir yeni zengin gibi gurur duyuyordu Kirkor'la. Kumar oynayanların
konuşmaları, mutfaktan gelen sesler ve tavla gürültüsünün ortasında biraz başı
dönüyordu. İnsandan sarhoş oldum, diye düşündü. Çoktandır bu kadar insan
içmemiştim. İnsanın hayal bile edemeyeceği büyük bir oyunun sarhoşluğu
içindeyim. Sonra, bu 'oyun' sözünü unuttu; seslerinakışına kaptırdı kendini.
Biralar içiliyordu fındık fıstık yeniyordu, zeytinyağlı yemekler su dolu
kapların içinde soğutuluyordu, koridorda yavaş yavaş boş şişeler birikiyordu.
Karnınızı sakın doyurmayın beyler, yemeklerimiz geliyor, evet dokunmasın yağlı
boya deniyordu. Birlikte yemek hazırlamanın getirdiği demokratik ortam
gelişiyordu. Herkes işin bir ucundan tutuyordu.

İşler tüy gibi hafifliyordu. İşler havada uçuyordu. Hiç bir yere
değmiyordu. Sigaralar hemen tablalardan boşaltılıyor, çöp tenekesi ikide birde
kapının önüne konuluyor, oradan da sanki görünmez eller tarafından aşağı
taşınıyordu. Hiç uğramadığı halde, çöpçü bile o gün kapıda görünmüştü. Çöpçüye
de bahşiş verildi bir şişe birayla birlikte. Öyle ya bayramdı. Bundan iyi
bayram olur muydu? Patlıcan kızartmaları, zeytinyağlı biber ve patlıcan
dolmaları, fasulyeler Kirkor'un getirmiş olduğu büyük kayık tabaklarının
içinde sofrada yerlerini alıyordu. Her tabak, bir öncekini biraz ileri
itiyordu. Domates, biber, soğan, hıyar ve yeşil salatalıktan meydana gelen
şekilsiz yığınlar, Kirkor'un usta elleri altında hemen güzel tablolar haline
geliyordu. Yemek vakti yaklaştıkça odadaki uğultu artıyordu. Pencerelerin açık
olmasına rağmen odanın ısısı gittikçe yükseliyordu. Hava çok sıcak olmadığı
halde ceketler, hırkalar çıkarılıyor ve odanın bir köşesinde, gittikçe büyüyen
yığınlar halinde yükseliyordu. Her şey çok boldu: Sigara tablalarındaki
izmaritler, gözle görülür bir şekilde büyürodu: Tablayı izleyen bir göz,
izmaritlerin yükselişini kolayca görebilirdi. Ev dışına çıkışlar durduğu için,
oda bütün yükünü almıştı. Koridordaki buz sandığı, dolu ve boş şişeler,
yerlere dizilmiş kavun ve karpuzlar, odadaki sehpalar, ceket-hırka yığını,
birleşik masa, divanlar, sandalyeler arasında hemen hiç boşluk kalmamıştı.
Herkes, kalabalığın verdiği hareket etme isteğine rağmen, her adımını, yavaş
gösterilen bir flimde olduğu gibi sanki yer çekimi yokmuşçasına atmak zorunda
kalıyordu. Hikmet bağırıyordu: "Herkes birden oturacak sofraya; mutfak
köleliğine son verilmeden hürriyet yemeği yenmeyecek!" Kızaran börek,
patlıcan, biber, kabak, köfte, patatesve benzeri yiyeceklerin iştah açıcı
ortak kokusu odayı dolaşıyor ve zeytinyağlılarınkiyle birleştikten sonra
kısmen pencereden uçup gidiyordu. Mehmet Bey, Muhsin Bey, Tombalacı Arif ve
Tahsin gibi gerçek içiciler, kibar görünmeğe çalışarak içtikleri biraların
üstüne, kimseye belli etmeden yerde hafif itişlerle dolaştırdıkları votka
şişesinden takviyeler yapıyorlardı. Sermet Bey, tavlada Sevgi'ye yenildiği
için, hırsını Hüsamettin Albay'dan alıyor ve pulları büyük patlayışlarla yere
indiriyordu. Tombala çekilişleri de hızlanmıştı: Ergun, iki paket Pall Mall
kazanmakla birlikte, otuz liraya yakın içeri girmişti. Yemek tabaklarının
üzerine dağıtılan kağıtlar ve Nurhayat Hanımın büyük eteğinin üzerinde
biriktirilen paralarla oynanan pokerin birinci seansı sona ermek üzereydi.
Hidayet, tiyatroda ustası ve büyüğü olan Hikmet'in yanında sessizce oturuyor
onun sorduğu sorulara saygılı karşılıklar veriyordu. Tombalada ortak oynayan
Ergun ve şöför Tahsin, bu arada son model arabalar konusunda bilgi
alışverişinde bulunuyorlardı. Rıza Beyin karısı Hasibe Hanım, Hikmet'in son
yemek konusundaki açıklamalarını dikkatle dinliyordu. Hikmet de kadının adını
yeni öğrenmişti; demek ki o güne kadar Rıza Beyin karısı olmaktan öteye
geçemeyen bu kadın, kalabalığın içinde kişiliğini bulmuş ve Hasibe Hanım
olmayı başarmıştı. Bakkal Rıza ve çırak Süleyman da Hikmet'in açıklamalarını
başlarını sallayarak dinliyorlardı. "Bir kişi ihanet etmişti onlara," diyordu
heyecanla Hikmet. "Onunla birlikte on üç kişi oluyorlardı. On üç sayısının
uğursuzluğu da buradan gelir." Yeni bir şey öğrendiği için çok sevinmesine
rağmen bakkal Rıza itiraz ediyordu: "İsa, bütün büyüklüğüne rağmen bu hainin
niyetini nasıl anlamadı ki Hikmet Bey?" "Hiç anlamaz olur mu Rıza Bey? Ne var
ki, kadere karşı konulamayacağını biliyordu. Sen bakkalığın ötesine
geçebiliyor musun?" Hasibe Hanım başını salladı. "Böyle büyük kaderlerin önüne
geçilmez." Bir süre tartışıldıktan sonra Hasibe Hanımın, büyük kader sözüyle,
kocası Rıza Beyin bakkalığını kastettiği anlaşıldı. Çırak Süleyman da söze
karıştı aylardan sonra, "Ben olsam o yemeğe gelmezdim," dedi. "Durumumun
anlaşılmasından korkardım." Süleyman'ın da İsa ile haini birbirine
karıştırdığı anlaşıldı ve Hikmet duruma uygun bir söz etti: "Korkmak başka,
bir işi yapmak başka." Dışarı çıkmak isteyen Nursel Hanıma yol vermek için
biraz açıldılar. "Sofraya çiçek lazım," diye mutfağa doğru seslendi Nursel
Hanım. Behçet, cebinden biraz bozuk para çıkardı, ayak altında dolaşan Salim'e
verdi: "Bize bahçelerden, türbelerden biraz vahşi çiek kopar bakalım," dedi,
Nursel Hanıma gülümseyerek. Behçet'in Nursel Hanıma gösterdiği ilgi de gözden
kaçmıyordu. Hikmet'in 'bir numaralı dul kadın' olarak ilan ettiği Nursel
Hanımın yanından ayrılmıyordu artık Behçet. Hüsamettin Bey, oyununa karşışan
Sevgi'ye, "Beni de Sermet gibi acemi mi sandın?" dedi ve düşeş attı: Böylece
oyunun başından beri pulları gürültüyle vuran Sermet Beye son karşılığını
vererek tavlayı hızla kapatıı. Sevgi bir an ürperir gibi oldu. "Sonuncu
oldum," diye mahzunlaşan Sermet Bey, Gelincik paketine uzandı. Tombalacı
Arif'in Pall Mall'ları bittiği için tombalaya son verildi. Şöför Tahsin'in zar
atma teklifi oy birliğiyle reddedildi. Hikmet anlatıyordu: "İsa'ya kimse
ihanet edemezdi. İhanet eden aslında kaybedecekti. Nitekim Yahuda da
bazılarına göre çevre baskısı, bazılarına göre de vicdan azabı yüzünden
sonunda intihar etmek zorunda kalmıştı. İsa'ya ihanet etmek, kimsenin haddi
değildi: Canım hiç öyle şey olur muydu? Mesela buraya gelmeyen biri, nasıl
bizim yargılarımızdan kurtulamazsa, Yahuda da son yemeğe gelmeseydi bile
ihanet etmekten kurtaramazdı kendini. Bu, onun kaderiydi; ihanete uğramanın da
İsa'nın kaderi oluşu gibi. Yahuda, üstesinden gelemeyeceği bir işe girişmişti
yalnız. Bunu anladığı zaman, yani İsa'nın büyüklüğünün yükünü taşıyamayacağını
sezince kişiliğini ortaya koymak için tek yol kalıyordu: İhanet!" Dumrul,
"Pas," dedikten sonra Hikmet'e döndü: "Hepimiz burada seni korumak için
toplanmış bulunuyoruz. Sen merak etme." Herkes birbirine o kadar yakındı ki,
sanki herkes birbiriyle konuşuyor, birbiriyle kağıt oynuyor, birlikte
içiyordu. "Yahuda ne yaptıysa kendine yaptı," dedi Hikmet, "İsa için üzücü
olan, Yahuda'nın ihaneti değildi: Neden yaşadığını hiç bilemeyen bu zavallı
hain, neden intihar ettiğini de anlayamadan ölüp gitmişti. İsa, işte buna
üzülüyordu. Yahuda, ölürken bir günahın kefaretini ödediğini sanıyordu.
Aslında bir günah vardı ortada; fakat bu günah, Yahuda'nın düşündüğü gibi bir
ihanet suçundan doğmuyordu. Aslında günah, İsa'nın zahmetli ve katlanılmaz
yolundan dönmekti. Belki tam bu bile değildi. İsa, Yahuda'nın bu ağır yüke
katlanamayacağını biliyordu. Fakat dünyada bir kişinin -hiç olmazsa bir
kişinin- kaldıramayacağı bir yükün altına girmesi gerekiyordu, bunu insanlara
göstermesi gerekiyordu, dayanamayacağı yolda yürümesi gerekiyordu. Ne İsa, ne
de öteki havariler bu konuda insanlığa örnek olabilirlerdi. Çünkü onlar
kuvvetliydi, çünkü onlar sorumluluklarını biliyorlardı, çünkü onların sonuna
kadar dayandığını herkes biliyordu. İnsanlığa bu konuda ancak Yahuda gibi bir
zavallı örnek olabilirdi. Bu yüzden bütün ümit, Yahuda'daydı. İşte Yahuda
bunun için insanlığa ihanet etmişti ve önemli bir fırsat kaçırılmıştı. İşte
benim de felsefem buydu." Dumrul söze karıştı: "Eskiden yaşamış bir insan gibi
bahsediyorsun kendinden. Sanki geçmişin malı gibi konuşuyorsun." "Çünkü ben
geçmiş, modası geçmiş biriyim. Burada kendimi temsilen bulunuyorum."

tehlikeli oyunlar' dan kesitler- 1 (En Büyük Hazinemiz Aklımızdır )

2009-06-17T16:38:00.001+03:00

Sevgili Bilge, Bana bir mektup yazmış olsaydın, ben de sana cevap vermiş
olsaydım. Ya da son buluşmamızda büyük bir fırtına kopmuş olsaydı aramızda ve
birçok söz yarım kalsaydı, birçok mesele çözüme bağlanamadan büyük bir öfke ve
şiddet içinde ayrılmış olsaydık da yazmak, anlatmak, birbirini seven iki insan
olarak konuşmak kaçınılmaz olsaydı. Sana, durup dururken yazmak zorunda
kalmasaydım. Bütün meselelerden kaçtığım gibi uzaklaşmasaydım senden de.
İnsanları, eski karıma yapmış olduğum gibi, büyük bir boşluk içinde
bırakmasaydım. Kendimden dekaçıyorum gibi beylik bir ifadenin içine
düşmeseydim. Bu mektubu çok karışık hisler içinde yazıyorum gibi basmakalıp
sözlere başvurmak zorunda kalmasaydım. Ne olurdu, bazı sözleri hiç söylememiş
olsaydım; ya da bazı sözleri hiç söylememek için kesin kararlar almamış
olsaydım. Sana diyebilseydim ki, durum çok ciddi Bilge, aklını başına topla.
Ben iyi değilim Bilge, seni son gördüğüm günden beri gözüme uyku girmiyor
diyebilseydim. Gerçekten de o günden beri gözüme uyku girmeseydi. Hiç olmazsa
arkamda kalan bütün köprüleri yıktım ve şimde geri dönmek istiyorum, ya da
dönüyorum cinsinden bir yenilgiye sığınabilseydim. Kendime, söyleyecek söz
bırakmadım. Kuvvetimi büyütmüşüm gözümde. Aslına bakılırsa, bu sözleri
kullanmayı ya da böyle bir mektup yazmayı bile, ne sen ne aşk ne3 de hiçbir
şey olmadığı günlerde kendime yasaklamıştım. Sen, aşk ve her şeyin olduğu
günlerdfe böyle kararlar alınamazdı. Yaşamış birinin ölü yargılarıydı bu
kararlar. Şimdi her satırı, bu satırı da neden yazdım? diyerek öfkeyle bir
öncekine ekliyorum. Aziz varlığımı son dakikasına kadar aynı görüşle ayakta
tutmak gibi bir görevim olduğunu hissediyorum. Çünkü başka türlü bir
davranışım, benimle küçük de olsa bir ilişki kurmuş, benimle az da olsa
ilgilenmiş insanlarcayadırganacaktır. Oysa, Sevgili Bilge, aziz varlığımı
artık ara sıra kaybettiğim oluyor. Fakat yaralı aklım, henüz gidecek bir ülke
bulamadığı için bana dönüyor şimdilik. Biliyorum ki, buakıl benibütünüyle
terkedi nceye kadar gidipgelenazizvarlık masalınakimse inanmayacaktır. Bazı
insanlar bazı şeyleri hayatlarıyla değil, ölümleriyle ortaya koymak
durumundadır. Bu bir çeşit alın yazısıdır. Bu alın yazısıda başkaları
tarafından okunamazsa hem ölünür ve hem de dünya bu ölümün anlamını bilmez; bu
da bir alın yazısıdır ve en acıklı olanıdır. Bir alın yazısı da ölümün
anlamını bilerek, ona bu anlamı vermesini beceremeden ölmektir ki, bazı
müelliflere göre bu durum daha acıklıdır.

Ben ölmek istemiyorum. Yaşamak ve herkesinburnundangetirmek istiyorum.
Bu nedenle,Sevgili Bilge, mutlak bir yalnızlığı mahkum edildim. (İnsanların
kendilerini korumak için sonsuz düzenleri var. Durup dururken insanlara
saldırdım ve onların korunma içgüdülerini geliştirdim.) Hiç kimseyi
görmüyorum. Albay da artık benden çekiniyor. Ona bağırıyorum. (Bütün bunları
yazarken hissediyorum ki, bu satırları okuyunca bana biraz acıyacaksın. Fakat
bunlar yazı, Sevgili Bilge; kötülüğüm, kelimelerin arasında kayboluyor.)

Geçen sabah erkenden albayıma gittim. Bugün sabahtan akşama kadar
radyo dinleyeceğiz, dedim. Bir süre sonra sıkıldı. (İnsandır elbette
sıkılacak. Benim gibi bir canavar değil ki.) Bunun üzerine onu zayıf
bulduğumu, benimle birlikte bulunmaya hakkı olmadığını yüzüne bağırdım. (Ben
yalnız kalmalıyım. Başka çarem yok.) Bazen Nurhayat Hanıma gidiyorum;
karşılıklı susarak oturuyoruz. Konuşmamak ne iyi, bir bilsen. İnsan elbette
konuşmak istiyor; dert yanmak, haklı çıkmak istiyor. Fakat kelimeleri insana
ihanet ediyor, insan kendine ihanet ediyor. Kendinden nefret ediyor. Dul kadın
iyi: bana kahve pişiriyor, sigaramı yakıyor. Onun yanında biraz huzura
kavuşuyorum. Pilleri, kutusundan büyük birradyosu var; onu dinliyoruz.
Nurhayat Hanım sıkılmıyor. Bazen dul kadının evinde, bir iki söz ettiğim
oluyor: Kendi kendime konuşur gibi. Nurhayat Hanım hiç söze karışmaz; aman
işte biri konuşmağa başladı varlığını ortaya koydu, dur ben de bir şeyler
söyleyeyim kişiliğimi göstereyim gibi küçük ça ar içinde değildir dul kadın.
Onunla oyunlar dinliyoruz radyodan. Yıllardır sesleri değişmeyen, fakat adları
farklı olan oyuncuların piyesleri; aynı heyacanlı titreşimler, aynı yükselip
alçalmalar. Sanki yıllardır sürüp giden uzun bir oyunu parça parça oynuyorlar.
Kahkahalar atıyorlar - çocukluğumdan beri dinlediğim kahkahalar. Aynı kapıları
yıllardır açıp kapıyorlar. Aynı güç durumlarda kalıyorlar. Yavaş konuş bizi
duyacak diyorlar, siz burada ne arıyorsunuz bakalım diyorlar. Ben yalnız
sesleri dinliyorum, anlamlarla ilgili değilim.Kuş sesi dinleyerek huzur
duyanlar varmış; onlar gibiyim. Haberleri de, belli konular üzerindeki
konuşmaları da, tartışmaları, açık oturumları, reklamları da, özel programları
da aynı şekilde dinliyorum. Her kuşun kendine özgü bir sesi var: Sözleri
dinlemeden hangi program olduğunu biliyorum bu yüzden.

Dul kadının inanılmaz bir hoşgörüsü var: Her çeşit müziği dinliyoruz
üstüste. Bizim dilimizden şarkılar da var galiba: Çünkü sözlerini anlar gibi
olyorum. Dul kadınla ben, senin anlayacağın, soyut bir durumdayız; daha
doğrusu her şeyin özüyle ilgilieniyoruz: Meyvaların yalnız suyunu içiyoruz.
Birer sigara yakalım mı Nurhayat Hanım? diyorum. Yakalım Hikmet Bey, diyor.
Songünlerde bana 'Bey' diyen bir dul kadın kaldı. Görüyorsun ben de kaçamak
yapıyorum: Yalnızlığı dul kadınla aldatıyorum. Ne yapayım? Beni olduğum gibi
kabul ediyor. Sen,yalnız iyi programlarımı dnlemek istedin. Alaturka çaldığım
zaman düğmemi kapatmak istedin. Belki gerçek canavar ben değilim.

Kalemi elinden bıraktı, "Saçmalıyorum albayım," diye mırıldandı.
Aslında bütün canavarlık benim içimde. Birden nasıl oluyor anlayamıyorum.
Hayır, birden olmuyor. Yavaş yavaş oluyor. Oraya nasıl geldiğimi bilemiyorum.
Canım sevgilim derken, kendimi bir odanın ortasında bütün gücümle bağırırken
buluyorum. Sevgi'ye de böyle yaptım. Bir şeyler yapıyorum herhalde. Allahım!
Neden bir türlü hatırlayamıyorum? Albayıma sormalıyım. Durun albayım
geliyorum.

Merdivenleri koşarak çıktı. Odaya hızla daldı. "Siz de hep
bulunuyorsunuz albayım.İşte bu kolaylık beni çıldırtıyor." Hüsamettin Bey
başını kaldırdı: "Artık sana şaşmıyorum. Gene ne istiyorsun?" "Yalnız başını
ve sonunu hatırlıyorum albayım. Arada ne yapıyorum acaba?" "Dur," dedi albay.
"Biraz nefes al" Duramam albayım. Beni kimse durduramaz. Bilge bile."
"Anlaşıldı," dedi Hüsamettin Bey. "Mesele nedir?" "Neden tedirgin oluyor beni
görünce albayım? Ne yaptım acaba? Babası içerdeyken ona sarıldım diye mi
kızdı? Allah kahretsin! Kendimi tutamıyordum. Kolay zaferden başım dönmüştü.
Tam formundaydım albayım. Şimdi de formundayım. Biraz koşalım, ısınalım
albayım. Günlük beden hareketlerimizi yapalım." Odanın içinde koşmağa başladı.
"Dur oğlum Hikmet, kendine gel," "Geliyorum albayım, koşarak geliyorum. Şimdi
de beden hareketlerimizi yapalım: Bir iki üç dört. Dörde kadar saymasını
biliyorum albayım. Bundan sonra her sabah aynı hareketleri yapacağım. Karın
dizden yukarı doğru alınırke acak yarım daire şeklinde sola doğru çekilir ve
omuz hizasında yere uzatılır bu sırada eller bitiştirilerek nefes alınır ve
aynı hareket sol karınla tekrarlanır: Yedi sekiz dokuz on. Babasına bile
kızdım albayım. Neden erken yatmıyor dedim. Omuz adelelerimi de şu şekilde
çalıştırıyorum. Hareketler aslında basit, fakat her gün tekrarlanmalı. Beş
altı yedi. Fikret meselesinde burnundan getirdim elbette. Benden önce tufan
dedim. Bütün geçmişi aptalca yaşadığını itiraf etti sonunda. Buyıkıntıya kim
dayanabilir? Sağlam kafa - sağlam beden. Peki neden birdenbire bağırmaya
başladım dersiniz? Neden çileden çıktım? Oysa Fikret'in aptal olduğna karar
verilmişti sonunda. Olayları hatırlıyorum, nedenleri hatırlamıyorum. Buyrun
size mesele! Peki, nasıl kötü oluyorum? Zamanla. Doğru. Zaman her şeyi
hallediyor değil mi albayım?"

Durdu, düşünceye daldı."Ne korkunç değil mi albayım? Evet, her şeyi
zaman bu duruma getirdi. Aslında zamandan korkuyordum; günlerin birbirine
benzemesini bu yüzden istiyordum. Bu nedenle yaşamıyordum, değişiklik
istemiyordum. Beni zaman mahvetti albayım. Zamanla buluyor insan formunu. Her
şey zamana bağlı: Yetmiş beş yetmiş altı yetmiş yedi derken insan ölüyor.
Zaman her şeyi hallediyor değil mi? Her sözün hesabını sordum ondan, hiç bir
sözün hesabını vermedim. Çünkü ben canavardım albayım, insan etine susamıştım.
Çiğ et yemek istiyordum. İşte sana çiğ et: Midene oturdu. Fakat ben,
gerçekten yanaydım; bu nedenle midem bozuluncaya kadar devam ettim. Onun gibi
kendimi korumadım. Şimdi de beden hareketlerimi yapıyorum, karın adelelerimi
kuvvetlendiriyorum. Gelecek sefer herkesi çiğnemeden yutacağım. Çünkü taş gibi
sertleşti midem. Geriye doğru dönelim, karın adelelerini görelim: Bir iki üç
dört. İşin başına dönelim. Beni istemedi, yeter artık dedi. Fakat onu ben
kovdum. Çünkü as en bilirsiniz ki, en iyi savunma saldırıdır. Ben yamyamım
albayım: Çiğ etten -insan etinden- midesi bozulan bir yamyam. Acıklı bir
yamyam değil mi? İşte benim dramım albayım! Zaman her şeyi bozuyor albayım.
Ona kendimi göstermek istedim ve sonra da acıklı görüntümü örtmek için
meseleyi gürültüye getirmeğe çalıştım. Fakat hatırlamıyorum albayım., Allah
kahretsin hatırlamıyorum. Bir takım bağırmalar, ağlamalar duyar gibiyim; bir
öfkenin, sebepsiz bir öfkenin yükseldiğini görür gibiyim. Peki ne yaptım? Ne
söyledim?"

Oturdu. "Beni tahrik etmiş olmalı. Bilmeden bir yere dokunmuş olmalı.
Herhalde ben de kendimi korumadım. Hayır yalan! Korumuş olmalıyım. Her
hareketimi hesaplamış olmalıyım. Küçük hesaplar yapmış olmalıyım. Kalbi
çalıştıralım albayım; kalp hareketleri yapalım. Kalbe giden damarları
genişletelim: İkialtı sekiz beş. Koşalım, durmadan koşalım. Herkes kendine
bakmalı. Herkes kendini sever. Aziz varlığımızı koruyalım, aziz aklımızı
koruyalım. Bizi, biz olduğumuz için sevmezler;sağlam olalım. Bizim oyunları
bir arkadaşa okuyordum albayım; o günlerde bir kız aşık olduğu için beni
dinlerken uyukladı. Yalan albayım, böyle bir şey olmadı; fakat olabilirdi. Her
an tetikte olalım. Kötü ihtimalleri bir bir düşünelim. Beyin jimnastiği
yapalım. Birkötü ikikötü üçkötü dörtkötü. Şimdi hep birlikte nefes alalım.
Koşalım albayım, durmadan koşalım. İtirazlarınızı dinlemiyorum albayım.
Koşuyorum." Koşarak odadan çıktı, merdivenlerden inerken düşüyordu. Hemen
masanın başına geçti. Kaldığımız yerden delim.

Canavar ben değilim. Belki de canavarım. Son günlerini bu odada
geçirmek zorunda kalan emekli bir canavar. Can sıkıcı anlarını hatırlayarak
acıklı canavar sesleri çıkaran bir kara ejderi. Vuuu vuuu! Canavarın en kötü
günleri hangisi? Canavar takvimine göre perşembeleri. Çünkü perşembeleri
sevmem. O günleri hatırlamak istemem. Hangi 'ogünleri'? Sevmem işte. Özellikle
perşembe günleri pencereden bakıyorum: Gaz tenekeleri var, içlerine toprak
doldurulmuş. Kim doldurmuş? Ben doldurdum. Karışık bir takım tohumlar ve
çiçekler satan adama dedim ki: Bana bir çiçek ver. Arsız çiçeklerden verdi.
Bilirsin işte: Begonya mı derler? Kırmızıdır, mat yapraklıdır, kötü boyanmış
mahalle kadınları gibi bir çiçektir. Elimden bu kadarı geldi. Belki ayrıca,
kuru akvaryum içinde solucan da beslemeliyim. Mide adelelerim kuvvetlenince
onu da yaparım. Sen tabii, perşembe günleri ne olduğunu merak ediyorsun. Bu
sözlerin sonunda esaslı bir itiraf bekliyorsun.Yok canım, beden eğitimi
derslerinden nefret ede altı yıl boyunca her perşembe bu münasebetsiz ders
vardı. İsmini bile yazmak istemem bir daha bu sıkıcı dersin. Öyle sözler
ediyorum ki, ne ağlanır ne de gülünür bunlara değil mi? Bir zamanlar insanları
güldürürdüm. Ne yapalım? Komedi aktörleri bile sonunda duygulu filimlerde
oynamaya özenmiyorlar mı? Ben de kalabalık yerlerde ağlayan sarhoşlara döndüm.
İnsan böylelerini görünce meyhane kapısını vurduğu gibiçıkar gider. Sevgi'nin
bir akrabası vardı: Ergun gibi bir şeydi adı. Bak o gülmezdi sözlerime. Çünkü
Selim Bey miydi neydi bir akraba vardı orada. Onun mirasına göz koyduğumuzu
sanırdı bu Ergun. İnsanların adlarını da unutuyorum artık. Bir kız vardı, onun
da adını unuttum; oysa aylarca dolaşmıştım bu kızla.Üstelik bir kere de
ağlatmıştım onu. Fazla ağlamasına fırsat kalmadan kaçtım, kız benimle evlenmek
istiyordu çünkü.

Kalemi bıraktı. Bir kadını daha ağlatmıştın. O kimdi. Düşündü. Evet,
yüzü yaralı bir kadındı. Anadolu'daydım albayım. Pokerde kaybetmiştim. Şöförle
muhasebeciyi randevu evine götürecektim. Öyle söz vermiştim. Sonra nasıl oldu
bilmiyorum, bir kamyonda gidiyorduk -artık olayların bazı kısımlarını
hatırlamıyorum-şehre varınca onları randevu evine götürecektim. Kumar
borcuydu. Oysa yol boyunca yemek paralarını da ben vermiştim. O sayılmamıştı.
Otelde kalmıştık. Onlar horlamışlardı. Korkudan ve gürültüden uyuyamamıştım.
Onları uyandırmak ve ben ömrümde hiç randevu evine gitmedim,demek istemiştim.
Benim bu insanların içinde ne işim vardı? Onlardan nefret ediyordum. Bununla
birlikte sanki onlara yaranmak istiyordum. Allah kahretsin, onlarla çok samimi
bir görüntü içinde konuşuyordum. Bu adını unuttuğum kızı da anlattırmışlardı
bana sonunda. Çok baskı yapmışlardı: Karılarıyla nasıl yattıklarına kadar bu
konuda en ince ayrıntılara girmişlerdi. Bir şey söylemezsem çok ayıp olacaktı.
İşte zora gelemiyordum.İşletme müdürü de kızını benimle evlendirmek istiyordu,
ikide birde yemeğe çağırıyordu beni. Muhasebeci de kamyonda giderken sırtıma
vurup duruyordu; sana şu kızı yapalım diyordu. Bana yapıyorlardı. Nazmi de
yapmıştı: Behçet'in karısıyla ilişki kurduktan sonra bana da bir kadın
yapmıştı. Bir gece, daha önce hiç gitmediğim bir evde birdenbire kadını
yanımda bulmuştum. Burası kadının eviydi. Nazmi de Behçet'in karısıyla
birlikte yatak odasındaydı. Kadın pantalon giymişti.

Neden kumarda kaybettim? diye hırsla vurdu yumruğunu masaya. Neden o
gece otelde horlayanları uyandırıp, adını şimdi unuttuğum kızla yattığım
yalan! diye suratlarına bağırmadım? Neden pantalonlu kadını -çirkin ve ihtiyar
olduğu halde- divanda öptüm? Sonra,Allah kahretsin, bu pantalon yüzünden bir
şey yapamadım. Çünkü kadın nazlandı. Hay Allah! tabii ilk gece olmazdı,
kadının da bir şerefi vardı. Neden Behçet'e de ihanet ettim? Nazmi, onun
karısıyla yatak odasına gidince neden kaçıp gitmedim? Kadın, sevgilim,dedi.
Rezalet. Annem yaşındaydı. Hayır, belki daha büyüktü. Pantalonu
çıkarabilseydim mesele yoktu. Bile bile kötülük budur işte. İlk gece
okşayacaksın, ikinci gece... Kadın sonra Nazmi ile ne haberler gönderdi?
Büsbütün küçüldüm. Kadının kulağına da o gece Allah bilir, sevgilim filan da
dedim. Nazmi, pantalon meselesine çok güldü. Aman Allahım! Demek ona da
anlattım! Bir pantalon yüzünden küçüldüm. Hayır, küçüldüğüm halde, bir
pantalon yüzünden... Aynı şey. Kendimi sattım, vermediler; ya da bunun gibi
bir şey. Sonra ne oldu randevu evinde? Yüzü yaralı kadınla da yatamadım işte.
Onlar oteldeydi horlamalarını sürdürüyorlardı. Erkenden çıktım, bir randevu
evi buldum. Nasıl bulduğumu Allahtan hatırlamıyorum. Belki otel katibine
sormak alçaklığını filan göstermişimdir. Kadının göğüsleri küçüktü, çok da
uğraştı benimle, hayır yüzü yaralı değildi, yüzüne bant yapıştırmıştı, hayır
böyle bir resmini vermişti, yıllarca cüzdanımda taşıdım, yalan,aylarca, belki
de günlerce, ne uzatıyorsun? Cüzdanıma bir bakayım, olur mu canım? elbette yok
işte, kadınıağlattım sonra, neden ağlattım? çünkü yatamadım, bir şey yapmam
gerekiyordu ona, ben de ağlattım, o işi yapamadığıma göre, beni öptü ağlarken,
evet, bir ıslaklık hatırlıyorum yüzümde, tuzlu bir ıslaklık, sonra o işi de
yaptık, yattık yani, demek istiyorum ki tam değil, ben geldim yani sonunda,
kadın benimle alay etmedi, birtanesi etmişti çünkü, onun için sevmezdim böyle
yerleri kadını ağlatmıştım, çünkü sarhoştum, çünkü ne yaptığımı bilmiyordum,
yalan, hayır doğru.

Kadına söz vermiştim tekrar gelirim diye. Ben de sahte acımacının
biriyim. Bu kadına hiç olmazsa bir kere daha gidebilirdim, belki ikinci
seferde başarılı olurdum. Şimdi gitsem bulabilir miyim acaba? Polis kayıtları
filan. İmkansız mı? Ne yapabilirdim? Elbette sonunda bir kadına
gidecektim.İnsanlardan kaçamazdım. (Mektubu yazmağa devam etmeliyim). Bunları
kime anlatmalı? Bilge'ye. Mektubu yazmalısın. İnsanlar bilmeli. Belki yarın
ölürsün çünkü. Bunları hemen yazmalısın. Götürüp postaya atmalısın. Yolda
giderken de kimseyle mesele çıkarmamalı. Kafamda, demek istiyorum. Fakat onlar
ne meseleler çıkarıyorlar. Yolda karşıdan karşıya geçerken bile mesele
çıkıyor: Otomobiller, insanı nefretle sıyırarak geçiyor. Önüne baksana, beni
çiğneyecektin alçak! Araba uzaklaşıyor,işkence devam ediyor. Bana alçak
diyemezsin. Otomobil gidiyor, kavga kalıyor. Kafama işkence ediyorlar. Sizi
şikayet edeceğim. Adam pi pis gülüyor. Ne gülüyorsun? Ben sana gösteririm.
İhtilal yapıyoruz, ben diktatör ol Ben karşıdan karşıya geçerken bana gülen
şöförü, arabasıyla yanımdan hışım gibi geçen haini bulup getirin. Biz ihtilali
bunun için yaptık. İşte seni yakaladım. Karşımda domuz gibi susup durma. Özür
dile, yerlere kapan, bir şeyler söyle. Olmadı. Bilge'nin mektubunu göndermeli.
Postahaneye gittik. Pul verir misiniz? Bozuk paranız yok mu? Olsaydı verirdik.
Bozdurun gelin. Canım işim acele. İşiniz aceleyse bozuk parayla dolaşın. Bu
durakta inecektim. Daha önce söyleseydiniz; bu tarafa bakmadınız ki. Posta
memuruyla biletçiyi de yakalayın; hepsini birden kurşuna dizin. Önce bana
getirin.Sorgu sual yok, götürün. Bir de şey vardı... Ne vardı efendimiz? Adam
yolda gidiyordu, sert bir görünüşü vardı, bana çarpabilirdi. Çarptı mı
efendimiz? Susun. Her ihtilalin bir başkanıolur, herkes onu dinler. Çarpsaydı
elbette özür dilemeyecekti. Beni kızdırabilirdi. Ben öfkelenince
sırıtabilirdi. İnsanlar her gün birbirlerine neler yapıyor. Her gün
başkalarında görüyoruz da aman bize bulaşmasın diye sus uyoruz bu kötülüklere.
Adam benden kuvvetli olabilirdi, ben onun peşinden koşabilirdim, yakasına
yapışabilirdim, beni itip yere düşürebilirdi. Onu da yakalayın. Gözüm
görmesin yalnız. Bu sahneyle karşılaşabilecek kadar kuvvetli hissetmiyorum
kendimi. Diktatörler hassa olur. Ben de kötü ihtimalleri düşünmekten
hassaslaştım. Fakat sağlığımı da bu duyarlığıma borçluyum. Çünkü, insanın
düşünceleri gerçekleşmez. Kötü şeyler düşünürsen kötü şeyler gerçekleşmez.
Korktuğun her olaydan, başına gelmesinden ürktüğün her kötü raslantıdan
kaçınmak için onu ayrıntılarıyla düşünürsün hemen. Ayrıntılarıyla düşünmek
şart. Yoksa bir noktayı bile düşünmeyi unutsan o nokta başına gelir. Yalnız
yaşayanlar her şeyi hesaba katmak zorundadır. Başka türlü korunamazlar. Başka
türlü yaşayamazlar. Allahım neler düşünüyorum! Düşün oğlum Hikmet. Düşün ki
bunlar başına gelmesin ha-ha. İyi şeyleri düşünmekten kaçın sadece. Onlar
başına gelsin. Mesele bu kadar basit işte. Daha önce bunu neden akıl edemedim?
Peki, i nsan düşüncesini durduramazsa ne olacak? Hiç durmadan kötü olayları
düşün; iyi olayları düşünecek vaktin kalmasın. Bunu da kimseye söyleme,
büyüsü bozulur sonra. Başıma kötü işler gelecek, başıma kötü şeyler gelecek.
Bilge'yi bir daha göremeyeceğim, hiç göremeyeceğim. Bilge beni ne yapsın?
Sevmiyor işte, sevmiyor sevmiyor. Mektup yarıda kaldı yahu, devam edelim:

Kendimi iyi hissetmiyorum Bilge. Beni bir daha görmek isteyeceğini
sanmıyorum. Kendimi suçlu hissediyorum. Doğduğum günden başlayan bir suçdizisi
içindeyim. Seni görmek istemiyorum, seni görmek istemiyorum. Aynı olaylarıbir
daha yaşayacak gücüm kalmadı. Beeni unut -belki de unuttun- beni unut. Başıma
gelecekleri düşünme. Ne yaptığımı, nasıl yaşadığımı merak etme. Sana anlatması
zor. Sevmesini bilmeyenler, kaderlerine razı olmalıdırlar. Oluyorum.
Eyvallah.İyi değilim, fakat üzüntülü de değilim bak gülüyorum: Ha ha.

artık senin için bir yabancı olan
H.H.H.(Ha-Ha Hikmet)

Hemen giyin. Çorapların yatağın altında. Pembe gömleğini giy. Kazağını
geçir üstüne. Bakkaldan zarf alırsın. Yolda mesele çıkarma. Postacı sana neler
yapabilir? Onu düşün, tedbirini al. Ağır ağır giyindi. Bir şey düşünmemeğe
çalışarak merdivenlerden indi. Bakkaldan zarf istedi. "Buyurun üstad." Durum
iyi gidiyor. "Yağmur yağacak galiba Rıza Bey." Ona Rıza Bey denince sevinir.
İnsanlarla iyi geçiniyorum. Böyle söyleme, böyle düşünme; iyi şeyler düşününce
biliyorsun... Mektubu postaya verdi; bir aksilik çıkmadı. Eve dönmek
istemiyorum. Yollarda dolaşmak istemiyorum. Hava kapalıydı. Sonbahar gelmiş
demek. Bu mevsimlerle nasıl ilgilenir insanlar? İçimin mevsimlerine de hiç
uymaz şu tabiat. Onun için tabiat çocuğu olmadım, olamadım. Mevsimlere
uyamadım. Duyduğum bazı belirsiz sıkıntılardan, mevsimlerin değişmek üzere
olduğunu sezerim. O sıralarda kafamı bir şeylere takmamışsam tabii. Yağmur
yağacak. Hüzünlü mevsim diyorlar. Peki, nerede yerdeki yapraklar? Ağaçsız bir
yoldayım, ondan . Şu adını unuttuğum kızı da yağmur yağarken ağlatmıştım.
Sevgi de evime ilk defa yağmurlu bir günde gelmişti: Üstümde yeşil bir gocuk
vardı. Sevgi, o sıralarda Nursel Hanım yüzünden sanatçılarla görüşüyordu.
Onlara takılsaydım, neden duvarlarınıza balık ağları asmıyorsunuz? deseydim;
sanatçı işaretleriniz nerede diye sorsaydım. Sen sanki ne yaptın? diye
küçümserlerdi belki beni; işte görmemişin biri bu Hikmet, diye
düşünebilirlerdi. Ben de onlarla hırslanırdım, sonra hepsini yakalatırdım.
Benimle yaptığınız tartışmaları kazanmakla sanki daha iyi bir ressam mı
oluyorsunuz Nursel Hanım? Alaycı bir şekilde gülümsedi. Beni bir gören olsa...
Sonra hepsini yakalatırdım: İnsanlarla uğraşamam. Soğukkanlılıkla hepsini
ortadan kaldırabilirim, bütün dellileri ortadan yok edebilirim. İnsanlar benim
için birer deneme tavşanıdır. O kız da bir tavşandı. Kahvede, oda arkadaşımla
oturuyorduk ve adını şimdi unuttuğum bu kızdan bahsediyorduk. Bugün kızla
buluşacağım dedim. Yarın bu şehirden ayrılmak zor unda olduğumu söyleyeceğim,
dedim. Durumu iyice hesaplamıştım. Bu kızdan artık kurtulmak gerekiyordu.
Benimle evlenebilirdi. Biraz da korkuyordum. Mesele çıkar diye. Sen bir
canavarsın dedi, oda arkadaşım. İnsanları kullanıyorsun. Müstehzi bir tavır
takındım. Rolümü iyi oynadım. Oda arkadaşım beni anlamıyordu.Beni kimse
anlamıyordu. Bu nedenle kıza daha kötü davranmağa karar verdim. Yolda giderken
birden söyledim bu şehirden ayrılacağımı. Bu sözleri duyunca elbette ağladı.
Bunu beklemiyordum. Birden yağmur başladı. Tenha bir yerlerde yürüyorduk. Onu
daha önce hiç öpmemiştim. Yolda kimseler yoktu. Bir ağacın altında telaşla
öptüm onu: Vaktim kalmamıştı. Ertesi gün gidiyordum. Odam boştu: Arkadaşıma,
her ihtimale karşı evde bulunmamasını söylemiştim. Kızın dudakları ıslaktı;
göz yaşından olmalıydı. Onu eve götürdüm. Yolda bir kere daha öpmüştüm, sonra
beni itmişti. Eve girince hemen perdeleri kapattım. Çünkü kız, çok
kalamayacaktı, bir yerlerde çalışıyordu, işine dönmesi gerekiyordu. Onu divana
yatırdım. Pencerenin önünde oynayan çocukların seslerini duyuyorduk. Kalktı,
perdeyi açtı. Bana aksilik etmek istiyordu. Elini tuttum. Bu temasla ikimiz de
ürpermeliydik. Olmadı. Divanın üstüne oturduk. Benim gidişimi konuştuk. Beni
suçladı. Ona yazacağıma söz verdim. Oysa adresini almamıştım; bunu biliyordu.
Sesini çıkarmadı. Şimdi adını bulurdum, adresini almış olsaydım. Gene divana
yattık. Kollarımla onu sardım, saatime baktım, ikiye geliyordu. Elimi
bacaklarına uzattım. Aylarca birlikte dolaşmıştık. Bir iki günüm daha olsaydı.
Fakat biliyordum ki bu yakınlığı, gidişimin yarattığı gerginliğe borçluydum.
Yarım yamalak seviştik divanda. Sonra birden fırladı, eteklerini düzeltti,
perdeleri açtı, geç kaldığını söyleyerek aceleyle çıktı gitti. Divanda,
uzandığım yerde kaldım. Onu bir daha görmedim. Sonra adını da unuttum. Onunla
evlenseydim korkunç bir şey olurdu. Başkasıyla evlendim, gene korkunç oldu.
Sevgi böyle davranmamıştı bana: Gocuğunu çıkardıktan kısa bir süre sonra kendi
isteğiyle kucağıma oturmuştu.

Göğsünde bir sıkışma hissetti. İçine bir hüzün çöktü. Mevsim insanı
etkiliyor demek. Başı döndü bir elektrik direğine tutundu. Yoldan geçenlerin
görünüşü iyi. Demek dünyanın durumu iyi. Ben de iyiyim. İyi deme. Yağmur
başladı işte. İnsanın kazağından içeri girer, iğne gibi derisine batar.
Kendimi yormadan yürüsem, bir kahveye girsem. Kahve bakımından düzenli bir
şehirdir: Her yerde bir tane bulunur. Kahvenin yaylı kapısını itti, pencerenin
önündeki bir masaya oturdu. "Bana bir çay." "Beye bir çay." Burada insana iyi
davranırlar, bir geleneği vardır çünkü insan kendini boşlukta hissetmez. İyi
şeyler düşündüğün halde iyi şeyler olur. Kusura bakmayın, sıkıntım var.
Kendimi yaşamak zorundayım. İnsanları ve tabiatı sevmeyen birine saldırmakla
daha mı iyi olacaksınız?

Sevgi'nin elbiselerini kolay çıkaramamıştım; oysa kenimi soğukkanlı
hissediyordum. Gene bir acele vardı işin içinde. Bazı şeyleri yaşamakta geç
kalmıştık, zaman kazanmak zorundaydık. Telaştan doğru dürüst sevişemedik.
Aylar sonra bir düzene girebildik. Bütün oyunları kısa bir süre içinde sahneye
koymak istedik. Bu endişe yüzünden heyecanlar çabuk tükendi. Biraz daha idare
edebilirdik. Çayını yudumladı. Elimizi kolumuzu nereye koyacağımızı
bilmiyorduk. Şimdi olsaydı daha düzenli davranırdım. Doğru kapısını çalardım,
ben geldim Sevgi, derdim. Ona neden giderdim? Geçen gün yolda görmüştük ya,
işte ondan. Uzun süre yalnız başıma düşündüm Sevgi, buhranlarımı senden
saklamak istemiyorum artık. Bana bir çay pişir. Bırakalım her şey kendi
kendine düzene girsin: Yavaş yavaş soyunalım. Bir şey kaybetmek korkusuyla
yaşamayalım. Ne olacak endişesine kapılmayalım. Bırakalım zaman her şeyi
halletsin. Bu söz bize korkunç gelmesin. Aynı ırmağa bir kere daha girelim.
Acele etme, çay kendi kendi enir. Sen gideli neler oldu bak diyerek her şeyi
bir çırpıda anlatmayalım: Bu sağlık bozucu davranıştan kaçınalım. Hemen
birbirimizi eksiltmeyelim. Dur ıslanmışsın, sana kuru bir şeyler vereyim,
deme. Hürriyetime düşkünüm biliyorsun. Nasıl olsa kururum. Günlük yaşantıların
küçük koşuşmaları içinde bunalmayalım, nefes nefese kalmayalım. İnsan kendini
kaybediyor sonra.

Peki Hikmetçiğim, dedi Sevgi. İnsanlar birbirini anlamadan da
sevebilir. Her ırmağa istenildiği kadar girilebilir. Tecrübe insana bir şey
kazandırmaz. Çok bilen çok yanılır damlaya damlaya göl olur. Saçmalama dedi
Hikmet kendi kendine. Ben küçük burjuvaları sevmiyorum Sevgi. Kapı tokmağını
da tamir etmek istemiyorum. Ne olur bir marangoz çağır. Ampulu değiştirmek
için de elektrikçi gelsin. Seviştikten sonra yataktan hemen kalkmayalım. Hiç
kalkmazdık zaten Hikmet. İçimiz kalkmasın demek istiyorum. Çok becerikli
olmalıyım: Birbirimizin kusurunu görürürüz o zaman. Zaten becerikli olacak
gücüm yok Hikmet. Sen gideli çok zayıfladım. Biliyorum, yolda farkettim seni
görünce. Belki bir çocuğumuz da olur Hikmet. Çocuk mu? Evet, öyle ya: Geride
bir şeyler bırakmak gerekiyor. Her şey denenmeli. Yavaş yavaş. Evet, yavaş
yavaş hamile kalırsın Sevgiciğim, çocuğu karnında iki yıl taşırsın. Hızlı bir
gebeliğin gerilimine dayanamayacağımı hissediyorum. Birdenbire büyük bir
karınla karşılaşmakta yorum. Sancı filan da çekme olur mu? Dünyada yeteri
kadar acı var zaten. Kendimi çok yorgun hissediyorum. Yavaş yavaş doğur, olur
mu? Çok yavaş seviştiğimiz bir günün sonunda hamile kalırsan bütün bunları
başarırız belki. Çocuk da yavaş ağlasın. Yorgun yaşayalım dünyayı. Yorgun bir
aşk olsun ilişkimiz. Bana iki aspirin ver, her tarafım ağrıyor. Evliliğimizin
ilk günlerinde olduğu gibi fakat telaşı eksik bir yaşantı olsun: Durgun
birhavuzun ılık sularına girer gibi...

Uzun ve durgun bir yaşantı için aklımızı koruyalım. Çünkü Sevgiciğim,
sen de biliyorsun ki, en büyük hazinemiz aklımızdır. Geliyorum Sevgi, yağmur
dinsin geliyorum. İnsanların arasına sıkışmadan geleceğim, yavaş yavaş
yürüyerek geleceğim. Önce çayımı bitereceğim; sonra, sakin ve ilgisiz bir
tavır takınarak garsonun yaklaşmasını, önümden bardağı kaldırmasını
bekleyeceğim. Sonra, yavaş yavaş uzatacağım parayı. İnsan endişe etmezse küçük
hesaplara kapılmaz. Birçok işi bir anda yapmağa çalışmazsa her an ne
yapacağını unutmaz. Bütün kötülükler dalgınlıktan çıkıyor. İnsan nerede
olduğunu, ne yapmakta olduğunu her an bilmeli. Mesela ben şimdi kahvedeyim,
bunu uzun uzun düşündüm, Hikmet sen kahvedesin dedim kendime, çayını içtin
dedim, parasını ödeyeceksin dedim. Dışarda yağmur yağıyor, sen yağmurun
dinmesini bekliyorsun. Mevsimlerden sonbahardır ve içindeki bu yavaş hüzün,
sonbahar yüzündendir. İlkbahar olsaydı böyle hissetmezdin. MEvsimlerin
değiştiğini gözden kaçırmamalısın, mevsiml insanları birbirine
karıştırmamalısın. Kahvede otururken Sevgi'ye gideceğini durmadan düşünüp
sonra da çayın parasını verip vermediğini bilmez bir duruma düşmemelisin.
Hızla kapıdan çıkıp, yürümeğe karar vermiş olduğun halde yalınayak otobüse
binmemelisin. Hiç bir zaman, birdenbire kendini bilmediğin bir yerde
bulmamalısın. Bütün kötülükler hazırlıklı olmamaktan doğuyor. İlerisi için çok
hesap yapmamalısın. Hesap yapmağa alışmamalısın. Bütün kötülükler
alışkanlıklardan doğuyor. İnsan acele etmeden kendini seyrederse,
alışkanlıkların kölesi olup olmadığını görebilir.

Ben de yavaşlıktan yanayım Hikmet. Ben de yorulmamaktan yanayım.
Senden yanayım. Benim sözlerimi kullanıyorsun Sevgi, ne iyi. Ben de bundan
sonra dikkat ederim Sevgi: Senin nasıl konuştuğunu kulakarımla izlerim ve
senin seslerini çıkarırım. Birinci seferde aceleye geldi biliyorsun. Bunu
unutalım Hikmet. Evet unutalım. Yalnız herşeyi unutmayalım. Yağmurun dinmesini
beklediğimizi unutmayalım. Hayatın bir oyun olduğunu unutmayalım. En büyük
hazinemizin aklımız olduğunu unutmayalım. Aklımızı korursak bütün oyunları
istediğimiz gibi oynayabileciğimizi unutmayalım. Dalgınlıkla yanlış kelimeler
kullanmayalım; birbirimizi buhususta her zamanuyaralım. Dikkat et,
hatırlıyorsun ya, diyelim; aman elini unutma, elinden bir kaza çıkmasın. Bir
de ne olur kelimelere dikkat et, yalvarırım kelimeleri unutma!

Yağmurun dinmesini bekledi. Yağmur dindikten sonra hesabı ödedi. Ağır
adımlarla kahveden çıktı. Karşıya geçmeden bir süre kaldırımda yürüdü. Yolun
boş olduğu bir sırada karşı kaldırıma geçti. Güneşsiz gökyüzü, havanın kokusu
ve yolların gölgesizliği ona, başka bir zamanı, daha önce içinde yaşadığı
başka bir şehri hatırlattı. Hatıralar, bana duyularımın var olduğunu
belirtiyor; gelecek zaman da sadece endişe veriyor. Geçmişin dalgınlığına da
kapılmamalı; geleceğin endişeleri artar sonra, kararlarda sarsıntılar olur.
Uzun yolunu yavaş yavaş yürüdü. İşte hürriyet budur: Her köşeyi dönerken
heyecanlı bir insan yüzü görülebilir. Sevgi'nin evine. Ona derim ki: Ben
geldim. Ölmek üzere olanbir insan korkmamalı. Ölmek nedir? Yaşayabileceğini
hayal ettiğim olayların bitmesidir ya da insanın öyle sanmasıdır. Küçük
şeylerle avunamaz mı insan? Yanımdan geçen şu kadının,birlikte yürüdüğü erkeğe
bakışı gibi bir görüntüyle teselli olamaz mı? Onlarla sonuna kadar
gidebilseydim, buradan nereye g rini ve birbirlerine neler söylyeceklerini ve
nasıl ayrılacaklarını ve ayrıldıktan sonrane yapacaklarını ve gece nasıl
soyunacaklarını ve nasıl yatağa gireceklerini ve kendileriyle başbaşa
kaldıkları zaman ne düşüneceklerini bilseydim belki bir yaşama gücü bulurdum
içimde. Ayrıntılar olmadıktan sonra... Vitrinlere baktı. Vitrinlere bakanlar,
sonra dönüp birbirlerine bakarlar. Vitrindaşlar. Birbirlerini beğenmezler.
İnsan, kendine benzeyenden hoşlanamaz da ondan. Yok canım. Ben, bana benzeyen
birini bulabilseydim, geleceğe güvenle bakabilirdim. Vitrinlerin önünde bana
ters bakanları görmezdim. Elbette öyle bakacaklar; vitrindaş olmaktan başka
ortak bir yanımız yok ki. Ben vitrinleri, değiştirilirken seyretmeyi severim
aslında. Kocaman beyaz bez pabuçlar giyen tezgahtarlar, suçüstü yakalanmış
gibi olurlar. İşte asıl onlar ters ters bakarlar adama. Hayvan herif! derler
bakışlarıyla; bakacak başka zaman bulamadın mı? Bütün gün orada durdun,
sonunda bu münasebetsiz saati seçtin. Sonra da se ni görmüyormuş gibi yapar:
En sakin görünüşüyle yanındakinden toplu iğne ister. Böyle çatışmaları
severim. Seninle tanışmamışsa, aranızda vitringibi bir engel, aşılmaz bir
duvar varsa, tek taraflı bir eğlencedir bu. Senin inatla orada duruşun, yoldan
geçen yabancıları da etkiler. İşte sayın baylar! Dünyanın en garip vitrin
canavarını görüyorsunuz. Çıngır çıngır! Ha-ha. Dağılın! Maymun mu oynatıyoruz
burada? Vitrindeki bir şey söyleyemez. Biz de mankenin soyunmasını bekleriz.
Manken karışık bir durumdadır. Onu hiç böyle görmemiştim. Demek eğilip
bükülebiliyormuş. Siz de satılık mısınız bayım? Görülmemiş bir canavar: Bezden
yüzgeçleri var. İnsan olsa, öyle şey takar mı ayaklarına? Canavar, canavar.
İnsanlarla aklımda kavga etmeyi, böyle anlarda severim. İşte vitrinin de en
mahrem yerini gördük. Yazık ki tezgahtar pantalon giyiyordu. Yarın aynı
yerden, küçümseyici bakışlarla geçebiliriz artık. Kalabalık artar. Ben de bir
gün canlı manken görmüştüm vitrinde. Sonra aynı adamı sokakta sigara içerken
seyrettim. Aynı adam mıydı? Emin misiniz? Hayır değildi; basit insanları
kandırmak için aynı adammış gibi gösteriyorlardı onu. Unut bütün bunları. Bir
vitrinle bu kadar uğraşırsan... Yol uzundu. Bir sigara aldı. Yeni heyecanlar
bekliyor beni. Kendini dağıtma onun için. Bir taksiyi durdurdu pazarlık etti.
Öğle yemeği vaktini geçirdik ve böylece bir taksi parası kazandık. Arabanın
arkasına kuruldu, köşeye oturdu, pencereden baktı: Meseleler hızla önünden
geçti.

Kapıyı Sevgi açtı. Ben hazırım. "İşte geldim." Gülümsedi mi? Dikkat
etsene. Çokşaşırsaydı farkederdim. Sen kendi planını uygula, dış etkileri
hesabe katma. Oturma odası kalabalıktı. Eşyayı ve insanları tanıyorum: Benim
koltuğum, Nursel Hanım, kitaplık, halı. Ergun da var. Oysa geç vakitlere kadar
bu kanepede oturup Ergun için nelersöylemiştik. Sevgi de bana karşı çıkıyor.
Çaresizlikten. Tanımadığım insanlar da var, yeni bir sehpa ve bir masa örtüsü
de alınmış. Ergun ne kadar da kibar: "Nasılsın Hikmet?" bir küfür ederim,senin
bile yüzün kızarır. "İyiyim." Beni şaşırtmayın; mesele sizinle ilgili değil.
Bu kısmına hazırlıklı değildim meselenin. Sustu. Buraya susmaya mı geldin?
Fakat günlük hayatlarını yaşıyorlar, ben burada değilmişim gibi davranıyorlar.
Evet, hazırlandılar; beni yenilgiye uğratmak için manevralar hazırladılar. Bir
kere oyun bozanlık ettin sen; piyesin yarısında hiç bir şey olmamış gibi içeri
giremezsin. Girerim. Ben görünmeyen adamım: Sözler beni delip geçer. Ya orum
oysa. Ben de insanım. Hayır canavarsın. Seni hiç konuşmadık mı sanıyorsun?
Terbiyemizden susuyoruz. Beni tanımayanlar: Kim bu adam? Tanıyanlar: Eski
kocası. Anlamıştık. O halde neden sordunuz? Böyle sorular hayatın tadı tuzudur
da ondan. Kim dedi bunu? Tanıyanlar:Biz dedik. Sıkıntılı bir sessizlik. "Kahve
içer misin Hikmet?" Karnım aç ama "İçerim." Sen odadan çık da beni iyice bir
süzsünler. Ulanbiz bunlara hazırdık be! Ben öldüm, sizden mi korkacağım?
Burada bir ölüyü temsil etmeseydim size gösterirdim. Nursel Hanım sordu:
"Nerede oturuyorsunuz?" Gecekonduda. "Uzak biryerde, üç katlı ahşap bir evde."
Albayım burada olsaydı gözleri yaşarırdı. Beyefendiler!Hanımefendiler! Buraya
ben aslında bir iade-i ziyaret yapmak üzere gelmiş bulunuyorum. Yıllar önce
gene yağmurlu bir günde Sevgi beni ziyarete gelmişti. Onun üstünde bir gocuk
vardı: Yeşil bir gocuk. Sonradan öğrendiğime göre bu gocuğu Nursel Hanımdan
almıştı. Ben de kahvede oturdum önce ve ıslanmamak için bir taksiye bindim
geli rken. Aynı ırmağa bir kere daha girmeğe geldim. Yorgun ve hazırlıklıyım.
İnsan aşağılık bir hayvan olduğu için kendimi korumak için geldim. (Dokunaklı
bir konuşma.) Sevgi, beni gördüğünü ve benimle konuştuğunu sizlere
söylemiştir. Yoksa biraz şaşırırdınız. Fakat Hikmet konusu da artık ilginç
olmaktan çıkmıştı. Sevgi'yi de çok sık görmüyordunuz artık. Heyecan
yatışmıştı. Zaman her şeyi halletmişti. Sevgi'yi yolda gördüğüm için mesele
belki biraz alevlenmiştir, o kadar. Sevgi, kahve tepsisiyle girdi; kahveyi
önce ona uzattı.Hikmet fincanı tuttu. Buraya geldiğime göre, bunun bir anlamı
var: Elbette kahve,önce bana verilecek. Fincan elindenkaydı. Çok yavaştutmuşum
demek. Fincanın düşüşünü ve kırılışını seyretti. O sırada düşünmeseydin; iki
işi aynı zamanda yapamadığını bilmem sana nasıl anlatmalı? Zarar yok, denildi.
Var. aklıma çok zararı var. Eskiden telaşa kapılırdım. Şimdi yerin
temizlenişini de fincanın düşüşünde olduğu gibi, aynı kayıtsız gözlerle
seyrettiğime göre demek öldüm; duygu larım öldü, duygularımla ilişkili aklım
öldü. Demek zarar var: Aklıma zarar var. Çünkü sevgi, sen de çok iyi bilirsin
ki, en büyük hazinemiz aklımızdır. Şu şarkıyı koro halinde tek sesle
söylemeliyiz. Böyle programlar düzenlemeliyiz. Tanıdığım bir fincandı bu
kırılan.Oysa onu, tanımıyormuş gibi seyrettim. Hiç bir tepki göstermedim.
"Affedersin," dedi Sevgi'ye: Kırmak istemedim. Ne yaptığımı bilmiyorum. Ne
yaptığımı bilsem, buraya gelir miydim? O başka, dedi Sevgi, gözleriyle. O
halde heyecandan oldu. Her şeyin farkındaolmak, aklımı korumak isterken,
epsini birden kırdım. Yerde hafif bir ıslaklık kaldı, yer bezinin ıslaklığı.
Birazdan kurur.

"Yalnız mı oturuyorsun?" diye sordu Nursel Hanım. Bilge'yle birlikte
gördüler beni. Sen evlenmişsin, demişti biri de galiba bana. Yoksaçok eskiden
mi söylenmişti bu söz. Yalnız mı oturuyorsun? diye sordular sana. Üst katta
albayım var. "Evet," dedi. Alt katta Nurhayat Hanım var. "Çalışıyor musun?"
dedi Ergun. Bu soru değil. Çalışmadığımı biliyorsunuz. Fakat hiç bir şey
olmamış gibi kabul edemezler ya beni; biraz hesap vermeli. Ben sana
gösteririm. Bir karşı saldırıya geçelim: "Aynı evde mi oturuyorsun Ergun?"
Ergun aldırmadı: "Selim Bey öldükten sonra biraz oturduk. Selim Beyin öldüğünü
biliyorsun, değil mi?" "Duymuştum," dedi zayıf bir sesle. "Cenazesinde
bulunmak isterdim." "Bir yapıp satıcıyla anlaştık ev için," dedi Ergun. "Bize
iki kat verecek." Peki Sevgi'ye ne bıraktı Selim Amca? Miskin ölü, ne olacak?
O halde ne hakla bulunuyorsun bu zavallı kızın evinde Ergun? "Sevgi, Selim
Amcayı çok severdi," dedi hırsla. Neden çekip gitmiyorsunuz? Bizi yalnız
bırakın artık. "Sevgi, ye gelemedi." İyi yapmış. Demek, Sevgi'nin anlattığı ev
yok artık. Bir daha o sokaktan geçemem. "Büyük bir evde oturmak çok
masraflıdır," dedi Sevgi. Duygularını belli etmez, iyi kızdır. Sevgi'ye baktı,
ne giymiş diye. Belki bir gün sorarlar bana: Bu tarihi günde Sevgi'nin
üzerinde ne vardı? Yağmurlu bir gündü; bir şala sarınmıştı. Bilirsiniz Sevgi
çok üşür. "Birden kayboldun," dedi Nursel Hanım. Bu da ne demek? "Bana hiç
uğramadın." Doğru. Dizlerinize kapanarak, ben Sevgi'yi bıraktım Nursel Hanım,
demeliydim; çok ıstırap çekiyorum. Kendimi ele vermeliydim. Nursel Hanım,
bütün bunların sebebini biliyorsunuz. Nursel Hanım, ben aslında sizi
seviyorum. (Saçmalama.) Bu yasak aşkı kalbime gömmek için buradan
uzaklaşıyorum: Gemilere tayfa giriyorum (Hiç de yapamam.) Şimdi oturun da beni
maskara edin bakalım. Albayım, size ihanet ediyorum. Çünkü Nursel Hanımı
seviyorum. Bacakları da fena sayılmaz. Kendine gel.

"Bu kadar zaman ne yaptın?" dedi Nursel Hanım. Seni düşündüm; başka
işim kalmamıştı da. "Yazmak istiyordum," dedi; "Kafamda bazı oyunlar vardı."
"Biz bu hafta Gogol'un bir piyesini seyrettik," diye gülümsedi Nursel Hanım.
"Çok güzel oynuyorlardı." Oyunun güzel oynandığı, gülümsemenizden belli oluyor
Nursel Hanımcığım; hemen kulise koşup sanatçıları tebrik etmiş bir insanın
mutlu görünümü içindesiniz. Daha kendinize gelememişsinizdir. Hepinizi
kovacağım bu evden! Ben geldim çünkü. Benim gelişimin ne demek olduğunu
bilirsiniz. Nursel Hanım, oyuncuların adlarını sydı. "Onlar Gogol'u
oynayamazlar," dedi Hikmet. "Görmeden nereden biliyorsun canım? Sen de kimseyi
beğenmezsin." Beğenmezdim. "Gogol," dedi, vazgeçti. Kimse de, Hikmet'in
kafasındaki Gogol'u merak etmedi. Gogol yaşamıyor ki artık canım. Oyuncular
yaşıyor, kulisler yaşıyor, gazetelerdeki eleştiriler yaşıyor. Gogol'dan bize
ne? Sözün gelişi Gogol dedik. Sevgi de bu oyunu beğendiyse ben gidiyorum. Bir
adam, eski bir koca, bi e çıkıp geliyor, daha yarım saat olmadan ona Gogol'den
söz ediyorsunuz. Hepiniz aklınızı kaçırmışsınız. Siz ne duygusuz
insanlarsınız. Neredeyse beni de çarklarınızın arasında ezecektiniz.

Birden karşısındaki öteki yabancıları gördü. Hepsiyle tanıştırılmıştım
ama, adlarını unuttum işte. Bu kadını tanıyorum. Terlediğini hissetti. Kadın,
Süleyman Turgut Beyin son karısıydı. Onu tanıştırmamışlardı elbette: Bu kadını
tanıdığımı sanıyorlardı. Odadakilerin yüzlerini inceledi. Hayır, kimse,
Süleyman Beyin iki aylık karısını daha yeni tanıdığımı farketmemiş. "Emekli
bir albay var," dedi. Sevgi, Hikmet'e doğru eğildi: "Efendim?" Hikmet, kolunu
eski koltuğunun yanına dayadı:"Oyunları yazarken bana yardımcı oluyor. Üst
katta oturan emekli bir albay var da. Hüsamettin Bey. Tiyatroya ve tarihe
meraklı. Beni çok destekliyor." Sevgi başını salladı, "Hep yazmak isterdin,"
dedi. Öyle mi? Hiç hatırlamıyorum. Albayıma ne diyeceğim şimdi? Eski karımla
barıştım albayım. Ne kötü söz. Söylemek, yapmaktan daha zor. "Beni çok teşvik
etti oyunlar için," dedi. "Dünyaya gücümüzü göstermek için çok çalışmamız
gerektiğine inandırdı beni. Beni sabırlı bir dikkatle izledi. Sürekli ve
düzgün bi de çalıştırdı. Önce, oyunların hangi esaslara dayandığını incelemek
gerekiyordu. Genel kuralları öğrenmeliydim. Bunun için de ilk olarak, nelerin
oyun olmadığını, gerçekten ve oyuna benzemeyen başka şeylerden oyunu
nasılayırmak gerektiğini incelemeğe başladık. Albayın derin tarih bilgisi,bize
bu konuda çok yararlı oldu. Çünkü tarihte birçok oyun oynanmıştı, birçok oyun
tekrarlanmıştı.

"Albay Hüsamettin Tambay da tiyatroya küçük yaştan heves ederek babası
Mirliva Hasan Paşanın (Müsellah Hasan Bey, ölümü 1343 - 1947) vazifeten
bulunduğu Sazandağ Askeri Sultanisinde mesleki öğreniminin ilk hazırlık
dönemini idrak ederken mektebinin yaz tatili münasebetiyle babası ile birlikte
bir akrabasını ziyaret için gittikleri İstanbul şehrinde o zamanki adıyla
Darülbedayi (aslı: dar-ül-bedayi) bugünkü adıyla Şehir Tiyatrosu'nda
seyrettiği bir temsil vesilesiyle yukarıda bahsi edilen tiyatro tutkunluğu
nüksetmiş ve sonradan bu şehre temelli yerleştikleri zaman Mektebi Harbiye'ye
devamı sırasında bu temsil heyetine gizlice katılarak figüranlık yaptığı
günlerde sanata büyük bir aşkla bağlandığı gibi bu meyanda tesirinden
kurtulamadığı Otello Arabın İntikamı) ve Hamlet (Hain Baba) piyeslerine
özenerek bazı manzum dramlar kalme almaklabirlikte bu hevesi sani, ondaki
oyunculuk hevesi evveline mani olmamış ve bir fırsatını bularak Darülbedayi
rejisörü M.T.R. Hakkı Bey (rahmetli H y) ile tanışmaya muvaffak olmuş ve yaz
mevsimi temsilleri için namzet sıfatıyla imtihana katılan birçok heveskar
arasında temayüz ederek 'Darülbedayi baş rejisörü M.T.R. Kemal' imzasıyla
verilen ve 'I teşrinievvel tarihine kadar muteber' olduğu kaydını taşıyan
'heveskar sınıfı alisine muvakkaten şehir emaneti sanayii aliye ve terakkiyi
nefise encümeni daimisinin muvaffakatiyle' verilen bir karar mucibince sahneye
dahil olduğunu öğrenince o gece sabahlara kadaruyumamış ve sokaklarda dolaşmış
ve baba mesleği askerliği dahi kısa bir müddet için unutmaktan kendini
alamayarak babasının sert tenkitlerine muhatapolmuştu. Büyük şehirde kalmış
oldukları ilk yaz zarfında, birçok oyundabirbirine karşıt karakterleri olan
figüran rollerini de büyük bir başarıyla canlandıran Hüsamettin Bey,
Polonius'un öldürülmesi olayına karışan Hamlet'i tutuklamak üzere gelen
Rosencratz ve Guildenstern'in emir ve kumandasındaki askerlerden biri olarak
görevini gereği gibi yaptıktan başka,sert bakışlarıyla dabir ç ok seyircinin
dikkatini çekti. Piyesin müellifi izin verseydi, Hamlet'i tutuklamak için
hemen üzerine atılacağından kimsenin şüphesi yoktu. Aynı oyunda -kadro darlığı
yüzünden- aynı zamanda bir adam, bir oyunc, bir yüzbaşı, bir haberci ve bir
gemici gibi isimsiz rolleri de büyük bir hevesle oynamaktan çekinmedi. Bunun
dışında, başka bir figüranın hastalanması üzerine, Cornelius rolünü de geç
vakitlere kadar çalışarak ezberlediği halde, tek konuşmasını kendisiyle
birlikte konuşan Voltimand'ın erken davranması yüzünden söyleme fırsatını
bulamadı. Perde kapandığı zaman onu arayanlar, bir köşede tek başına ağlarken
gördüler. Bütün ısrarlara rağmen, o gece tekrar sahneye çıkmadı ve ikinci
perdede kıral, 'Hoş geldiniz dostlarım,' yerine, sadece Voltimand'a 'Hoş
geldiniz dostum,' demek zorunda kaldı."

"İnsanlar istedikleri işlerle uğraşamıyorlar, ne yazık," dedi birisi.
"Bu albayınız da belki tiyatroda kendine önemli bir yer yapardı." Hikmet
itiraz etti: "Albayım bu emelini gerçekleştirmek için, bütün görev süresince
çalışmaktan ve bir gün arzusuna kavuşacağını bildiği için ümit etmekten geri
kalmamıştır. İnsan, içinde böyle yüksek bir gaye taşırsa, yaptığı her iş ona
bu alanda yararlı olur. Ayrıca albay, emekliliğine her gün bir adım daha
yaklaştığını ve yaşamakla amacına ulaşacağını hissetmiştir. Bir gün emekli
olacağını ve bütün gücünü tiyatro üzerinde toplayacağını bildiği için inancını
hiç bir zaman kaybetmemişti. Yıllar boyunca piyesleri izlemiş, bütün tenkit
yazılarını okumuştur. Bu arada zaman bulabilmiş olsaydı, Cornelius hakkında
başlı başına bir oyun da yazacaktı: İçindeki bu eski yarayı tedavi etmek
istiyordu. Askerlikten emekliye ayrıldıktan sonra, gene bu büyük tiyatro
ülküsünü gerçekleştirebilmek için karısından ayrıldı; kendini oyunlara verdi."

Hikmet çevresine baktı:Tanımadığı misafirler gitmişti. Galiba yerimden
kalkmıştım bir aralık, birilerinin ellerini sıkmıştım diye düşündü. Sevgi de
odada yoktu. Hayır, gitmemişler; tepsiler tabaklar ve yiyecekler arasında
göründüler. Başı dönüyordu, insanlar üzerinde dikkatini toplayamıyordu. Herkes
yerini aldı. Onu dinlemek üzere hazırlandılar. Benimle boy ölçüşmeyi
düşünemezler. Öğrenmek hevesiyle tutuşan öğrencilere benzer bunlar. İnsan
konuşurken kendini daha kuvvetli hisseder böyle öğrencilerin yanında. Hiç bir
söz boşa gitmez. Yıllar sonra, birdenbire 'Hatırlıyor musunuz?' derler.
'Çaylarımızı içerken bize oyunlardan ve albaydan ne güzel bahsetmiştiniz, ne
kadar heyecanlıydınız, sizin büyük bir oyun yazarı olacağınızı daha o gün
anlamıştık.' Fincanlarını aynı kibarilgiyle tutarlar; size, beklemediğiniz bir
anda, sözlerinizi çoktan unutmuş olduğunuz bir sırada mutluluk verirler.
Birden gecekondunun rahatlığını içinde duydu, Kirkor'un meyhanesindeki
yumuşaklığı yaşadı. Bura ir gecekondu. İşte dul kadın, işte sevdiğim kadın.
Albay nerede? Albayı içimde taşıyorum. Siz, gerçekten benim dışımda yoksunuz
albayım, kızmayın bana.

"Albayım olmadan ben hiç bir şey yapamam," dedi. "Albayım yıllarca
düşünmüş, albayım yıllarca okumuş. Ben onu dünyaya tanıtmak için bir aracıyım.
Benim yaşımda bir insan, tek başına böyle bir görevin üstesinden gelemezdi
elbette. Yüzyılların ağırlığını omuzlarında taşıyamazdı. Ben onun
yarışçısıydım, daha doğrusu yarış atıydım. Kendi bacaklarında eski güç
olsaydı, bana ne ihtiyacı vardı? 'Oğlum Hikmet,' dedi: 'Sen istekli bir
oyuncusun, sana bütün bildiklerimi öğreteceğim.' Önce tekniği iyi bilmek
gerekiyordu.Büyük oyun yazarları bize örnek oldu. Onları tanıdık. Albayım da
bilgilerini benimle birlikte yeniden değerlendirdi. 'Oyunlar,' dedi, 'Oğlum
Hikmet, gerçeğin en güzel yorumlarıdır. Bizim gerçek dediğimiz şey de bazı
güçlükler yüzünden iyi oynanamayan oyunlardır.' Neden gerçeklerden kaçtığımı
ben de böylece anlamıştım. Artık kendimi geliştirmeliydim: soluğumu oyunlara
göre ayarlamalıydım. Bu amaçla her şeyi kullanmalıydım. Bunun için de, önce
her şeyi kulanmasını öğrenmeli. En küçük bir ayrıntı bile önemliydi.

"Birer oyun yazarı olarak yaşamağa başladık. Albayım hayatla ilgili
her şeyi biriktirmişti: İnanılmaz bir koleksiyoncuydu. Bütün hayatını, sonunda
oynayacağı büyük oyun için biriktirmişti. Albayım, bir hayat
koleksiyoncusuydu. Hayatının hiç bir bölümünü çöp sepetine atmamıştı; bir gün
lazım olur diye bir köşede saklamıştı. Kendisine yazılan bütün mektupları
biriktirmişti. Kendi yazdığı mektupları da bir süre sonra geri almıştı.
Tanıdıklarıa gider ve 'Mektuplarım zaman aşımına uğradı, onların üzerindeki
hakkınızı kaybettiniz,' derdi. Evet, hayatını büyük bir kıskançlıkla, büyük
bir cimrilikle biriktirmişti. Kimse ondan bir şey alamamıştı. Büyük ve yüksek
amaçlar uğruna her dakikasını, her saniyesini bir kenara koymuştu. Başkalarını
bile, onunla ilgili şeyleri biriktirmeğe zorlamıştı. Kendisine gönderilen
pusulalar, onu evde bulamayan tanıdıklarının kapı altından
attıkları-kartvizitler, makbuzlar, küçük notlar, cep defterleri gibi önemsiz
şeyler bile bir kütüphane dolduracak kada . İnsanın bir yerde muhakkak kendini
ele vereceğini bildiği için, en beklenmedik zamanlarda zayıflık göstereceğini
tecrübesiyle tespit etmiş olduğu için, hiç bir belgeyi küçümsemezdi. Albayım,
yorulmaz bir koleksiyoncuydu. Yolda yürürken başı daima önüne eğik gezerdi.
Birinin yırtıp attığı bir mektup, balkondan düşen bir ev ödevi, arkadaşlarının
can sıkıntısıyla üzerlerine anlamsız şeyler yazdıkları kağıt parçaları, şaşmaz
bir kesinlikle yerini bulurdu. Durmadan cümle biriktirirdi albayım; insana ait
her şeyi bir köşeye koyardı. Oyun alanını genişletmenin gereğine içten
inanmıştı. Beni de, hafızam kuvvetli olduğu için, bu işte kullanmağa
başlamıştı. Gerçeği, iyi oynanan bir oyun hhaline getirebilmek için hiç bir
fedakarlıktan çekinmemek gerekiyordu. İnsanların arasına karıştığımız zaman
da, sabırlı bir yönetmen gibi onlara oyunların kurallarını öğretmeliydik.
İnsanlar, çok kötü oyunlar oynuyorlardı genellikle. Her şeyi ancak bir kere, o
da prova yapmadan, oynamak fırsatını buluyorlardı ; üstelik, iyi bir oyuncuda
bulunması gereken özelliklerden de haberleri yoktu. Böyle uzun bir oyunu, bu
kadar sorumsuzca oynamayı, albayımın aklı almıyordu. İnsanların mimikleri ve
jestleri son derece acemiceydi; diksiyonları inanılmaz bir şekilde bozuktu.
Birçok kelimeyi yanlış söylüyorlardı. Başarısızlıkları bu yüzdendi. Birçok
insan da kendisine uygun olmayan rolü benimsiyordu. İyi bir yönetmenin
varlığına büyük ihtiyaç vardı. 'Anladım albayım,'diye bağırdım bir gün. 'Demek
bunun için insanların arasında bulunmaya katlanamıyorum. Bu yüzden, onlar kötü
oyunlarına başlayınca, kaçacak delik aryıroum.' 'Sende doğuştan tiyatro
sezgisi var,' dedi albayım. 'O halde ne yapalım albayım?' diye ümitsizce
sordum. 'Oyunları düzeltelim,' dedi kısaca.

"Yaşadığı hayat, onu hemen pratik sonuçlara götürürdü. Ben
korkuyordum. Bu korku, birçok oyuna başlamamı engellemişti. 'Yalnız bu sefer
dikkat edelim albayım' diye yalvardım. 'Bu sefer bir oyuna gelmeyelim. Son
fırsatı da elimizden kaçırmayalım. Bütün ihtimalleri hesaplayalım. Bütün
teknikleri öğrenelim. Göründüğümüz kadar olmayalım. Hiç olmazsa,
göründüğümüzden az olmayalım. Hemen tükenmeyelim. Bütün milletlere rezil
olmayalım. Bizden iyi bir oyun çıksın.Mışgibi yapmaktan usandım albayım.'
Albayım, benim gibi telaşa kapılmadı. Her şeyi yeni baştan nasıl ele
alacağımızı anlattı. 'Bütün bildiklerini unut,' dedi bana. 'Zaten fazla bir
şey bilmiyorum albayım,' diye itirafta bulundum. 'Her şeyden önce nefesimizi
iyi ayarlamalıyız oğlum Hikmet,' dedi bana. 'Evet albayım!' diye heyecanla
bağırdım. 'Hemen içkiyi, sigarayı ve boş düşünmeyi bırakıyorum. Bedeva
düşünmek yok artık!' 'Heyecanlanma,' dedi albayım. 'Heyecanlarını boş yere
harcama.' Kendimi tutmak istiyordum. İnanın çok ist . Gene de dayanamadım,
bağırdım: 'Anlıyorum albayım! Her yeteneğimizi hesaplı kullanmalıyız.
Batılılar, kendilerini tutmasını bildikleri için büyük başarılara ulaştılar,
değil mi? Ölsen bir yudum su vermezler. Tabii şimdi anlıyorum: Bakalım bu
suyun sana verilmesi doğru mu? Bakalım sen kimsin? Ya Goethe'nin de aynı suya
ihtiyacı varsa? İlerleme başka türlü olmaz albayım. Onlar da önce çok hesapsız
davranmışlar; bir sürü esaslı insan bu yüzden yok olup gitmiş. Ben de eskiden,
şu zenginler -ama çok zenginler- servetlerinin küçük bir parçasını da neden
banavermezler? Neden böyle sürünüp dururum? diye içimden onlara itiraz
ederdim. Elbette albayım: Önce, suyu hakettiğimi göstermeliyim. Kağıtları
biriktirdiğimiz gibi, heyecanlarımızı da biriktirmeliyiz bundan sonra
albayım.'

"Büyük bir durgunluk gelmişti bana. Artık bağırmak istemiyordum. İyi
bir yetiştirici olan albayıma kendimi teslim etmenin zamanı gelmişti."

"Müzikte de böyledir," diye atıldı Nursel Hanım. "İyi bir yetiştirici
olmadan sonuç alınmaz."

"Ergun "Ben de bir zamanlar spor yapmıştım," dedi. "Atletizme
çalışmıştım. Antrenör, her şey demektir."

"Değil mi?" diye bağırdı Hikmet. "İngilizlerin neden sustuğunu artık
anlamıştım. Kendimden utanıyordum. Bütün hayatımca konuşmuştum. Bir cümlesi
aklımda kalmamıştı. Birden dehşete düştüm. Sonra, yok canım, dedim kendi
kendime. Birkaç cümle kalmıştır elbette. Bütün gücümle düşünmeğe çalıştım.
Hayır aklıma bir cümle bile gelmiyordu. Bazı atasözleriyle, çok dinlediğim
için bir kısmı ezberimde olan kötü şiirlerden başka bir şey hatırlayamadım.
İngilizlerin sözlerini bile hatırlayamıyordum; demek onları da okurken kendimi
boş düşüncelere kaptırmıştım. Boş düşünceler bile bir yerde kullanılabilirdi.
İnsan onları olduğu gibi koruyabilseydi titiz bir koleksiyoncu gibi
biriktirebilseydi, onlardan da bir şey çıkabilirdi. Hayır, boş düşüncelerimi
de unutmuştum. Albayım sakindi,'Her şeyin birden unutulmasına çok ihtiyacımız
var,' diyordu. 'Ya hepsini unutmamışsam albayım? Yarım yamalak bildiklerim ya
engel olursa bana?' diyerek, bir endişemi daha açıkça belirttim. 'Her şeyden
önce, soğukka alısın,' dedi. 'Soğukkanlı olmalıyım albayım!' diye bağırdım.
Heyecandan yerimde duramıyordum, hem de soğukkanlı olmak istiyordum. 'Kendini
yakıp bitirme,' dedi albayım. Ben de kendimi yakıp bitirmedim. Hayır, hiç
bitirmedim. Soğukkanlı, soğukkanlı, soğukkanlı dedim. Kendime.'Bir de
İngilizlere soğuk deriz,' diye acı acı güldüm. Her şeyi ne kadar yanlış
biliyorduk canım. Bizim bu durumumuz kısaca rezaletti. Ellerimle sandalyenin
kenarına sıkı sıkı tutundum; çok soğukkanlı ve çok sağlam bir biçimde durdum
orada. Kendimi o kadar sıkmışım ki, bir süre sonra adelelerim ağrımaya
başladı. 'Elbette albayım,' dedim. 'İdmanımız yok da ondan.'

"Bu yüzden bütün yarşımaları kaybederiz," diye görüşünü belirtti
Ergun.

"Evet, bu yüzden kaybediyorduk; birçok yüzden kayediyorduk. Bu nedenle
bacaklarımın ve kollarımın ağrıması pahasına soğukkanlı olmalıydım. Kendime
acımamalıydım. 'Evet, acımak albayım!' diye bağırdım. Henüz bağırmalarımı
kontrol edemiyordum. Henüz, her düüşnceyi,aklıma gelir gelmez söylemek gibi
bir yanlış davranıştan kurtulamamıştım. Kant, elli iki yaşına kadar
sabretmişti. Ben sabredemediğim için, onun yazdığı bir kelimeyi bile
anlamıyordum. Sandalyeye daha sıkı tutunarak: 'Düşüncelerini olgunlaştırıncaya
kadar beklemelisin Hikmet,' dedim kendime. Ağrılara ve kendine acımaya
boşvermelisin. Birz düşündüm ve sabrettim; sonra, "Bizi bir de bu acımak
mahvediyor albayım,' dedim. 'Başkalarına acımakla başlayan bu tehlikeli duygu,
her zaman kendimize acımakla son buluyor. Kendimize acımaktan, başka işlere
zaman kalmıyor. Acımak, ancak soyut bir düşünce olabilir. Ya da Batılılar gibi
davranır insan: Acıdığı kimse için bir şeyler yapar. Buradan bir yere varır.
Batılılar neden bize bu ğretmiyor? İşin esasını bana söyler misiniz albayım?"

"Hiç bir şeyin aslını öğretmez onlar," dedi Sevgi. "Sonra bizi pazar
olarak kullanamazlar. Onların yanında yetişsek bile, işin esasını öğrenemeyiz.
Temel bilgileri büyük bir titizlikle saklarlar. İşte durum meydanda: Bizim
kumaşlarımız neden bu kadar çabuk soluyor?"

"Her şeyimiz soluyor," diye heyecanla atıldı Hikmet. "Alçaklar! Hayır,
soğukkanlılığımı kaybetmemeliyim. Onlara kızmak da, bir çeşit kendine
acımaktır. 'Kendimize acıyacağımıza kendimizi tanıyalım albayım,' dedim.
'Kendini tanı derler ya; bu sözün gerçek önemini kavrayalım.' 'Doğru,' dedi
albayım. 'Fakat albayım, ben kendim olalı yıllar geçmiş; kendimi tanımadan
geçen yılları unutmuşum. Onları nasıl öğrenmeli acaba?' Birden ümitsizliğe
düştüm. 'Üzülme oğlum Hikmet,' dedi albayım. İşte iyi bir yetiştirici böyle
olmalıydı, değil mi? İnsanın kendini bırakmasına engel olmalıydı. Bu yüzden de
kaybediyorduk. Zaten hangi yüzden kaybetmiyorduk ki? Bunların hepsini saymak
bile güçleşmişti. Fakat, artık ümitsizliğe kapılmaktan korkmuyordum. Albayım
her şeyin çaresini buluyordu. Bununda çaresini buldu, 'Kendimizi başkalarına
sorarız oğlum Hikmet,' dedi. Albayım bu kadar söyledi; ben onun sözlerini
hemen çoğalttım. Zaten her sözü çoğaltıyordum; kötü alışkanlıklarımdan henüz
vazgeçmemiştim. kapı dolaşırız albayım,' dedim. 'Bizi bize anlatın, bizi
durmadan kötüleyin', diye yalvarırız. Bize acımayın. Bize kendimizi tanıtın.
Durun acele etmeyin: Önce kendinizi tanıyın. Önce kendinizi,sonra bizi
kötüleyin. Bize vurun. Kendimize gelmemiz, kendimizi tanımamıziçin bizi iyica
hırpalayın. Artık kaybedecek durumda değiliz. Bu ülkenin artık kaybetmeğe
tahammülü yok. Kendimizi tanıyalım da sonunda yok olalım, zarar yok.' Albayım
itiraz etti, 'Bir uçtan öteki uca geçme hemen,' dedi. 'Kendini aşırıuçlar
arasında kaybetme.' 'Etmem albayım,' diyerek hemen razı oldum. Kendimi,
yetiştiricime teslim etmiştim. 'Orta yol, değil mi albayım?' diye sevinerek
sordum. Aslında, hemen her söze cevap yetiştirmemeliydim. Ne var ki,
söylenenleri anladığımı o anda göstermek istiyordum. Bu davranışım da, yeni
baştan kurmak istediğim öz varlığıma zararlı oluyordu. Hayır, bir bakıma da
yararlıydı: Kötü huylarımı, dolayısıyla kendimi tanıyordum. Kendimi, bir de
başkalarına sorsaydım, kim bilir ne kadar esa slı olacaktım? Evet, çok akıllı
ve kavrayışlı görünmemeliydim. Çünkü böyle değildim. Biraz aptal olmasını
öğrenmeliydim. 'Bir de Batılıları aptal buluruz, değil mi albayım?' diye
gülerek sordum. 'Onların acelesizliğini, meselenin esasını öğrenmek isteyen
sabırlı durgunluğunu, aptallıkla nitelendiririz. Oysa acele etmek yüzünden
kendimizi bir kere daha ele veririz. Aptal olmalıyız albayım, aptal! Bütün
kurtuluşumuz buna bağlı.'

"Kurtuluşumuzun bağlı olduğu niteliklerin sayısı bir çığ gibi
büyüyordu. Neredeyse ilk nitelikleri unutacaktık. Bu nedenle, bilimsel de
olmak için, hemen bunları kaydettik.Büyüklü küçüklü otuz yedi neden çıktı
ortaya. Üstelik, işin daha başındaydık. Ben, sayının yüze yaklaşmasından
korkuyordum. Fakat bu meselenin üzerinde durmak gereksizdi. Ön yargıyla yola
çıkılamazdı. İşin gittikçe zorlaştığını albay da görüyordu. Ayrıca, yeni
ilkelerimize göre, biraz da aptal görünmemiz gerekiyordu; aptallar gibi ortaya
atılmak da tehlikeliydi. Bu bizim için kavranması güç bir durumdu. Albayım,
'Eskiler buna tecahülü arifane derler oğlum,' dedi. 'Anlamadım albayım,'
dedim. Oysa anlamıştım; çok duyduğum bir sözdü. Fakat, hemen anlamış görünmek
istemiyordum; bu huyumdan çok çekmiştim. Artık, ilk ortaya koyduğumuz ilkeleri
uygulamağa başlamıştım. Kendimle biraz gurur duydum; çok değil. Çünkü bizim
ilerlememizi engelleyen otuz yedi durumdan on yedincisi, gereksiz gurura
kapılmaktı. Yirmi ikincis on yedinci ilkenin aşırı uygulanması sonunda,
kendini küçümsemek gibi başka bir yanlışlığa sürüklüyordu insanı. Böylece iki
ilkeyi daha uygulamış oluyordum ki, insan biraz kendini tutarsa otuz yedi
ilkeyi birden uygulamak işten değildi. Fakat albayım fazla heyecanlanmamı
istemiyordu; başlangıç için bu kadarı yeterdi. Yirmi dokuzuncu ilke de bize,
iyi başlangıçların tarihimizde çok görüldüğünü, önemli olanın iyi bitirişler
olduğunu bildiriyordu. Baştan çok yorulmamalıydım. Fakat idmanlarımı da hemen
bitirmek istemiyordum. Soluklu olmalıydım. Bunun üzerine albayım, 'Baştan
itibaren tekrarlayalım ki, iyice yerleşsin bunlar,' dedi. Çok haklıydı; her
zaman o durum için gerekli olanı hemen bulup çıkarıyordu. Bana örnek olmak
için, kendisi de bu çalışmalara katıldı; onun yaşında, benimle birlikte koşmak
büyük bir fedakarlıktı. 'Susmalıyız,' dedik 'Susmalıyız.' 'Acele etmemeliyiz,
acele etmemeliyiz.' Ben, 'Heyecanlanmamalıyız,' dedim. Sesim biraz yüksek
çıktı gene. Albayım uyardı. Fısıldayarak , 'Aptallaşmamalıyız,' dedim.
'Kendimizi tanımalıyız, kendimizi başkalarından sormalıyız.' Oluyordu.
'Unutmalıyız albayım,' dedim. 'Kötü günleri unutmalıyız.' Gözlerim
yaşarmıştı."

"Piyano çalarken de," dedi Nursel Hanım, "Tekrar çok önemlidir.
Başlangıçta da önemlidir, ilerledikten sonra da." "Nasıl başlanır?" diye sordu
Hikmet, heyecanla. Nursel Hanım gülümsedi: "Önce tırnaklarını kemelisin."
dedi. "Uzun tırnakla olmaz." "Duymuştum," diye sevindi Hikmet. "Evet, belki
piyano çalmasını da öğrenebilirim. Hemen bir makas bulalım." Düşündü."Acele
ettim gene," dedi. "Hayır, dağılmamalıyım. İnsan bir şeyi ciddiye almalı. Bir
kadın arkadaşım vardı, bir gün benim gibi piyano meselesinden heyecanlanıp
tırnaklarını kesmişti hemen. Fakat piyanoyu bıraktı sonra; çünkü kendini
ciddiye almıyordu. Böyle bir şeye hakkı olduğuna inananamıyordu. Tırnaklarını
kestiği halde kendini ciddiye almadı. Fakat belki de bu yüzden heyecanı, ciddi
insanlarınkinden daha güzeldi. Neyse. Albayımla ben kendimizi ciddiye
alıyorduk. Otuz yedinci ve en önemli ilkemiz buydu. Evet, biz kendimizi ve
bunları düşünürken aklımızı ciddiye alıyoruz. Çünkü bütün ilkelerimizi
aklımıza dayandırıyoruz. en büyük hazinemiz aklımızdır. Bunu unutmadıkça,
mantığımızı da sağlam tuttukça, onun üzerinde her şeyi kurabiliriz. Piyano da
çalabiliriz, atletizm de yapabiliriz."

Hikmet, çevresinin boşaldığını hissetti: Ergun odada yoktu, başkaları
da yoktu. Belki içeri gitmişlerdir gene, diye düşündü. Evi dolaşıyormuş gibi
yaparak odalara göz attı: Kimse yoktu. Demek ellerini sıktım. Odaya döndü:
Nursel Hanımla Sevgi'den başka kimse yoktu. Olabilir, dedi kendi kendine;
biraz dalgın olunabilir, bunda bir zarar yoktur. İnsan sonunda hatırlıyor
işte. Kadınların elbiselerine baktı. Bu elbiseleri de hatırlamalıyım. İnsanın
düşünce ve hafıza gücü sonsuz değildir; onu korumalıyım. Kendimi iyi
hissediyorum. Gülümsedi.

Nursel Hanım da gülümsedi: "Çok çalışmışa benziyorsunuz." Evet çok
çalıştık. Bu bakımdan kendimizi korumadık; buna tenezzül etmedik. Benim
endişeye düştüğüm zamanlar oldu:'Albayım,' dedim, 'Kendimizi acaba boş yere
harcamıyor muyuz? Ya başaramazsak?' aslında bu korku yersizdi; otuz üçüncü
ilkeye göre, kendini harcama korkusu ve olduğu gibi koruma endişesi de
zararlıydı. Albayım beni yatıştırdı. 'Birilerinin başlaması lazımdı oğlum
Hikmet,' dedi. Aynen böyle söyledi. Çok yorgun olduğumuz bir sırada
konuşuyorduk. Ben kahve pişirmiştim; sigara molası vermiştik. O gün oldukça
yol almıştık. Herhalde yorgunluktan olacak, belirsiz kuruntulara düşmüştüm.
Ayrıca bir odanın içinde, kendi başımıza ve yardımsız çabalamanın da korkusu
vardı. Ülkede kimse bizi desteklemiyordu. Kimse, ne yaptığımızı bilmiyordu.
'Bizi tanıyacaklar mı albayım? Sesimizi duyurabilecek miyiz? Yoksa bir tecrübe
tavşanı ya da bilinmeyen bir bilim adamı gibi, kendimizi kendi üzerimizde
deneyerek yok olup gidecek miyi iştiğimiz işin altından kalkılabilir miydi?
'Giriştiğimiz işin temelleri sağlam,'diyerek endişelerimi dağıttı albayım.
'Aklın temelleri üzerine oturuyoruz.' Ben heyecanlandım. Akıl sözünü duyunca
heyecanlanıyordum. Aklı çok seviyordum. İkimiz de heyecanla ayağa kalkarak 'En
Büyük Hazinemiz Aklımızdır' marşını hep bir ağızdan söylemeğe başladık. Bu
marş, Akıl Cumhuriyetinin milli marşıydı. Bu marş, bizim derinliklerimizden
kopup gelen bir sesti. Albayım zamanında askeri bandoda çalmış olduğu için
müzikten anlıyordu. Marşı o bestelemişti. Hep bir ağızdan söylüyorduk:

En büyük hazinemiz aklımızdır
Aklımıza güvenmek hakkımızdır
Hayatta aklımızdır en güzel şey
Akılsızlar bize kulak verin hey!

Biz bu aklı bulmadık sokaklarda
Görevimiz onu korumaklarda
Kurtulduk, başka akıllar bize yük
Aklımızdır hazinemiz en büyük.

"Ben, aynı zamanda marşın güftesini de yazan albayıma itiraz ettim:
Müzikten anlamakla birlikte şiire aklı ermiyordu: Korumaklarda denir miydi?
Albayım kızdı, daha henüz eski akılların etkisinden kurtulamadığımı ileri
sürdü. İkinci kıtanın üçüncü mısraını anlamamış mıydım? Bu albayımla ben başa
çıkamazdım."

Hikmet gözlerini yeniden kaldırdı: Nursel Hanım da gitmişti. Bunu da
görmemiş olamam, diye homurdandı içinden: Giderken haber vermedi bana. Zarar
yok, ne yapalım? Daha iyi oldu: Benden sıkılanlarla işim yok. Yalnız,
Sevgi'nin hangi elbiseyi giydiğini unutma. Görmek istediklerini hatırla yeter.

"İşte bunun için Sevgi," diye söze başladı, "Bu yorgunluklar beni
yordu. Bir süre bunları düşündüm sadece. Fakat her zaman seni düşündüm. Ve
sonunda, seni sevdiğimi söylemeğe geldim sana." Başını kaldıramıyordu. "Çünkü
benim durumumu en iyi sen anlarsın. Yalnızlığı ve korkuyu en iyi sen bilirsin.
Yorgunluklar vardılar, fakat ümitsizlik yoktular. Sen bir yerde bulunuyordun.
Yumuşak bir yerdeydin. Sert köşelere çarpmaktan yorulan aklımın durgun ve
sürekli bir aşk içinde ancak seninle birlikte dinleneceğini biliyordum. Bizi
başkaları anlamaz Sevgi. Başkalarının aklı başkadır. Bu yüzden ikimizi hep
garip bakışlarla süzmüşlerdir. Şimdi beni de garip bakışlarla süzenler var.
Ben onlara aldırmıyorum. İnsanların beni beğenip beğenmemeleri umurumda değil
artık. Ben kendimi tanımakla ilgiliyim. Albayımın tavsiyelerini tutmakla
ilgiliyim.

"Para meseleleriyle de ilgili değilim. Albayımla birlikte bir şeyler
yaparız nasıl olsa. Çünkü bu arada yazıcılığımızı çok geliştirdik. Nerede ne
söylenmesi gerektiğini çok iyi inceledik. İnsanlara bunu öğreterek hayatımızı
kazanabiliriz. Onları yanlış sözlerin tehlikelerinden kurtarabiliriz.
Hüsamettin Bey yanlış konuşmalar hazırlıyor. Bir daktilo kiraladık; ben de
çoğaltıyorum bu konuşmaları. Törenler için güzel söylevler hazırladık. Nişan
törenlerini izliyoruz gazetelerden. Onlara nikahta, düğünde gerekli olan
konuşmaları, postayla gönderiyoruz. Kitap gibi ödemeli gönderiyoruz. Daha önce
bir mektup yazıyoruz, durumu açıklıyoruz. Postaya parayı ödeyen rahata
kavuşacak. Aşk mektupları, kısa ve uzun yolculuk mektupları da yazdık. Bunları
kırtasiyecilere satmayı düşünüyoruz. Mektup yazmak için zarf-kağıt almaya
gidenler, isterlerse bu hazır mektuplardan da yararlanacaklar. Her birinin
üstünde çok çalıştığımız için, akla gelebilecek bütün ihtimaller üzerinde
durduğumuzu sanıyorum et konuşmalarıyla tiyatro ve sinemadan dönerken
yapılacak yorumların kalıpları üzerindeki çalışmalarımızı sürdürüyoruz.
Kitapları okumadan öğrenmeleri ve üzerinde konuşabilmeleri için insanlara
yararlı olmak amacıyla da çeşitli incelemelerde bulunuyoruz. Bu konuda
meslekten eleştirmecilerin başvurdukları yollardan kaçınmaya çalışıyoruz.
Çünkü görmüşümdür ki, insan bir şey üzerinde çalışır, onu hakkıyla başarırsa,
sonunda muhakkak bir yararını görür. Bunu da albayımdan öğrendim. İnsan parayı
kendine dert edinmemeliymiş; kimse aç kalmazmış.

"Ben kendimi tanımak için, daha çok başkalarıyla görüşüyorum.
Albayımın da yardımıyla eski dostların bir listesini yaptım; onlarla kendim
hakkında konuşuyorum. Geçen gün annemin ve babamın mezarlarını ziyaret ettim.
Taşın üstüne oturup onlarla bir süre konuştum. Onlara sitem edebilirdim. Neden
albayım kadar olamadınız? Benimle uğraşmadan beni hayata gönderdiniz?
diyebilirdim. Demedim. Neden bu kadar erken öldüklerini de yüzlerine vurmadım.
Yalnız kendimle hesaplaşmak istiyordum. Onlar öldükten sonra neler yaptığımı
anlattım: Senden ayrılmıştım, gecekonduya yerleşmiştim, çalışmıyordum, param
gittikçe azalıyordu, kötü rüyalar görüyordum. Sonu belirsiz bir takım işlere
girmiştim, belki de ölüme yaklaşmıştım, evet onların ölümleri bana da
bulaşmıştı, yakınımdan geçmişti. Bana inanılmaz gelen bu ölümlerden sonra
başka ne yapabilirdim? Annem, benim ölümden korktuğumu bilirdi; bunu bildiği
halde gene de ölmüştü. Tabii ben, bu ölümlerin hesabını sormadım onlardan.
Benim onlara karşı çıkacağımı, çünkü bunu beceremeyeceğimi düşünüyorlardı.
Beni yalnız bıraktıkları için fazla üzgün görünmüyorlardı; öldükleri için
yaşayanlara acımıyorlardı. Belki ben sizin kadar yaşamam, dedim onlara. Benim
ne olacağımı bilebilir misiniz? Ben de size acımıyorum işte, dedim.

"Başka tanıdıklara da uğradım. Onların ayağına gittim. (İnsanlar
bundan hoşlanırlardı.) Nazmi evlenmişti. Şehrin uzak bir yerinde, karanlık bir
mahallede oturuyordu. 'Yakında elektrik verecekler buraya' diye ümitliydi.
Oturduğu daireyi satın almıştı. İki çocuğu olmuştu. Küçük çoçuğunu kucağına
alarak, bana uzattı. Çocuk, 'Be-ba,' gibi anlamsız sesler çıkardı elini bana
uzatarak. Bir zamanlar kimseyi beğenmeyen Nazmi, bu seslere hayrandı.
Anlattığına göre Behçet'in oğlu daha iki sesi bir araya getiremiyordu. Bu
çocuk muhakkak büyük adam olacaktı. Radyo çalarken de başını o tarafa doğru
uzatıyordu. Demek müziğe de kabiliyeti vardı. Sonra, saman gibi sarı bir kadın
mutfaktan çıktı; sıcak sudan kızarmış elini bana uzattı 'Oğlumu nasıl
buldunuz?' diye sordu. Ben çocukları sevmiyordum; onları çok aptal buluyordum.
Allahtan ben hiç çocuk olmamıştım. Bir yıl sonra Nazmi'nin oğlu üç heceyi bir
arada çıkaracaktı; bu, ömür törpüleyici bir işti. İnsan da çocukla birlikte
aptallaşıyordu zam ikçe. İşte Nazmi de başını çocuğun karnına dayıyor ve
'Ulu-dulu' gibi sesler çıkarıyordu; çocuk gibi anlamsızlaşıyordu. Başını
kaldırarak, 'Karım bize güzel yemekler yapar şimdi,' dedi. Bir başka anlamsız
yaratık olan karısı da çok kötü yemekler yaptı. Yağsız ve çorba gibi sulu olan
bu tatsız tuzsuz şeyleri yemek boyunca övdü durdu Nazmi. Ev yemeğinin
iyiliklerini sayıp döktü. Oysa, lokantalarda daha iyi yemek yapıyorlardı.
Sonunda ben de onlar gibi aptallaştım, lüks lambasının ışığında yediğimiz
yemeklerin iyi olduğundan, insanın kendi evinde oturmasının yararlarından söz
ettim.Nazmi de bana, 'Alay mı ediyorsun?' demedi. Ben de ona, 'Nedir senin bu
durumun?' demedim. Birbirimize birşey demedik. Ben ona, kendimi soracaktım;
yemekler, be-ba'lar, sarışın kadınlar arasında ne diyeceğimi unuttum. Yemekten
sonra, lamba ışığında kitaplarımızı okumağa çalışırken ona, eski günlerden,
çatışmalarımızdan filan bahsettim; bütün suçun bende mi olduğunu sordum.
Soruyu anlamadı: Benim ona yaptıklarım ı hatırlamıyordu. En kötüsü bana
yaptıklarını da unutmuştu. Ben anlattıkça, artık önden üç tanesi altın olan
dişlerini göstererek gülüyor, 'Söylemişimdir herhalde,' ya da 'Bak sen şu
işe,' diyordu. Bizi anlamadan dinleyen karısına da 'Bak neler söylemişim bir
zamanlar, insanların kalplerinde ne fırtınalar yaratmışım,' der gibi baktı. Bu
sırada çocuk, yerden bitti birdenbire. Babasına bir kalem uzattı. 'Yemekten
sonra bilmece çözerim de,' dedi Nazmi, 'Akıllı oğlum, bana bunu hatırlatıyor.'

"Biz böyle olmamalıyız. Sevgi; böyle olmak istesek de böyle
olmamalıyız. Biliyorsun, albayımla çalışmağa başladıktan sonra, kötü oyun
yazmak ve oynamak yasak, dedik. Ülkemize ve insanlarımıza karşı bir görevimiz
var. Nazmi gibi, çocuk akıllı olsun diye, mutfak raflarına üstün mamalar
dizemeyiz. Ne tedbir alınırsa alınsın, çocuklar aptal olur. Sen de karnındaki
böyle bir çıkıntıyı bol elbiselerin altında saklayamazsın. Biz albayımla her
şeyi kararlaştırdık, nasıl yaşayacağımızı tespit ettik. Bundan sonra hata
yapmayacağız. Çılgın bir kalabalığın ortasında nereye döneceğimizi bilmeden
koşup durmayacağız. Kime ne söylediğimizi çok iyi bileceğiz. Kendimizi
tanıyacağız.

"Sonra ayrıldım Nazmi'den. Benimle otobüs durağına kadar yürüdü,
elindeki fenerle bana yol gösterdi. Tam zamanında çıkmıştık evden: Son otobüs
ışıklarını yakmış, beni bekliyordu. Nazmi her şeyi ayarlamıştı; oğlu gibi o da
akıllıydı. Ben otobüse binerken sarıldı bana, öpüştük. (Bu adama bir zamanlar
kızardım.) Otobüs köşeyi dönünceye kadar bana el fenerini salladı. (Belki
biraz daha salladı sonra.) Otobüse binerken, 'Yalnız oturuyorum, istersen bir
gün uğra bana," dedim Nazmi'ye. Biletçi'nin surat asmasına rağmen, adresi
yazdırıncaya kadar otobüsü beklettim.

"Bir gün de Dumrul'a gittim. Karışık bir sokakta, çok yüksek bir
apartmanın çatı katında oturuyordu. Burası daha önce bir çamaşırhaneymiş.
Kapıcı Dumrul'un en üst katta oturduğunu söyledikten sonra ben merdivenleri
çıkarken ters ters bakmıştı bana. Kapıcılar, sevmedikleri kiracıların
ziyaretçilerine böyle bakarlar. (Dünyada çok sevgisizlik vardı.) Dumrul beni
karşısında görünce çok şaşırdı. Çoktandır kimse beni görünce böyle
şaşırmamıştı. Çıplak bir masanın üzerine gazete kağıdı sermiş, sucukla şarap
içiyordu. Önce konuşamadı, dili dolaştı. Birkaç şişe devirdiği anlaşılıyordu.
Odada perde yoktu. (Çok yüksekte oturduğu için onu kimse görmüyormuş.) Ayakta
sallanıyordu. İki sokak köpeği gibi bakıştık. Birbirimizi kokladık . 'Allah
allah şuna bak' dedi. Başka bir sözedemedi. Bana dokundu, her tarafımı
yokladı. Beni eksenim etrafında çevirdi her doğrultudan baktı bana. 'Otur
birader,' dedi. Bir çay fincanı da banagetirdi, fincana şarap doldurdu. 'Ben
çok içemiyorum artık, Dumrul,' d Allah allah olur mu?' diye güldü. 'içince
kötü rüyalar görüyorum Dumrul,' dedim ona. Beni dinlemedi, 'Haydi bakalım
içelim,' dedi. Neden geldin? Nereden çıktın? diye sormadı.Beni görünce,
kimsenin şaşırmadığı kadar şaşırdığı halde, böyle sorular sormadı. Odanın
çıplaklığı için özür dilerdi, 'İnsana lazım olan bir yatak,' dedi 'Bir de
kitaplar.' Ukalalık için böyle söylemedi. Bütün eşya bundan ibaretti. 'Bir de
daktilo tabii,' 'Fakat çabuk yazamıyorum daha.' 'Ben karımdan ayrıldım,
Dumurl,' dedim. 'Yaa,' dedi, 'Çok şaşırdım.' dedi. 'Hiç tahmin etmiyordum.'
Oysa, biliyorsun Sevgi, seninle ilk kavga ettiğimiz sabah bizimle birlikteydi.
'Eeee ne var ne yok?' dedi ve güldü. Çok içki içmiş olduğu için gülüyordu.
Elindeki çay fincanını, çay fincanıma vurarak, 'Haydi bakalım,' dedi. 'İçki
bize de dokunmuyor mu sanıyorsun?' Bana hemen nerede oturduğumu sordu,
adresimi aldı. Birdenbire gelişime ve senden ayrılışıma, durmadan şaştı.
Başkalarına da gittim Sevgi. Hemen hepsiyle bir takım küçük olay lar
yaşamıştım, bana bir zamanlar dokunan küçük olaylar. Bunun dışında onlara
kendimden pek bir şey vermemiştim; bu yüzden onlardan da pek bir şey alamadım.
Çoğunu güldürmüştüm bir zamanlar; bu yüzden, beni gülerek karşıladılar. Oysa
ben insanları ağlatmak istiyordum. Hiç olmazsa ben ağlayabilseydim. Babamla
annemin sağ olduğu sırada bize çamaşıra gelen bir Fatma Hanım vardı, radyoda
okunan mevluda ağlardı. Sonra annem de katılırdı bu ağlamaya. Ben onları
paylardım. 'Sen anlamazsın,' derlerdi. Gerçekten anlamıyordum. Nasıl
ağlıyorlardı, hiç bir şey anlamadıkları halde? Şimdi ben de, söylediklerimi
anlamasalar bile bana ağlamalarını istiyorum. Belki de sözlerimin tam
anlaşılammasını, gene de benim için ağlanmasını istiyorum. İnsanları
ağlatmanın bu kadar güç olduğunu bilmezdim. Aslında, kendimi de
ağlatamıyordum. Kendimi heyecanlandırma yeteneğinden yoksun kalmıştım. Bir
bakıma iyiydi bu: Otuz yedi ilkemize uygundu. Fakat ben de kupkuru olmuştum
işte. Sonunda büsbütün kuruyup yok olacaktım. İşte Sevgi, bu acıklı sona
varmadan önce buraya gelerek, seni eskisi gibi sevdiğimi söylemeğe karar
verdim. Bunu kafamda çok kurdum, içimde çok yaşadım; kaç kere kapıya kadar
geldim. Uzun provalar yaptım. Albayımla da bu meseleyi üstü kapalı konuştum.
Sonunda seni eskisi gibi sevdiğimi söylemeğe karar verdim. Söze başlamak için,
bundan iyi bir giriş bulamadım: Seni eskisi gibi seviyorum Sevgi. Belki uzun
bir süre susmalıydım önce. Sonra gözlerine bakmalıydım. Ya da boşluğa bakarak
boğuk bir sesle konuşmalıydım. Hepsini düşündüm, hepsini oynadım. Sonunda,
seni eskisi gibi sevdiğimi söylemeğe karar verdim. Bundan daha iyisini
bulamadım bulamadım. Arkadaşlarım da bana yardımcı olmadı. Onlara da sormak
isterdim ne yapmak gerektiğini. Oysa bir zamanlar benimle bu konuda çok
uğraşmışlardı: Yolda gördüğüm kadınlara, bir toplantıda tanıştırıldığım
kadınlara, bir barda masama gelen kadınlara neler söylemem gerektiğini bana
uzun uzun talim ettirmişlerdi. Buraya gelmeden önce, aynanın karşısında
kendimi çok seyrettim, fakat uygun bir davranış bulamadım. Daha önce de
seyretmiştim aynada kendimi: Arkadaşlarımın öğrettikleri sözleri denemiştim.
Fakat kadınlar, acemi bir oyuncu olduğumu hemen anladılar: Lütfen yerinize
oturun, dediler. Söz birliği etmiş gibi hep bir ağızdan, 'Lütfen yerinize
oturun,' dediler. Ben de lütfen y erime oturdum. Çünkü, ben söz dinleyen bir
erkektim. Herkesin sözünü dinledim. Kendini kötülersen sana acırlar bütün
kadınlar, denildi bana. Ben de kendimi acındırmak için gittim kadınların
ynaına: Lütfen yerinize oturun, dediler. Lütfen yerinize oturun. Sonunda
kendime, ben acıdım. Şimdi yerimden kalkmak, sana yaklaşmak istiyorum. Lütfen
yerine otur, diyecek misin bana?"

Başı ağırlaşmıştı. "Başımı taşıyamıyorum," diye söylendi. Başını
kaldırdı: Sevgi yoktu. "Hayır," dedi kendi kendine. "Gitmiş olamaz. Herkes
gidebilir, Sevgi gidemez. Bunu çok iyi biliyorum. Bunun provasını çok yaptım.
Burası onun evi. Hesapta bu yoktu." Çevresini inceledi. Sevgi yoktu. Sevgi'nin
evinde değildi. Bütün vücudunu bir ter kapladı. "Demek eve dönmüşüm," diye
mırıldandı. "Bu sefer de ben allahaısmarladık dedmişim. Elimi uzatmışım.
Yatağıma uzandığıma göre demek böyle yapmışım. Sözü bir yerde bitirmesini
becerememişim."

Yatakta yan döndü, yorganı üstüne çekti, "Uykum var," dedi.
"Uyumalıyım."

Unutulan/ Oğuz Atay

2009-06-16T20:37:00.000+03:00

"ben tavan arasındayım sevgilim!" diye bağırdı delikten aşağı doğru. "eski kitaplar bugünlerde çok para ediyor. bir bakmak istiyorum onlara." son sözlerimi duydu mu? "orası çok karanlıktır; dur, sana bir fener vereyim." iyi. durgun bir gün. bütün hayatım boyunca sürekli bir ilgi aradığımı söylerdi birisi bana. gülümsediğimi gösteren bir ayna olsaydı; biraz da ışık. "bir yerini kırarsın karanlıkta." delikten yukarı doğru bir el feneri uzandı. fenerli elin ucundaki ışık, rastgele önemsiz bir köşeyi aydınlattı; bu eli okşadı. el kayboldu. ne düşünüyor acaba? gülümsedi: yine mi düşünüyor?

yıllardır bu tozlu, örümcekli karanlığa çıkmamıştı. işığı gören bazı böcekler kaçıştılar. korku; fakat yararlı olacağını düşünmek kuvvetlendirdi onu. belki de hiçbir şey söylemeden başarmalıydım bu işi. benden bir karşılık beklemiyor. ona yardım etmek mi bu? bilmiyorum, bazen karıştırıyorum; özellikle, başımda uğultular olduğu zamanlar. onun gibi düşünmeyi bilmek isterdim. bana belli etmemeye çalışarak izliyor beni. çekiniyor. acele etmeliyim öyleyse. feneri yakın bir yer tuttu; annesiyle babasının resimleri. aralarında eski bir ayakkabı torbası, kırık birkaç lamba. neden hiç sevmediler birbirlerini? ölecekler diye öylesine korkmuştum ki. torbayı karıştırdı: tuvaletle gittiğim ilk baloda giymiştim bunları. her gecve biriyle dışarı çıkardım, dans etmek için aman allahım! nasıl yapmışım bunu? ellerinin tozunu elbisenin üstüne sildi. mor ayakkabılarına baktı: buruşmuşlar, küflenmişler. sol ayağına giydi birini: ölçülerin hiç değişmemiş. utandı, yine de çıkaramadı ayağından. topallayarak bir iki adım attı. sonra resimlere yaklaştı, diz çöktü, yan yana getirdi onları. dirseğiyle tozlarını sildi biraz. beni de kendilerini de anlamadılar. ne kadar ağlamıştım. aşağıda onlara bir yer bulabilir miyim? koridorda sandık odasında... saçmalıyorum. onları unutmadım, onları unutmadım. babasının yüzünde gururlu bi rsomurtkanlık vardı. aynı duvara asamam onları. evin düzenini hızla gözünün önünden geçirdi. yan yana olmak istemezlerdi; mezarda bile. resimlerden birini aldı; feneri yere bırakmıştı, hangi resmi aldıüğını bilemedi. yüksekçe bir yere koydu onu. biraz telaşlanmıştı; dizini bir tahtaya çarptı. sendeledi, yere düştü; hafif bir düşüş. kalkmaya cesaret edemedi; emekleyerek fenerin yanına gitti. bir torba daha. boşalttı: eski fotograflar! amacından uzaklaşıyordu. bana baskı yaptığını düşünmemeliyim. yüzüne karşı söylesem bile, içimden geçrimemeliyim bunu. acdeleyle resimleri yere yaydı, el fenerini dolaştırdı tozlu karartılar üzerinde. başka bir eve çıkmış olabilirdim, bir daha hiç görmeyeceğim birine bırakmış olabilirdim bütün bunları. resimleri karıştırdı: ne kadar çok resim çektirmişim yarabbi! çoğu da iyi çıkmamış. gülümsedi: o zamanlar ne kdar uzunmuş etekler! çirkin bir uzunluk. duruşlar da gülünç kim bilir hangi filmden? arakamı dönüp yürüyormuş gibi yapmışım da birden başımı çevirmişim. kime bakmışım acaba? aynı elbiseyle bir resim daha. yanımda biri var. resim çok tozlanmıştı. tozlu da olsa tanıyor insan kendini. parmağını ıslattı diliyle; tozlar önce çamur oldu, sonra... ilk kocasının gülümseyen yüzünü gördü parmağının ucunda. aman yarabbi! bir zamanlar evliydim ben de... sonra yine evliydim. insan bir günde varamıyor bir yere, ne yapalım? nereye? tanımlayamadığım, bir ad veremediğim duygular yüzünden ne kdar üzülmüştük. eğildi, bir avuç resim aldı yerden: bu resim çekilmeden önce, nasıl hiç yoktan bir mesele çıkarmıştım, sonra da yürüyüp gitmiiştim. sonra ne olmuştu? sonra... buradasın ya... bu evde. demek sonra ghiçbir şey olmadı onunla ilgili. ne kötü, ne de iyi bir şey: demek ki hiçbir şey. ama bunu hissetmedim; geçişler öyle sezdirmeden oldu ki... hayır, düşüncelerin karıştı; basit anlamıyla sözlerin... bununla ne ilgisi var? fakat ben... ondan kaçarken, nasıl oldu da birden başımı çevirip bu resmi çektirdim. hep böyle mi durdum resimlerde? yükzekçe bir yere oturdu, başını ellerinin arasına alıp düşünmeye başladı. onun da yüzü kim bilir nasıldı? herhalde ben suçluyum, resim çekilirken değil... belki o sırada haklıydım, muhakkak haklıydım. çok daha önce... çok daha önce...

bir an önce kitaplara ulaşmak istedi, geriye doğru bu sonsuz yolculuk bitsin istedi. eski balo ayakkabısını ayağından çıkarmaya çalıştı. sonra arkası kapalı yumuşak terliklerini bulamadı bir türlü. sendeleyerek el fenerine doğru yürüdü. ilerdeki köşede olmalıydı kitap sandığı. fakat orada kitap sandığına benzemeyen karanlık çıkıntılar vardı. feneri bu garip yığına doğru tuttu. korkuyla geri çekildi: biri vardı orda, oturan buir. feneri alıp bütün gücüyle deliğe kaçmak istedi, kımıldayamadı. korkusuna rağmen fenerle birlikte, ona yaklaştı. ne yapmışsa korkusuna rağmen yapmıştı hayatı boyunca. yoksa çoktan kaybolup gitmişti. feneri onun yüzüne tuttu: aman allahım! eski sevgilisi yatıyordu yerde. tozlanmış, örümcek bağlamış; tavan arasındaki her şey gibi. kitap sandığına ver resim tahtalarına örümcek ağlarıyla tutturulmuş eski bir heykel gibi. sağ kolu bir masanın kenarına dayalı; parmakları kalem tutar gibi aşağı ayrılmış, boşlukta. dizleri titredi, dişleri birbirine çarptı, ayağının altından kayıp gitti döşeme; kayarken de ayağına çarpan resim masası devrildi. kol yine boşlukta kaldı: örümcek ağlarıyla tavana tutturulmuştu. bu eliyle ne yapmak istedi:? bir şeyler mi yazmaya çalıştı? ne yazık, hiçbir zaman bilemeyeceğim. sol yerdeydi., bir tabanca tutuyordu. ah! kendini mi öldürdü yoksa? olamaz!bir şey yapsaydı ben bilirdim; her şeyi söylerdi bana. öyle konuşmuştuk. beni bırakmazdı yalnız başıma.

sonra hatırladı: bir gün tavan arasına çıkmıştı eski sevgilisi, şiddetli bir kavgadan sonra. ikisinin de, artık dayanamıyorum, dediği bir gün. ayrıntıları bulmaya çalıştı: belki de büyük bir tartışma olmamıştı. biraz kavgalıydılar galiba. gülümsedi bu biraz sözüne kızardı. onu tavan arasında bırakıp sokağa fırlamıştı. öleceğini hissediyordu. peki ama neden? bilmiyuordu; duygunun şideeti kalmıştı aklında sadece. sonra 'onu' görmüştü sokakta: bütün mutsuzluğuna, kendini zayıf hissetmesine, ölmek istemesine rağmen 'onun' gözlerindeki ilgiyi, insanıalıp götüren başkalığı fark etmişti nedense. o gün eve yalnız dönmüştü tabii. ne kadar daha çok gün eve yalnız döndüm onda sonra da. şimdi karşımda konuşsaydı. 'ne kadar dah çok' olur mu? deseydi. titreyen dizlerinin üstüne çöktü, el fenerini tutu onun yüzüne: gözleri açıktı, canlıydı. bakamadı, başını karanlığa çevirdi. sonra baktı yine; onu, ölüm kalım meselelerinde yalnız bırakmayan gücünden yararlandı yine. hiç bozulmamış; geç kalmasaydım böyle olmazdı belki. üzüldü. fakat hiç değişmemiş; son gördüğüm gibi, gözleri bile açık. yalnız, gözleribn bu canlılığında bir başkalık var: her şeyi bildiği halde duygulanamayan bir ifade. görünüşüme bakma, içim öldü artık diye korkuturdu beni. inanmazdım. öyle şeyler bulup söylerdi ki öldüğü halde. belki beni izliyor yine. yerini değiştirdi. benimle ilgili değilsin diyerek üzerdim onu. hayır bakmıyor bana. belki de düşünüyor. birden konuşmaya başlardı. bütün bunları ne zaman düşünüyorsun diye sorardım ona.

ne zaman düşündüğünü bir türlü göremiyorum. hayır, gerçekten ölmedi; çünkü ben yaşayamazdım ölseydi. bunu biliyordu. bu kadar yakınımda olduğunu bilmiyordum ama sen bir yerde var olursan yaşayabilirim ancak demiştim. nasıl olursan ol, var olduğunu bilmek bana yeter demiştim. bunu kavgadan çok önce söylemiştim asma çalışmamızın hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini biliyordu. sonra onu bir süre görmek istemediğim halde, onun orada olduğunu bildiğim halde, tavan arasına bir türlü çıkamadığım halde onu düşündüğümü, onsuz yaşayamayacağımı biliyordu. sonra neden aramadım? bür türlü fırsat olmadı; her an onu düşündüğüm halde hep bir engel çıktı. aşağıda yeni se4sler, yeni gürültüler duyduğu için inmedi bir süre herhalde. oysa biliyordu: aramızda, hiçbir yeni varlığın önemi yoktu; konuşmuştuk bütün büunları. ben de onun inmesini beklemiş olmalıyım. beni üzmek için inmediğini düşündüm önceleri. sonra... bir türlü olmadı işte. çıkamadım: gelenler, gidenler, geçim sıkıntısı, yemek, bulaşık, evin temizliği 'onun' bakımı (çocuk gibiydi, kendisine bakmasını bilmiyordu), babamla annemin ölümü, bir şeyler yapma telaşı, önümde hep yapılması gereken işlerin yığılması. orada tavan arasında olduğunu unuttum sonunda. (onu unutmadım tabii). ne bileyim, daha mutsuz insanlar vardı; onlarla uğüraştım. tavaqn arasında bu kadar kalacvağını da düşünemedim herhalde. bir yolunu bulup gitmiştir diye düşündüm. başka nasıl düşünebilirdim? yaşamam için, onun her an var olması gerekliydi. başka türlü hissetseydim, ölmüştüm şimdi. ayrıca, kaç kere tavan arasına çıkmayı içimden geçirdim. hele kendini öldürdüğünü duysaydım, muhakkak çıkardım. dargın olduğumuza filan bakmazdım.

duydum mu yoksa? bir keresinde yukarıda bir gürültü olmuştu galiba, rüzgar bir kapıyı çarptı sanmıştım. fakat nasıl olur? onun tavan arasına çıkmasından günlerce sonra duymuştum bu sesi. ve ben günlerce bir köşeye büzülüp kalmıştım. hiçbir yere çıkamamıştım. ateş etmişti demek. yoksa kalbine... titreyerek eğildi: kalbine bakmalıyım. elbisesinin sol yanı çürümüştü; elinin hafif bir dokunuşuyla dağıldı. içinden bir sürü hamamböceği çıkarak ortalığa yayıldı. onun bakımıyla ilgilenmedim, elbiselerini hiç gözden geçirmedim; belki de dikmedğim bir sökükten yemeye başladılar hamamböcekleri onu. deliği büyüttüler sonunda. eliyle elbisenin altını yokladı. neyse iç çamaşırlarından öteye geçememişler. derisi olduğu gibi duruyor. teni çok sıcak sayılmaz ama kalbi yerindedir herhalde. korkara göğsünün sol yanına dokundu: işte orada biliyorum. başka türlü yaşayamazdım çünkü. (çünkü'yü cümlenin başında söylemeliydim, şimdi kızacak. evet, her an onun sözlerini düşünürek yaşadım, şimdi acaba ne der diye düşündüm.) yalnız bu kadarı çürümüş. iyi. şimdi onu nasıl inandırabilirm bütün bu süreyi onunla birlikte yaşadığıma? onun unutmuş gibi yaşarken onu düşündüğüme?anlamaz, görünüşe kapılır, anlamaz. başkasına rastladığım için, bu yeni ilişlkinin her şeyi unutturduğunu düşünür.oysa her şeyi hatırlıyorum; tavan arasına çıktığı gün bu elbiseyi giydiğini bile. el fenerini ölünün üzerinde dolaştırdı: örümcek ağlarının gerisinde sesli bir görünüşü var.

yalnız ağların arasından elimi, onun kalbine götürdüğüm yer biraz karanlık. rüya gibi bir resim. birlikte hiç resim çektirmemiştik. bir sürü şey gibi bunu da yapamadık nedense; bir türlü olmadı. bir koşuşma, durmadan bir şeylerle uğraşma... neden koşuyorduk, acelemiz neydi? tavan arasına çıktığı güne kadar, bir şeyin arkasından hep başka bir şey yaptık, hiç durmadık, hiç tekrarlamadık. sonra köşemde kaldım günlerce; ne yedim ne düşündüm. sigara içtim durmadan. evi yaşanmaz bir duruma getirdim sonunda. bir savaş sonu kargaşalığı sardı her yanı. düzen içinde yaşamayı bir bakıma sevdiğim halde, dayanılmaz bir pislik ve pasaklılık içinde çırpındım. belki de böylece kendimi cezalandırmış oldum. sokağa fırlamak, 'ona' gitmek için, öldürücü bi rümitsizliğe düşmek istedim. kim bilir? belki de, kendim için böyle kötü şeyler düşünmemi istersin diye söylüyorum bunları. fakat senin öleceğini, kendini öldüreceğini hiç düşünmedim. uzak bir yerde, hiç olmazsa görünüşte sakin bir yaşantı içinde olacağını hayal ettim senin.

işığın altından kaçmaya çabalyan bir hamamböceği takıldı gözüne, kendine geldi. el feneriyle izledi böceği: çirkin yaratık, yukarı çıkmaya çalışıyordu ağlara takılarak. böceğin ayakları, elbiseyi parçalar diye korktu. yıllar geçmişti, küçük bir dokunuşa dayanamzdı, kim bilir? işte, boynundan yukarı doğru çıkıyor, yanağında biraz sendeledi: sakalı biraz uzamış da ondan; zaten her gün tıraş olmayı sevmezdi. yanaktan ukarı çıkan böcek, şakağa doğru gözden kayboldu. el fenerini oraya tutsam mı? hayır. korktu; fakat yarı karanlıkta kurşunun deliğini gördü. titreyerek geri çekildiği sırada, aynı delikten çıktı hamamböceği: bacaklarının arasında küçük, pürüzlü bir parça taşıyordu. dehşete kapılarak feneri deliğin içine tuttu: işınlar, kafatasının iç duvarlarında yansıdı. eyvah! böcekler beynini yemişlerdi, en yumuşak tarafını. belki de hamamböceği son parçayı taşıyordu. kendini tutamadı: "seni çok mu yalnız bıraktılar sevgilim?" dedi. aşağıdan, başka bir deliğin içinden sevgilisinin sesini duydu.

"bir şey mi söyledin canım?"

elini telaşla kitap sandığına soktu. "hiç" diye karşılık verdi aceleyle. "kendi kendime konuşuyordum."

Kaynak: Korkuyu Beklerken, İletişim Yayınları

Demiryolu Hikayecileri / Oğuz Atay

2009-06-16T20:33:00.001+03:00

Ülkenin büyük şehirlere uzak bir dağbaşı kasabasında, bir demiryolu
istasyonunda çalışan üç hikayeciydik. İstasyon binasına bitişik yanyana üç
kulübemiz vardı. Ben, genç yahudi, bir de genç kadın. Seyyar hikaye satıcılığı
yapıyorduk. İşimiz pek parlak sayılmazdı; çünkü istasyonumuza tren çok seyrek
uğruyordu. Ayrıca, yalnız posta trenlerinin geldiği günler iyi iş yaptığımız
söylenemezdi. Öğleden sonra gelen posta trenlerinde daha çok elma, ayran ve
sucuk-ekmek satılırdı. Bu saatlerde genellikle biz hikayeciler uyurduk.
Böylece gece için de dinlenmiş olurduk: çünkü bizim bütün ümidimiz, gece
yarısından sonra geçen tek eksprese bağlıydı. Öteki seyyar satıcılar bu
saatlerde uyanıp gelemezlerdi çoğu zaman. Bizim de (hikayeciler) uyuyarak gece
ekspresini kaçırdığımız olurdu. Oysa istasyon şefiyle de aramız iyiydi; fakat
nedense genellikle bizi uyandırmayı ihmal ediyordu istasyonun bu tek memuru.
Ona da hak veriyorduk bir bakıma: Makasçılık yapıyordu, telgraflara bakıyordu,
bütün işaretleri düzenliyordu; trenlere bilet satmak, kapıları açmak,
kapamak.. bütün işler tek bir adamın üzerindeydi. Ona yaranmak için sık sık
bedave hikayeler veriyorduk; gene de bizi uyandırmayı unutuyordu bazen. Çoğu
zaman, kendiliğimizden uyanmak zorundaydık. Bütün gün de hikaye yazdığımız
düşünülürse, bunun pek kolay bir iş olmadığı ortadaydı. Evet, öğleden
sonraları uyuyorduk; ama genellikle akşam üzeri ilham geliyordu ve gecenin geç
saatlerine kadar yakamızı bırakmıyordu. Bu `yakamızı bırakmıyordu' sözüyle
alay ediyordu istasyonun şefi; biz de böyle anlarda, onun tek başına
çalıştığını, her işe tek başına yetişemeyeceğini unutarak şiddetle
eleştiriyorduk onu: İstasyon şefliği odasına bitişik kulübelerimize kadar
zahmet edemez miydi ekspresin geldiği sıralar? Aynı işyerinde çalışan
memurlar sayılırdık bir bakıma. Üstelik bazı geceler, yemeği bile unutarak
elle yazdığımız hikayeleri, istasyon şefinin odasındaki tek daktiloda temize
çekiyorduk. Hikayeciliğe ilk ben başladığım için daktilo yazarken ilk sırayı
bana veriyorlardı arkadaşlarım. Fakat ben sıramı genellikle genç yahudiye
veriyordum. Bu zayıf ve hastalıklı genç yahudiyi çok seviyordum.

Evet, bir bakıma demiryolu idaresinin memurları sayılırdık: kulübelerimiz
de istasyon binası için ayrılan la,,alana kurulmuştu, üstelik hepsi bir
örnekti ve istasyon binası ile aynı mimari özellikleri taşıyordu. İstasyon
şefi gülerek, "memur hikayeciler" diyordu bize. Sonra o bitip tükenmez
tartışma başlıyordu: Hayır biz memur konumu içinde düşünülemezdik: Bir kere
parça başına ücret alıyorduk. Ayrıca bu ücret, ekspres yolcuları tarafından
ödendiği için resmi bir ödeme sayılmazdı. Siz esnaf hikayecilersiniz diyordu
istasyon şefi bize. Aslında ben memeur ya da esnaf olarak nitelendirilmek
istemiyordum; biz sanatçıydık. Ayrıcalı bir durumda olmalıydık. Ne var ki
ayran, elma ve sucuk-ekmek satıcılarının uyanık olduğu gecelerde birbirimizi
iterek yolculara mallarımızı beğendirmeye çalışırken `ayrıcal bir durumda'
olduğumuz söylenemezdi. Biz de öteki satıcılar kadar bağırıyorduk malımızı
satmak için. Tabii genç yahudinin pek sesi çıkmıyordu; genç kadın da yiyecek
satıcılarıyla perona inen yolcular arasında sıkışıp kalıyordu. Zaten satacak
çok malımız da yoktu. İstasyon şefinin köhne daktilosunda her hikayeden ancak
bir iki kopya çıkarabiliyorduk. Son kopyalar da oldukça silikti, bunlara pek
alıcı bulamıyorduk. Hikayeler bir iki kere satılmadı mı eskiyor, onlara
müşteri bulmak güçleşiyordu. Çünkü güncel konuları işleyen hikayeler
yazıyorduk ve bir iki günlük modası geömiş hikayeleri uzattığımız zaman
yolcular yüzlerini buruşturarak, "Bunları biliyoruz, yeni şeyler yok mu?"
diyerek bayat hikayelerimizi suratımıza fırlatıyorlardı. O zaman da elma ve
ayran satıcılarına kaptırıyorduk sıramızı.

Başka güçlüklerimiz de vardı: tren her zaman bizim kulübelerin önünde
durmuyordu. Birinci perona çoğu zaman yük vagonlarını yaklaştırıyordu
isatsyon şefi. Bu yüzden ekspres, ikinci hatta, üçüncü perona (bunlara `peron'
denirse) yanaşmak zorunda kalıyordu. Yiyecek satıcıları bu durumu daha önceden
öğrendikleri için, treni oralarda bekliyorlardı. Biz hep son dakikada
uyandığımız için, uyku sersemi çoğu kere önceyük vagonlarına çarpıyorduk
telaşla. Sonra vagonların çevresini dolaşmak, rayların arasından gece
karanlığında dikkatlice geçmek gerekiyordu. Trenin durduğu yer de iyi
aydınlatılmıyordu. Özellikle bu, bizim için çok önemliydi: Küçük hasır
sepetler içinde tomarlar halinde duran hikayelerimiz, hemen satılmıyordu. Her
yolcu tomarları (genellikle hırpalayarak) açıyor, hiç olmazsa sayfalara bir
göz atıyordu. Karanlık işimizi zorlaştırıyordu. Satırları iyi görmedikleri
için baştan savma bir göz gezdirdikten sonra geri veriyorlardı.

Satışlar iyi gitmiyordu. Savaş yıllarıydı. Ekmek bile pahalıydı. Ayrıca,
sık sık karartma yapılıyor, istasyonun ölgün ışıkları eserlerimizi büsbütün
aydınlatmaz oluyordu. Böyle gecelerde çalışmak da anlamsızlaşıyordu. Kara
perdelerini sıkı sıkıya örttüğümüz pencerelerimizin gerisinde, mavi kağıtlara
sardığımız lambaların donuk ışığında, satılıp satılmayacağı belirsiz kısa
hikayelerimizi yazmaya çalışıyorduk. Allahtan, aldıkları malı doğru dürüst
incelemden, üstelik iki misli para vererek kapışan yataklı vagon yolcuları
vardı. Bunlar yemeklerini yemekli vagonda yedikleri için bizim pis
ayrancılara, elmacılara ve sucuk-ekmekçilere (özellikle onlara) aldırmazlardı.
Ülkede taze olarak hikaye satılan tek istasyon olduğu için bizim ünümüzü de
duymuşlardı. Onlara her zaman ilk kopyayı ayırırdık, titiz müşterilerdi. Ne
var ki onların da rahat yataklarından kalkmaları kolay değildi. Gene de bir
kolayını bulmuştuk: Yataklı vagon memurlarına bşrkaç kuruş vererek yolcuları
bizim istasyonda uyandırmalarını sağlıyorduk. (Ayrıca her gelişlerinde bedava
birer hikaye alıyorlardı bizden. Okuduklarını pek sanmıyorum. Herhalde elden
düşme satıyorlardı). Yataklı vagon yolcuları da olmasa halimiz haraptı.
Bunlardan bazılarıylailişkiler de kurmuştuk. Acıklı durumumuzu bildikleri
için, onları geçirmeğe gelen dostlarının getirdikleri pasta, kurabiye gibi
yiyecekleri bize de verdikleri olurdu. Genellikle geceleri çalıştığımız için
çok acıkıyorduk. Hikayeleri geceleri yazıyor, geceleri temize çekiyor,
geceleri satmaya çalışıyorduk. Ekspres uzaklaştıktan sonra yorgun argın
istasyon binasına döner; bekleme odasında, yataklı vagon yolcularının
verdikleri kurabiyeleri yerdik. Bazen öteki satıcılar da gelirdi bizimle
birlikte. Ayrancı, satamadığı ayranından ikram ederdi bize; nasıl olsa ertesi
sabaha kadar ekşiyecekti ayranı. Bize biraz acıyorlardı galiba. Elmacı da -her
zaman değil- bir elma soyardı bizim için. Biz onlara satamadığımız
hikayelerimizi veremezdik: Hiçbiri okuma yazma bilmiyordu. Sadece
sucuk-ekmekçi bazen hikayelerimizden -hangimizinki olursa olsun- isterdi, son
kopyalardan olmak şartıyla: İnce kağıttan olduğu için sigara sarıyordu
hikayelerimize.

Bazen, neşeli olduğum zamanlar, yani satşlar iyi gitmişse, yiyecek
satıcılarına hikayelerimi okurdun. (Genç kadın buna karşıydı).
Sucuk-ekmekçiyle elmacı daha ilk satırlarda uyuklamaya başlardı, fakat sonuna
kadar kalırlardı bekleme odasında. (Hikayenin sonuna doğru da uyanırlardı.)
Ayrancı bütün dikkatiyle dinlerdi beni; bu ilgi hoşuma giderdi. Elimden
geldiği kadar hikaye kahramanlarının konuşmalarını canlandırmaya çalışırdım
okurken. Sonunda sucuk-ekmekçi başını sallar, kötü günler yaşıyoruz diyerek
içini çekerdi. Olur böyle şeyler derdi elmacı da: İnsan neler görüyor
yaşadıkça. Satıcıların acıklı öykülerini anlatan hikayeler de yazmıştım.
Bunları dinlerken ayrancı bile uyuklardı.

İstasyon şefinin de yazdıklarımıza aldırdığı yoktu: fakat nedense, her
hikayemizden muhakkak bir kopya alır ve bunları özenle dosyalayarak ayrı bir
dolapta saklardı: Yönetmelikler böyle gerekiyormuş. Demiryolları idaresinin
toprakları içinde yazlıldıkları için 248. maddenin kapsamına giriyormuş bizim
durumumuz. Kanun maddelerinden söz edilince ben elimde olmayarak kızardım:
Bizim durumumuzu düzeltecek, bize deistasyon toprakları içinde şerefli bir yer
verecek yasalar yok muydu? Bizi sucuk-ekmek yasalarıyla bir tutan anlayışa her
zaman karşıydım. Gene uzun bir tartışma başlardı: İstasyon şefi dolaplardan
kara kaplı kitaplar indirir, yiyecek satıcıları hakkında Sağlığı Koruma
Yasalarının uygulandığını ileri sürerdi.

Bence durum gittikçe kötüleşiyordu. Genç yahudi gittikçe zayıflıyordu.
Bence gizli bir hastalığı vardı. Onu tedavi ettirecek paramız yoktu.
Demiryolları hastanesi de bizi kabul etmiyordu. Ben kızıyordum istasyon
şefine: Bizi 248. maddenin kapsamına sokarak elimizdn hikayeleri neredeyse
zorla almasını biliyordu. Daha kestirme bir ulaşımı sağlamak için bizim
istasyona uğramayan bir demiryolu yapılacağı söylentileri de dolaşıyordu.
Artık sadece posta trenleri uğrayacaktı buraya.

Üzüntüler içindeydim, üstelik aşık olmuştum. Elbette, üçüncü kulübede
oturan genç kadına aşık olmuştum. Bir gece, bizi tanımayan bir yataklı vagon
memuru onu iterek vagon kapısından dışarı atmıştı. Seyyar satıcıların yataklı
vagona girmesi yasaktı. Genç kadın tozlu yerlere düşmüş, sepeti, hikayeleri
ortalığa saçılmıştı. Onu teselli ettim, saçlarını okşayarak ağlama, dedim.
Peronda ikimizden başka kimse yoktu. Öteki satıcılar çabuk satmışlardı
mallarını, hemen ayrılmışlardı istasyondan; son zamanlarda onlarla aramız iyi
değildi: Yataklı vagonlara kapalı şişelerde, Sağlığı Koruma Yasalarına uygun
olarak hazırlanmı gazoz, saydam kağıtlara sarılmış sucuk-ekmek filan satmak
istiyorlardı. Yataklı vagon memurunu da ayarlamışlardı. Yarabbi, her gün neden
yeni sıkıntılar çıkıyordu? Bu doymak bilmeyen yataklı vagon yolcuları da,
yemekli vagonlarda o kadar yemek yedikten sonra -kim bilir neler yiyorlardı-
geceyarısından sonra gene acıkıyorlardı. Allahtan geçici bir tüzük maddesi
bulmuştuk ve henüz yatklı vagona yaklaşmaya cesaret edemiyorlardı bu yüzden.
Bu münasebetsiz yasa da bir ay sonra yürürlükten kalkıyordu. İkimiz -genç
kadınla ben- gece soğuğunda titreyerek birbirimize sarılmıştık. Bizi bu
kasabaya hangi rüzgar atmıştı? Ne kötü şartlar altında çalışıyorduk. Yiyecek
satıcılarıyla, tren memurlarıyla, açlıkla ve sefaletle uğraşmaktan sanatımızı
doğru dürüst yapamıyorduk. Her şeyden önce doğru dürüst kitabımız bile yoktu.
Kitap almak için büyük şehire gidecek tren paramız bile yoktu. Bu şartlar
altında bizden ne beklenebilirdi? Düşündükçe durumumuzun ümitsizliğini ve
garipliğini daha iyi anlıyordum: Aslında istasyon binasının yanında bize ktu
gibi odalar vermekle demiryolları idaresi hiç de bizim yararımıza
çalışmamıştı. Gündüzleri gürültüyle düdük çalarak geçen trenler yüzünden
sürekli uyuyamıyorduk. Yazdıklarımızın da değeri bilinmiyordu: Geçen
gecelerden birinde genç ve düzgün yüzlü bir yataklı vagon yolcusu, kendisine
daha önce sattığımız hikayelerin bir kısmını tanınmış bir eleştirmene
gösterdiğini ve bu ünlü yazarın da hikayeleri çok basmakalıp ve modası geçmiş
bulduğunu söylemişti. Yağmur çiseliyordu, sepetteki hikayelerin dış sayfaları
ıslanıyordu. Sonbahardı. İnce ve her tarafı sökülmüş kazağımın içinde
titriyordum. Bu şartlarda daha iyi ne yazabilirdim? Birden genç yataklı vagon
yolcusuna sinirlenerek buz gibi bir sesle, isterseniz geri verin hikayeleri,
paranızı da alın demiştim. Aslında yalan söylüyordum: Cebimde meteliğim yoktu.

Bunları düşünerek dalıp gitmiştim. Çevremin farkında değildim. Tren
uzaklaşmıştı. Birden kollarımın arasında genç kadını gördüm. Bana sokulmuş,
başını göğsüme dayamıştı. Onu öptüm. Hikaye sepetlerimizi koluma taktım,
uzaktan ışıkları görünen istasyonumuza doğru yürüdüm. O gece genç kadınla
üzmitsizliğin ve yalnızlığın verdiği karışık duygular içinde seviştik. Şimdi
bu satırları yazarken, öteki satıcıların, asık suratlı istasyon şefinin ve
rayların arasında sıkışıp kalmış kulubemde yazmış olduğum bir günlük
hikayelerimin ucuz duyarlılığına kapılmış olmaktan korkuyorum. Evet genç
kadını seviyordum, sık sık onun kulübesine giderken yahudinin evinin önünden
geçmek zorunda kalıyordum ve bu durumdan sıkılıyordum. Genç yahudinin de
hastalığı ilerlemişti. Artık her gece, eskisi gibi hikaye satmaya çıkamıyordu;
hikayelerinin sayısı da gittikçe azalıyordu. Son günlerde onun hikayelerini de
ben yazmaya başlamıştım. O kadar halsizdi ki bu yardıma bile itiraz
edemiyordu. Kendini iyi hissettiği zamanlar masanın başına geçiyor çok kısa
hikayeler yazıyordu. İstasyon şefi bunları az buluyor ve şimdi
hatırlayamadığım bir yönetmelik maddesine göre, kulübelerimizin kirasını
çıkarmamız için daha çok yazmamız gerektiğini ileri sürüyordu. Yazdığımız
konulara, hatta yazış biçimimize bile karışır olmuştu.

Ben o sıralarda aşk hikayeleri yazmaya başlamıştım. İstasyon şefi,
dedikodulara yol açacağını ileri sürerek bunlara da engel olmak istedi. Onun
bütün hareketlerine boyun eğiyorduk. Buradan atılırsak, böyle içinde yazma
kulübeleri olan başka bir tren istasyonu nereden bulacaktık? Sevgilim,
istasyon şefinin yemeklerini pişirip söküklerini dikiyordu, mesele çıkmasın
diye. İstasyon şefi bizi küçümsüyordu, yanılmıyorsam aslında her zaman
küçümsemişti. Şimdi de demiryollarının sayesinde ekmek yediğimizi ileri
sürerek sadece bu konuda hikaye yazmamızı istiyordu. Kendisini örnek
veriyordu: Hiç istasyon şefi demiryollarının dışında iş yapıyor muydu? Ona boş
yere her gün demiryolları ile ilgili konular bulmanın zorluğunu anlatmaya
çalıştım. Aslında bizim bu işe yanaçmayacağımızı biliyordu. Güç şartlar
altında sürdürmeğe çalıştığımız yaşayışımızda yeni bir endişe kaynağı yaratmak
için üst makamlara aleyhimizde raporlar yazacağını söyleyerek bizi tehdit
ediyordu. Öteki satıcılarla da bozuşmuştuk. Ülkenin bu ıssız köşesinde birkaç
kişiden ibaret küçük topluluğumuzda huzur içinde yaşamayı beceremiyorduk.

İçimin yorulduğunu hissediyordum. Her gece yarısı yarım kalan uykular,
tren düdükleri, anlayışsız ve cahil ya da rahat ve kendini beğenmiş bir
müşteri kalabalığına yeni hikayeler bulma zorunluluğu, hastalığı gittikçe
ağırlaşan genç yahudi ve gittikçe huysuzlaşan istasyon şefimiz.. hangi tarafa
yetişeceğimi bilemiyordum. Sevgilim de yorgun ve bezgindi; onun da
hikayelerine yardım etmek zorundaydım.

Düşücemin bulandığını seziyordum. İstasyon dışındaki dünya ile ilişkilerim
gittikçe zayıflıyordu. Günlerin nasıl geçtiğini izleyemiyordum artık.
Hikayelerim için güncel olaylar bulmakta, insanları ve maceraları birbirine
bağlamakta eski becerim kalmamıştı. Önemli olayları bile öğrenemiyordum çoğu
zaman. Evet bazı olayları biliyordum: Savaş bitmişti. Cephelerden akın akın
dönen askerler geçiyordu trenler dolusu. Onlardan kırık dökük bilgiler
toplayarak savaş hikayeleri yazdım bir süre. Bu arada bir çok şeyi
hatırlayamıyordum: Savaş bizim ülkemizde mi geçmişti? Yoksa uzak çöllerde mi
savaşılmıştı? Topraklarımız genişlemiş miydi, daralmış mıydı? Genç yahudi
bitkin gülümsemesiyle karşılık veriyordu bana: Bizim istasyon hep aynı yerde
kaldığına göre, bunların önemi var mıydı? Top sesleri duymadığımıza göre,
savaş hiçbir zaman bizim istasyona yaklaşmamıştı.

Sonra, hikayelerime asık suratla göz gezdiren yataklı vagon yolcularının
yüzlerinden savaş biteli çok olduğunu anladım. Bir yolcu da şehir isimlerinde
önemli yanlışlıklar yapmaya başladığımı söyledi bir gün. Yöneticilerimizin
adlarını da birbirine karıştırıyor ya da unutuyordum. Öyle ya yıllardır insan
adlarını hiç yüksek sesle söylememiştim. İstasyon topluluğumuzda yıllardır
birbirimize seslenmiyorduk. Böyle bir gereği hiç duymamıştık. İstasyonun adı
bile, sadece yan duvara, badananın üstüne yazıldığı için silinip gitmişti,
unutulmuştu. Gereğinde kelimeleri aramak için bir sözlüğümüz bile yoktu. Her
gün yazmak zorunda olduğum hikayelerin dışında kalan kelimeleri
hatırladığımdan da kuşkuluydum. Yiyecek satıcılarıyla konuşmuyorduk. İstasyon
şefi de aksiliğini artık yalnızca hareketleriyle ifade eder olmuştu. Genç
yahudi artık konuşamayacak kadar hastaydı. İstediklerini başıyla işaret ederek
belirtiyordu. Genç kadınla sessizce sevişiyorduk. Bu duruma kısa sürede
alıştım.

Aslında geçen sürelerin kısalığı hakkında kesin bir yargıya varamıyordum.
Alışmaktan başka çarem yoktu bu duruma. Artık çok genç değildim. Hikaye
yazmaktan başka bir iş de bilmiyordum. Artık büyük şehire gidemez, kendime
yeni bir hayat kuramazdım. İstasyon dışındaki dünya ile ilişkilerimiz de
gittikçe kendiliğinden azalıyordu. Gazetelerin pahalanması ve artık trenden
başka araçlarla taşınması yüzünden önce güncel olaylarla ilişiğimizi kestik.
Sonra yeni demiryolu hattı açıldı ve ekspres haftada bir gün uğramaya başladı.
Bu benim de işime geliyordu. Artık bir çırpıda biten ve beni telaşla peşinden
koşturan kısa hikayeler yazmak istemiyordum.

Bütün gün odamdan çıkmadan yazıyordum. Yalnız bitişikteki kunduracının
gürültüsü aklımı karıştırıyordu. Çünkü artık genç yahudi yoktu; bir süre önce
ölmüştü. Aslında ben yanıma genç kadının taşınmasını istiyordum. Ne var ki
istasyon şefi, ben daha bu isteiğimi belirtmeye fırsat bile bulamadan bir gün
-bir süre önce- kunduracıyla göründü. Adam da hemen yerleşti. Bu dağ başında
onun da işi bizimkinden iyi sayılmazdı. Kunduracıya genç kadının kulübesine
geçmesini teklif etmeyi düşünüyordum. Bu düşüncem de sanırım çok uzun
sürmüştü. Çünkü bir gün onun kulübesine gittiğim zaman, yani ona bu teklifimi
bildirmek için.. neyse biraz aklım karıştı. Fakat şöyle olmuştu: Yani genç
kadın bir süre önce gitmişti. Evet kulübesi boştu. Benim uzun hikayelerimden
birini yeni bitirdiğim ve uyuyakaldığım bir gece, trene binip gitmişti. O
günlerde kafam daha da karışıktı. Bu uzun hikayelerim nedense hiç satmıyordu.
Ben de haftada bir satış yaptığım için galiba biraz fazla istiyordum.
Hikayelerin de açık ve seçik olduğu söylenemezdi. Günlerimi yarı aç yarı tok
geçiriyordum. Bir gün -yani bir süre sonra- bir yolcu daha önce -bir süre
önce- kendisine satmış olduğum hikaye hakkında ağır eleştirilerde bulundu.
Sayfa numaraları da karışıktı. Ben de ona bir haftadır aç olduğumu söyledim.
Hayır söylemedim. Bunu başka bir yolcuya -bir süre sonra- söyledim. Bir süre
önceki yolcuya her şeyi bilerek yaptığımı anlatmaya çalıştım. Birçok şeyi
unutuyordum.Fakat eleştiriler konusunda hassastım. Böyle zamanlarda, bir de
çok endişelendiğim zamanlarda eski canlılığımı buluyordum. Sonra kaybediyordum
-bir süre sonra. İstasyon şefi beni atacağını, artık bir işe yaramadığımı
söylediği zamanlar endişeleniyordum mesela. Oysa, pek alıcı bulamamakla
birlikte, daha iyi hikayeler yazdığımı sanıyordum. Kundura tamircisi de
dünyada olup bitenler hakkında bir şeyler anlatıyordu. Bunların neler olduğunu
şimdi tam olarak hatırladığımı sanmıyorum. Fakat karışık ve akıl erdiremediğim
bir dünyayı anlatıyordu tamirci. Ona okumağa çalıştığım hikayelerimi de
dinlemiyordu. Oysa ben onların gittikçe ifade edilmesi güç bir açıdan gittikçe
daha büyük değer taşıdığını seziyordum. Bunu tamirciye anlatamıyordum. Çünkü
gitmişti, beni yalnız bırakmıştı. Son konuşmamızdan sonra -bir süre sonra
tabii- istasyondan ayrılmıştı.

Bu, son yazdığım hikayelerden biri. Bunun gibi daha birçok hikaye birikti.
Hikayelerimin hepsi kafamda. Hepsini çok iyi hatırlıyorum. Henüz hhepsini
yazmış olmayabilir. Şimdi bazı geceler, eski alışkanlığımla, gece yarısı
uyanıyor ve bu yeni hikayelerimi sepetime -ya da genç kadının sepetine, ya da
şimdi ölmüş bulunan genç yahudinin sepetine- özenle yerleştiriyorum,
demiryoluna çıkıyorum. Artık tren geçmiyor buradan. Son günlerde istasyon
şefini nedense ortalarda göremiyorum. İzinli olduğunu sanıyorum -çünkü
yıllardır hiç tatil yapmamıştı. Onun elbiseleri de şimdi benim üzerimde.
Giderken yerine beni bırakmış olmalı. Trenler de nedense uğramıyor. Neyse,
bunlar önemsiz ayrıntılar.

Korkuyorum, çünkü buradan gitmek istiyorum. Bakkal daha veresiyeyi
kesmedi. Fakat bu durum artık bir süre daha bile süremez. Bakklandan utandığım
için soramadım, bir zamanlar -bir süre önce- aynı çekingenlik yüzünden kundura
tamircisine de soramamıştım: Bir mektup yazmak istiyordum, ama adres
bilmiyordum. Yani hiçbir adres bilmiyordum. Bana inanmazlardı, bunun için
utanıyordum. Bana herhangi bir adres söyler misiniz? diyemezdim. Oysa herhangi
bir adres yeterliydi benim için. Bir zorluk daha vardı o zamanlar. Şimdi de
var -yani bir süre geçtiği halde- kendi adresimi de bu mektupta yazmak sorunu
beni düşündürüyor. Bu hikayemi, ekspres ya da posta treni artık -belki de
sadece belirli bir süre için- geçmediği halde, bir yolunu bularak
okuyucularıma -artık müşterim kalmadı- iletebilsem bile, nerede bulunduğumu
nasıl anlatacağım? Bu sorun da beni düşündürüyor. Ama gene de ona yazmak, hep
onun için yazmak, ona durmadan anlatmak, nerde olduğumu bildirmek istiyorum.

Ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin acaba?

Kaynak: Korkuyu Beklerken, İletişim Yayınları

yalnızlık denemesi-1 / Engin DÜZ

2009-06-14T23:33:00.007+03:00

tercihe bağlı ve zorunlu olmak üzere ikiye ayırmak gerekiyor kanımca. öncelikle tercihi yalnızlığa değinmek gerekiyor. tercihi yalnızlık asla yaşanılamayan bir yalnızlık türüdür aslında. insan bir noktadan sonra kendinden dahi sıkılır bir duruma gelebiliyor yalnızken ve kendinden kurtulmanın tek yolu akla gelen ilk yol oluyor. bu da tercihi yalnızlığı yaşanılası olmaktan öte varolan bir olgu haline getiriyor.

Tercihi yalnızlık..

insanın yalnızlığı tercih etmesi yani sosyalliğini bir köşeye itmesi bir başına mevzuyken bunda başarısız olması ise tamamen tartışmaya mahal vermeyecek derecede kabul görmüş bir tabudur. aslında metin üstündağ' ın yalnızlıkla ilgili şu yazdıkları bize yalnızlıkta sınır olmadığını iyice hissettiriyor:

"bazi
kendim
bile
kendime
kalabalik
geliyorum"

yalnızken insan kendiyle olan ilişkisinden bir müddet sonra sıkılmaya başlıyor. gittikçe derinleşen bir kuyuya dönüyor kendi-kendine sohbetleri. ilk başlarda bu kuyudan aşağı doğru inmek bir heyecan, orda görülen karanlık bir huzur verse de zamanla bu tersine dönüyor. acizliğin tavan yaptığı noktaların zivesidir yalnızlık. ne üzerinde bir giysi kalır ne de isminin başında bir niteleme sıfatı.. çıplaklığı anlarsın, çıplaklığı hiçbir şeyle bağdaştırmazsın.. ne gün başlasın istersin ne gün bitsin.. ortada bir yerde kalırsın..

tercihi yalnızlığın başlangıç noktasını anlatan en güzel cümlelerden biri de ahmet altan' a aittir:

"yanimda kimse olmadigindan degil yalnizligim, yalniz oldugumu soyleyebilecegim kimse olmadigi icin yalnizim ben." (kalabalıklar içinde yanlızlık)

tam olarak burda başlar yalnızlık ama nerde bittiği hala meçhuldur. ne diyordu özdemir asaf yalnızlık için "insanın kendine mektup yazması ve donup donup onu okumasıdır." o mektubu yazmak yalnızlığı başlatır ama kaçıncı okuyuşta bitecektir.. bu yalnızlığın sona ermesiyle ilgili en kabul gören görüş bir müddet sonra alışılmaya başlanılması ve sona ermesidir. bunun gerçek olma ihtimali yoktur. bu ve benzeri cümleler yalnızlıktan bihaber kalabalık ortamlarda söylenmiştir ve o kalabalığın kabul edeceği en güzel sözlerdendir. ayrıca yalnızlığın kendini sevmein doruk noktası gibi bir tanım yapmakta bir o kadar yanıltıcı ve anlamsızdır.

insanın her zaman yalnız olduğu bir gerçektır ama burda bahsedilen yalnzılık düşünsel konularda ve bazı dönüş noktalarında direksiyonu tek başına yönlendirmek olarak tanımlanabilir.

yalnızlığın en güzel tariflerini yapan şairler; yalnızlık konusundaki en başarısız kişilerdir. yalnızlığı anlatan her cümle yalnzılık bittikten sonra kalablığa kavuşma hevesiyle yazılır. (misal bu cümle)

yalnzılık bir tercihse eğer her zaman için geçici bir haldir bu çünkü yalnızlık gittikçe artan bir dozaja sahiptir. öyle bir an gelir ki kendine söyleyeceğin cümleyi daha önce defalarca söylemişsindir ve kelime kelime ezberindedir. bu asla planlanamaz ve bir tokat misali çarpar size ve bu bahaneyle kalabalığa doğru koşarsınız.

yalnzılığı yaşama halleri ve yalnızlıkla iyi giden şarkılar, kitaplar, içkiler, mekanlar tarif edilir bunların hiçbiri gerçekle uyuşmaz. bunların hiçbiri yalnızlığın varlığında tat veren olaylar değildir. kafa dinlemek, kafa dağıtmak, biraz düşünmek, biraz üzülmek, ayrılık acısını yaşamak için birebir olan bu örnekler yalnızlıkla asla karşılaşmamışlardır. hayatı biraz anlamak ve kendinle tanışmak için iyi bir fırsat olması dışında faydası olmayan bir haldir.

Gerçek yalnızlık: "yalnız değilim çünkü ben varım"

intihara doğru, sona doğru atılan ilk adımdır. aslında adım olarak tanımlamak doğru olmadı, istemsizce olduğunu göre.. tercihi yalnızlık kimsesizlikle bağdaştırılamazken zorunlu olarak yaşanan bu durum kimsesizlik olarak görülebilir. eğer kimse yalnız olduğunuzu bilmiyorsa tam o zaman yalnızsınızdır. bu ne kadar acı olsa da gerçektir. yalnzılık tercihken bilinen bir şeyler vardır yada atılacak adımlar, bir müddet için dahi olsa söylenecek sözler, yürünecek bir yol vardır ama siz istemediyseniz yalnız kalmayı dümdüz bir ovada, bomboş bir ovada bir müddet gökyüzüne bakmaktan (içine dönmekten gayrı) yol yoktur zaten buda bir yol değildir.

gerçek yalnızlık bir dost değildir. dünyanın en anlamlı monologlarının kötü şahididir. işte felsefe, işte insan denilecek noktada susup sizi iyice bunalıma sürükleyen bir düşmandır. yaşadığınız her günden utanmanızı, yaşayacağınız her günden korkmanızı sağlayacak olan şimdiki zaman zararıdır. hiçkimseyken herkese duyulan hasrettir.

bu yalnızlık bir serzeniş değildir, bu yalnızlık bir eylem değildir. parantez içinde yazılan cümlelerin yutulmasıdır. asıl anlatılmak istenen her şeyin kafada bir sağa bi sola vurmasıdır. tek kişiye ait olmayan her şeyin özlenmesidir. bir cinayete ortak olma isteğidir. son için başlangıçtır. sonu başlangıç gibi gösterip bir meçhule yönlendirendir.

kurduğum her cümlede size anlatmaktan kaçındığımdır, çıplaklığımdır.

(kalabalığım yazıma engel oldu)

HİKMET BENOL: yalnızlık dininin başarısız peygamberi / Engin DÜZ

2009-06-13T21:31:00.004+03:00

ne diyordu hikmet benol(h.b.): "oysa ben o zamanlar yalnızlığın dinini yayıyordum. "ben tanrı misafiriyim, kendisnin çok selamı var size" diyordum evlerinden içeri girerken. gülüyorlardı."

bir de şöyle bir şey mi diyordu: "yalnızlığımızın ve horgörülmüşlüğümüzün tüm şiddetiyle hepinizi yerden yere vuracağız"

şu bambaşkaydı: "kelimeler albayım bazı anlamlara gelmiyor"

daha neler neler:

- "çocuk kalmak iyiymiş, biz de iyi kaldık albayım; medeniyet bizi bozamadı!"

- "gerçek başkalarının bize uygulamaya çalıştığı tatsız bir ölçüdür.birimi insandır."

- "kimsenin benim aklımdan geçirdiğim kadınlarla, aklımdan geçirdiklerimi yapmağa hakkı yoktu"

- "aklımın içini örümcek ağları sardı; kafamın sandalyelerinde elbiseler, gömlekler, çoraplar birikmeye başladı..."

- "yazalım albayım. işte kalem işte ıstırap albayım"

- "ha ha"

- "...Kendinden veriyorsun ve durmadan eksiliyorsun. Oysa bazı insanlar oldukları gibi kalarak elde ederler istediklerini. Ben kanımı damla damla süzerek veriyorum."

- "kafam cam kırıklarıyla dolu doktor. bu nedenle beynimin her hareketinde düşüncelerim acıyor, anlıyor musun? bütün hayatımca bu cam kırıklarını beyin zarımın üzerinde taşımak ve onları oynatmadan son derece hesaplı düşünmek zorundayım. bir filimde görmüştüm doktor : senin gibi gene bir doktor olan ve sözüm meclisten dışarı, delice planlar kuran frankeştayn adlı biri, büyük bir bilimadamını öldürerek, beynini çalıyordu. ona karşı koymak istiyen iyi niyetli bir genç adam da frankeştayn'la mücadele ederken, içinde beynin bulunduğu kavanoz kırılıyor ve cam kırıkları bu üstün beyne batıyordu. biliyorsun filmlerde böyle iyi niyetli genç adamlar olmasa her şeyin sonu çok kötü biter; üstelik bu işin sonu, iyi niyetli adam rağmen çok kötü bitti: cam kırıkları hiçbir zaman beynin üzerinden tam manasıyla temizlenemedi; çünkü beynin zarını zedelemesinden korkuldu. bence bu tehlike göze alınmalıydı."

- ".. hayır, kelimeler aldatıcıydı; kelimeler, bizi gerçeklerden uzaklaştıran küçük tuzaklardı. Sevgi, o gece daha birçok şey düşündü, birçok şey hissetti. neler olduğu sorulursa ' şey ' kelimesinden başka türlü tarif edemeyeceği bir sürü şey. allahım, dedi sonunda; ne olurdu bütün bu ' şey 'leri anlatabilecek gücüm olsaydı."

- "öyle demeyin doktor. Ben bugüne kadar hiçbir ıstırabuımı bilinçaltına itmeyi başaramadım. Bu yüzden çok boş kaldı orası. Özellikle gecekonduya geldikten sonra, bütün rezilliklerimi çekinmeden sergiledim. Hatta bunları birer marifetmiş gibi göstermeğe çalıştım. Bu ülkede eksikliğini duyduğum 'insanın kendisiyle hesaplaşma meselesi'ni bizzat kendime uygulayarak bu meselenin ilk kurbanlarından oldum. Aslında, meselenin ciddiyetine dayanamadığım için, oyunlarla durumu örtbas etmeye çalıştım."

- "Bilge, seni son gördüğümden beri gözüme uyku girmiyor diyebilseydim. Gerçekten de o günden beri gözüme uyku girmeseydi..."

- "Siz bilmezsiniz albayım: İnsanlık tek başına kollarımda can verdi. Yanında kimseler yoktu."

- ".. iyi bir öğrenci değildim. hepiniz dünya çapındaydınız. devler savaşı yapıyordunuz. herkesin gözüne bakmak zorunda olduğumu sanıyordum. savaş bitsin istiyordum; fakat anlaşmaya hiç niyetiniz yoktu. sizleri izlemekten yorulmuştum. acaba şimdi ne yapacak? bu söze kızdı mı? düşünür dururdum. sonra kendimi teselli ederdim: onlar kendi başlarının çaresine bakarlar. oyunlarınızı heyecanla seyreden saf bir seyirci gibiydim. "

- "Olmadı, kısmet değilmiş albayım. Mutfak temizliğiyle olmuyormuş. Uyanınca boynuma sarılmıştı uykulu kollarıyla. Ben de bütün iş bundan ibaret diye sevinmiştim, tabakların suları bile akmadan onları kurulamıştım, beni azarlamıştı, çünkü kurulama bezleri hemen ıslanmıştı, ondan azarlamıştı, beni bu kadar seven ve ikide bir kollarını boynuma saran kadın neden böyle önemsiz bir mesele için beni azarlamıştı? İyi niyetlerle iyi eserler verilemeyeceğini neden hatırlatmıştı? Neden neden neden albayım?"

- "Eski düzene isyan ediyorum ve eski düzenin değişmesine karşıyım. Ha-ha."

- " .. fakat ne yazık ki, insan hayatında trajedi daha çok albayım. insan, çarkları tersine çeviremiyor. ah, ne olurdu bazı sözleri hiç söylememiş olsaydım! seni, bütün kötülüklerinle birlikte seviyoruz, diyorlar ya, ondan istemiyorum işte. sevseler de neden hiç unutamıyorlar? genel af ne zaman çıkacak albayım? hani bütün sonuçlarıyla suçları affeder ya, ne zaman kavuşacağız ona? ' gözlerini kapadı: ' genel affı görür gibi oluyorum albayım.' gülümsedi. ' delileri de affederler mi acaba? "

- "ulkemizde en cok yetisen koyludur. koylu, butun iklimlerde yetisir. koylunun yetismesi icin cok emek vermege ihtiyac yoktur. koylu bozkirda yetisir, yaylada yetisir, ormanda yetisir, dagda yetisir, kurak iklimde yetisir, sulak iklimde yetisir. cabuk buyur, erken meyva verir. kendi kendine yetisir, kendi kendine meyva verir. biz koyluleri cok severiz. sehre gelirlerse onlardan kapici ve amele yapariz... ulkemizde tarim urunleri yetisir.kuru uzum ve incir yetisir. once islak yemisler yetisir. onlari, gunes olan yerlerde kurutarak kuru yemis yetistiririz. ingiltere’ye gondeririz, onlar da bize gercek gonderirler. biz, o gerceklerden, kendimize gore gercekler yetistirmeye calisiriz. son yillarda, kuru uzum ve incirin yanisira, koylu de gondermeye baslamisizdir. bu koyluleri, once sehirlerde biraz yetistiririz; tam olgunlasmadan (yolda bozulmasinlar diye) baska ulkelere gondeririz. onlar da bize doviz gonderirler. halk muzigi gondeririz; sofor plagi gonderirler, aranjman gonderirler..." (ha ha)

hikmet benol' un sözleriyle başlamak en iyisidi diye düşünüyordum. böyle bir giriş hoş oldu. onu hatırladık ve üzülmekten korktuğumuz için güldük yine. (ha ha)

artık bir bilinmez değildir Hikmet' in; Sevgi ile yaşarken sevgisiz, Bilge ile yaşarken bilgisiz olduğu, adının anlamının tersine kayan bir kişi olduğu..

hikmet akıldan geçmesi tehlikeli cümlelerle oyunlar oynayan birisidir. bu oyunlar beklediği gibi sonlanmamıştır. yeniden doğmak ve sıfırdan başlamak için gittiği "gecekonduda" yeni oyunlar yazacaktır ve bu ülke zaten bir oyun yeri olarak en güzel sahnesi olacaktır.. ama olmamıştır.. kalemle kağıt buluşmamıştır.. hikmet geçmişinden, anılarından kurtulamamıştır. onları anlatmakla, her şeyi hatırlamakla meşguldur.. kendine yüklediği bütün misyonların bir hiçle sona ermesinden yorulmuş ve muhteşem bir sona doğru adımlar atmaya başlamıştır. görünmemesi gereken her şeyi görmüş, sefaletin her cümlesini duymuştur. (allah belasını versin)

temiz kalmak için çabalar veren bir kişidir aslında hikmet. karısı uyurken bulaşıkları yıkar ve her şeyin çözülmesini bekler. hüsamettin albayı arkadaşıyla konuşurken mutfakta bulaşıkları yıkar bunu belli etmemeye çalışır.

hikmet tehlikeli oyunlar oynamaktadır bunun farkındadır, bizde bu oyunların bize değen noktalarında acı çekerken onun dışında büyük bir ironin seyircileri oluruz. oğuz atay belki de benzer acıları, kaygıları yaşadığı; insanları tanımaya başladığı , yalnızlığın karanlığına kapıldığı bir vakitte yazmıştı bu romanı. aslında oğuz atay günlüğünde bahsediyordu hikmet benol' dan o bölümle ilgili bir alıntı yapalım günlüğünden:

"Bugünlerde kendimden bahsetmek isteği yok. Bu deftere ikinci kitabım hakkındaki düşüncelerimi yazmak istiyorum.Aklımdan bir şeyler geçiyor ara sıra. Unutuyorum. Geldiği anda bu deftere yazmalıyım. Tutunamayanlar gibi sayfa bir diye başlamak olmaz. Çok dağılıyorum.

Hikmet'in yaşantısında en önemli noktalardan biri başkalarından çok şey beklemesi, ümt etmesi ve devamlı gerçek dışı hayaller kurması başkaları için ve sonunda devamlı bozulması ve bu kendine yaptığı baskı ve kurduğu fanteziler yüzünden, karşsısındakileri yaşadığı sırada değerlendiremeyişi.

hikmet hep birilerini gelmesini bekliyor kendisine, kimse gelmeyince gidceği yer ölüm oluyor. böyle bir son bütün kitap boyunca akıllarda dolaşıyor zaten ama kitabı okurken yavaş yavaş hikmet benol gibi düşünen sayfa çeviricileri (sen-ben-o vs..) bunu kabullenemiyoruz.. kimse kendi sonunu görmek istemiyor. kimse bu çok sevdiği başarısız karakterin ölmesini istemiyor.. kimse hikmetsiz bir hayat istemiyor.. hikmet sadece ölümü doğru gitmiyor bilginin yapamadığını, sevginin varamadığını gösteriyor.

böyle bir yazı yazmışken bahsedilmesi gereken bir mektup var. biliyorum hemen o mektup geldi aklınıza. tekrardan bu mektubu okumak ve o anı tekrar hatırlamak bize bir şey katmaz ama çare yok, kelimeler oraya doğru gidiyor. (ha ha)

"sevgili bilge, bana bir mektup yazmış olsaydın, ben de sana cevap vermiş
olsaydım. ya da son buluşmamızda büyük bir fırtına kopmuş olsaydı aramızda ve
birçok söz yarım kalsaydı, birçok mesele çözüme bağlanamadan büyük bir öfke ve
şiddet içinde ayrılmış olsaydık da yazmak, anlatmak, birbirini seven iki insan
olarak konuşmak kaçınılmaz olsaydı. sana, durup dururken yazmak zorunda
kalmasaydım. bütün meselelerden kaçtığım gibi uzaklaşmasaydım senden de.
insanları, eski karıma yapmış olduğum gibi, büyük bir boşluk içinde
bırakmasaydım. kendimden de kaçıyorum gibi beylik bir ifadenin içine
düşmeseydim. bu mektubu çok karışık hisler içinde yazıyorum gibi basmakalıp
sözlere başvurmak zorunda kalmasaydım. ne olurdu, bazı sözleri hiç söylememiş
olsaydım; ya da bazı sözleri hiç söylememek için kesin kararlar almamış
olsaydım. sana diyebilseydim ki, durum çok ciddi bilge, aklını başına topla.
ben iyi değilim bilge, seni son gördüğüm günden beri gözüme uyku girmiyor
diyebilseydim. gerçekten de o günden beri gözüme uyku girmeseydi. hiç olmazsa
arkamda kalan bütün köprüleri yıktım ve şimde geri dönmek istiyorum, ya da
dönüyorum cinsinden bir yenilgiye sığınabilseydim. kendime, söyleyecek söz
bırakmadım. kuvvetimi büyütmüşüm gözümde. aslına bakılırsa, bu sözleri
kullanmayı ya da böyle bir mektup yazmayı bile, ne sen ne aşk ne de hiçbir
şey olmadığı günlerde kendime yasaklamıştım. sen, aşk ve her şeyin olduğu
günlerde böyle kararlar alınamazdı. yaşamış birinin ölü yargılarıydı bu
kararlar. şimdi her satırı, bu satırı da neden yazdım? diyerek öfkeyle bir
öncekine ekliyorum. aziz varlığımı son dakikasına kadar aynı görüşle ayakta
tutmak gibi bir görevim olduğunu hissediyorum. çünkü başka türlü bir
davranışım, benimle küçük de olsa bir ilişki kurmuş, benimle az da olsa
ilgilenmiş insanlarca yadırganacaktır. oysa, sevgili bilge, aziz varlığımı
artık ara sıra kaybettiğim oluyor. fakat yaralı aklım, henüz gidecek bir ülke
bulamadığı için bana dönüyor şimdilik. biliyorum ki, bu akıl beni bütünüyle
terkedinceye kadar gidipgelenazizvarlık masalınakimse inanmayacaktır. bazı
insanlar bazı şeyleri hayatlarıyla değil, ölümleriyle ortaya koymak
durumundadır. bu bir çeşit alın yazısıdır. bu alın yazısıda başkaları
tarafından okunamazsa hem ölünür ve hem de dünya bu ölümün anlamını bilmez; bu
da bir alın yazısıdır ve en acıklı olanıdır. bir alın yazısı da ölümün
anlamını bilerek, ona bu anlamı vermesini beceremeden ölmektir ki, bazı
müelliflere göre bu durum daha acıklıdır.

ben ölmek istemiyorum. yaşamak ve herkesin burnundan getirmek istiyorum.
bu nedenle,sevgili bilge, mutlak bir yalnızlığı mahkum edildim. (insanların
kendilerini korumak için sonsuz düzenleri var. durup dururken insanlara
saldırdım ve onların korunma içgüdülerini geliştirdim.) hiç kimseyi
görmüyorum. albay da artık benden çekiniyor. ona bağırıyorum. (bütün bunları
yazarken hissediyorum ki, bu satırları okuyunca bana biraz acıyacaksın. fakat
bunlar yazı, sevgili bilge; kötülüğüm, kelimelerin arasında kayboluyor.)

geçen sabah erkenden albayıma gittim. bugün sabahtan akşama kadar
radyo dinleyeceğiz, dedim. bir süre sonra sıkıldı. (insandır elbette
sıkılacak. benim gibi bir canavar değil ki.) bunun üzerine onu zayıf
bulduğumu, benimle birlikte bulunmaya hakkı olmadığını yüzüne bağırdım. (ben
yalnız kalmalıyım. başka çarem yok.) bazen nurhayat hanıma gidiyorum;
karşılıklı susarak oturuyoruz. konuşmamak ne iyi, bir bilsen. insan elbette
konuşmak istiyor; dert yanmak, haklı çıkmak istiyor. fakat kelimeleri insana
ihanet ediyor, insan kendine ihanet ediyor. kendinden nefret ediyor. dul kadın
iyi: bana kahve pişiriyor, sigaramı yakıyor. onun yanında biraz huzura
kavuşuyorum. pilleri, kutusundan büyük bir radyosu var; onu dinliyoruz.
nurhayat hanım sıkılmıyor. bazen dul kadının evinde, bir iki söz ettiğim
oluyor: kendi kendime konuşur gibi. nurhayat hanım hiç söze karışmaz; aman
işte biri konuşmağa başladı varlığını ortaya koydu, dur ben de bir şeyler
söyleyeyim kişiliğimi göstereyim gibi küçük çabalamalar içinde değildir dul kadın.
onunla oyunlar dinliyoruz radyodan. yıllardır sesleri değişmeyen, fakat adları
farklı olan oyuncuların piyesleri; aynı heyacanlı titreşimler, aynı yükselip
alçalmalar. sanki yıllardır sürüp giden uzun bir oyunu parça parça oynuyorlar.
kahkahalar atıyorlar - çocukluğumdan beri dinlediğim kahkahalar. aynı kapıları
yıllardır açıp kapıyorlar. aynı güç durumlarda kalıyorlar. yavaş konuş bizi
duyacak diyorlar, siz burada ne arıyorsunuz bakalım diyorlar. ben yalnız
sesleri dinliyorum, anlamlarla ilgili değilim.kuş sesi dinleyerek huzur
duyanlar varmış; onlar gibiyim. haberleri de, belli konular üzerindeki
konuşmaları da, tartışmaları, açık oturumları, reklamları da, özel programları
da aynı şekilde dinliyorum. her kuşun kendine özgü bir sesi var: sözleri
dinlemeden hangi program olduğunu biliyorum bu yüzden.

dul kadının inanılmaz bir hoşgörüsü var: her çeşit müziği dinliyoruz
üstüste. bizim dilimizden şarkılar da var galiba: çünkü sözlerini anlar gibi
olyorum. dul kadınla ben, senin anlayacağın, soyut bir durumdayız; daha
doğrusu her şeyin özüyle ilgilieniyoruz: meyvaların yalnız suyunu içiyoruz.
birer sigara yakalım mı nurhayat hanım? diyorum. yakalım hikmet bey, diyor.
songünlerde bana 'bey' diyen bir dul kadın kaldı. görüyorsun ben de kaçamak
yapıyorum: yalnızlığı dul kadınla aldatıyorum. ne yapayım? beni olduğum gibi
kabul ediyor. sen,yalnız iyi programlarımı dnlemek istedin. alaturka çaldığım
zaman düğmemi kapatmak istedin. belki gerçek canavar ben değilim."

bu mektubu yazmak sadece kelemlerle ilgili bir olay değil. hikmet her ne kadar tersini söylese de bilgeye bize gerçeği söylemekten çekinmiyor. kendimize bir mektup yazacak olsak bile bu kadar açık olamayız, hep bi ihtimaller, hep başka ihtimaller akılları kurcalar ve biz kendimize "hikmet ben ol" diyemeyiz.oğuz atay' ı farklı kılan durum tam burda başlıyor. o soyadları boşuna seçilmiyor. onlara asla ihanet edilmiyor.

hikmet her şeyiyle bu ülkede yaşıyor. aklıyla bu ülkede yaşıyor. ülkemizin 2.5 tarafının denizlerle çevrili olduğunu açıkça söylüyor. arkadaşları bıraktığı yerde kendisi bir ömürü bırakıp ölüme gidiyor ve arkadaşları bir durak olmaktan öteye gitmiyor. "sevgi onun gerçek adı değildir". bazı cümleler unutulmuyor. "kelimeler albayım bazı anlamlara gelmiyor"

hikmet yorgun bir karakter en çok bu özelliğini seviyorum, birde kışın üşümesine rağmen içlik(sıcak fanilalar) giymiyor pantolunun altına. demek ki üşümesinide biliyor hikmet, ölmesinide. tek yapamadığı yaşamak. kabul ediyor zaten.

"kabul etmiyoruz bazen"

not: yarım bir çalışmadır. kitaptaki bütün hikmetlere değinilecektir. geçmişin ve yalnızlığın izleri iyice deşilecektir.

@958201 [k] '' yalnızlığımızın ve horgörülmüşlüğümüzün tüm şiddetiyle hepinizi yerden yere vuracağız'

Küresel Kapitalizmi Meşrulaştıran Söylemler (fikret başkaya)

2009-01-12T12:56:00.001+02:00

Bilim, şeylerin gerçeğini ortaya çıkarıyorsa, görüntüyle gerçek arasındaki uyumsuzluğu teşhir ediyorsa bilimdir. Şimdilerde bilim denilen bilim tanımına denk düşmek bir yana, bilimin inkârına dönüşmüş durumda. Küresel kapitalizm çağında bilim ve teknoloji, mülksüzleştirmenin, kâr etmenin, yıkımın, manipülasyonun, alıklaştırmanın hizmetinde. Dolayısıyla asıl bulunması gereken zeminin karşıtına savrulmuş, misyonunun ve varlık nedeninin inkârına dönüşmüş durumda. Artık amaç şeylerin, olayların, süreçlerin neden ve nasılını bilince çıkarmak, gerçeğin izini sürmek, gerçeği örten sis perdesini dağıtmak değil, üstünü örtmek, mistifikasyon yaratmak. Teknoloji için de aynı şey söz konusu, artık araç, amacın yerini almış veya araçla amaç yer değiştirmiş, tersyüz olmuş durumda. Şimdilerde insan tekniği kullanmıyor, teknik insanı kullanıyor... Bilim eleştireldir veya eleştirel değilse bilim değildir denmiştir. Lâkin, küresel kapitalizm çağında bir bilim dalında ‘uzmanlık’ almanın, ünvan sahibi olmanın koşulu, bilimsel namusu ve entellektüel dürüstlüğü kurumun giriş kapısında bırakmadan mümkün değil. Bilimsel namusu, entellektüel dürüstlüğü ‘emanete’ teslim etmeden, insanlığından soyunmadan, kendinden menkul bilim camiasına dahil olmak, bir ‘uzmanlık’ veya ünvan ‘kazanmak’ nerdeyse imkânsız. [Elbette her zaman ve her koşulda istisnalar vardır ve istisnalar kuralı doğrulamak içindir denmiştir]. Herşey eleştirel bilinci yok etmek üzere kurgulanıyor ve emekçi çoğunluk sayısız araçlar [medya, gösteri endüstrisi, televizyon dizileri, reklâmlar, futbol, vb.] devreye sokularak alıklaştırılıyor. Bilimi ve sanatı kendilerinden menkûl, anlı şanlı ‘hocalar’, ‘ünlü sanatçılar’ egemen odağın [büyük hırsızların densin] hizmetindeki propaganda makinesini yağlamakla meşguller... Eleştirel bilinci tahrip etmedeki katkıları karşılığında, sömürüden ve yağmadan pay alıyorlar. Aldıkları payın büyüklüğü performanslarının ölçüsü sayılıyor... Bilim cemaatinin ve sanatçı taifesinin kendi varlık nedenlerine ve misyonlarına neden ve nasıl yabancılaştıkları, sömürü düzeni tarafından nasıl araçlaştırıldıkları, bunun da ne anlama geldiği üzerinde önemle ve ısrarla durmayı gerektiriyor. Zira bilimci cemaati karartmanın, alıklaştırmanın, sanatçı taifesi de artık kirletmenin hizmetinde...
Küresel Kapitalist Saldırıya [Emperyalizme] Eşlik Eden Bazı Söylemler
Kapitalizm, sermayenin yeniden üretimi, daha doğrusu genişletilmiş ölçekte yeniden üretimidir. Dolayısıyla genişleme ve yayılma dinamiği ve eğilimi sistemin mantığına içkindir. Bu nitelikten ötürü de, kapitalizm emperyalizm üretmeden, emperyalizm militarizm ve savaş olmadan, hegemonya da düşmansız varolamaz. Emperyalizm ne arizî bir şeydir ne de kapitalist gelişmenin belirli bir evresinde ortaya çıkmıştır, sisteme içkin [mündemiç], süreklilik arzeden bir temel eğilimdir. Fakat global ölçekte sınıf mücadelesinin veya güçler dengesinin seyri, ezilen halkların ve sömürülen sınıfların mücadelesi ve direnci, kapitalist küreselleşmenin sınır ve kapsamını belirler. Nasıl her bir tekil kapitalist, sermayesini sürekli büyütmeden varolamazsa, ileriye doğru kaçmaya mahkûmsa, bir sömürü metabolizması olan kapitalist sistem de bir bütün olarak genişlemeden, yayılmadan, yeni alanları kapsamadan ve kendi mantığıyla uyumlandırıp/dönüştürmeden varlığını sürdüremez. Kapitalizm sadece bulunduğu mekânların dışına taşma dinamiği taşımaz veya sadece yatay [coğrafi] alanda genişlemez [prekapitalist alanları etkisi altına alma anlamında], aynı zamanda dikey olarak da genişler. Başka türlü ifade etmek istersek, halen kapitalist üretim ilişkilerinin geçerli olduğu alanda tüm insan ilişkilerini metalaştırır, her yere derinlemesine nüfûz eder. Fakat kapitalist saldırı tek başına yol alamaz ve kalıcı olamaz. Saldırıya ideolojik saldırının eşlik etmesi, bir dizi kelime, kavram ve söylemin zihinleri işgal etmesi, ezilen/sömürülen kitlelerin bilincinin sömürgeleştirilmesi de gerekir. Her cerrahî operasyonda narkoza ihtiyaç duyulması gibi... Velhasıl her türlü egemenlik biçimi, meşrulaştırmaya/kabullendirmeye ihtiyaç duyar ve bu amaçla ideolojik bir söylem oluşturmak esastır. Esasen bu her türlü egemenliğin vazgeçilmez kuralıdır. Şimdilerde küreselleşme denilen emperyalist saldırıyı meşrulaştırıp/kabullendirmeyi amaçlayan bir dizi söylem ortalığı kaplamış durumda. Fakat söz konusu kavramlar ve söylemler ne yeni ne de orjinal, yaklaşık ikiyüzelli yıllık kapitalist modernitenin kavramları. Sadece ısıtılıp sofraya konuyor... Eğer sömürü ideolojik egemenliği varsayıyorsa, ideolojik kölelik olmadan yol alamıyorsa, ideolojik saldırı ancak karşı ideolojik saldırıyla etkisizleştirilebilir. Karşı ideolojik saldırının başarısı veya bilincin özgürleşmesi de, pratik mücadeleye eklemlendiğinde mümkündür. Dolayısıyla ideolojik teşhir eylemi önemlidir ama yeterli değildir. Bu da demektir ki, kavramların ve söylemlerin yaygınlığı ve etkinliği, sınıflar mücadelesiyle ve güçler dengesiyle doğrudan ilgilidir. Sömürge halkları tarih sahnesine çıkıp, sömürgeciliği tasfiye etmek üzere kapsamlı bir karşı saldırıya geçmedikleri dönemde, sömürgecilik ve anti-sömürgecilik kavramları kullanılmıyordu. O dönemler boyunca sömürgeci-emperyalist devletlerin söylemi geçerliydi ve olup/bitenler [sömürgecilik] olumlu, gerekli ve normal bir şey olarak sunuluyordu. Sömürgecilik uygarlaştırıcı misyonun bir gereği sayılıyordu. Sömürgecilik ve anti-sömürgecilik kavramları, sömürge halkları geçerli statüyü parçalamak üzere tarih sahnesine çıktıklarında yaygın kullanıma ulaştı. Şimdilerde kapitalist saldırının ortaya çıkardığı tahribat ve yıkım, kapitalizmin beşyüzyıllık tarihinde görülmemiş boyutlarda, ama kapitalizm, emperyalizm, sömürü, eşitlik, sosyal eşitsizlik, sosyal adalet, vb. kavramlar nerdeyse kullanımdan düşmüş gibi. Onların boşalttığı alanı küresel kapitalist saldırıyı meşrulaştırıp/kabullendiren bir dizi kavram ve söylem dolduruyor: İnsan hakları, demokrasi [aslında kastedilen liberal demokrasi veya piyasa demokrasisidir!], sivil toplum ve sivil toplumu güçlendirme retoriği, çokkültürcülük[doğrusu kültüralizm], totalitarizm, sürdürülebilir kalkınma, vb. Bunun nedeni, sınıfsal güç dengesinin sermaye lehine dönmüş olması ve ona eşlik eden teorik eleştiri zaafıdır. Bu durum Coca-Cola aydınlarının neden etkinlik sağladıklarını, köpeksiz köyde nasıl değneksiz gezebildiklerini de açıklıyor...
Şimdilerde insan hakları söylemi küresel kapitalizmin araçlaştırdığı söylemlerin başında geliyor. İnsan hakları standardının yükseltilmesinden çok söz ediliyor da bunun gerçek dünyada bir karşılığı olup/olmadığı, kimin için ne anlama geldiği tartışma konusu yapılmıyor. Bir taraftan insanı insanlıktan çıkaran bir süreç hızla yol alırken, insanca yaşamanın temelleri aşındırılırken, bu dayatmanın faillerinin insan haklarından söz etmesi çelişik değil mi? Neoliberal ekonomik ve sosyal politikalar sonucu her geçen gün daha çok insan mülksüzleşir, proleterleşir, üretmek ve yaşamak için gerekli araçlardan yoksun bırakılırken, ortak yaşam alanları yok edilirken, herşey metalaşıp paralılaşırken, insan insana, insan doğaya daha çok yabancılaşırken, doğal çevre tahribatı derinleşirken, insan hakları nasıl gelişecek, gerçekleşecek? Aslında insan hakları diye bir şey yok ve olmadı ama öyle güçlü bir söylem zaman zaman piyasaya sürüldü. Söz konusu olan, yasalar karşısında biçimsel eşitlikti, hiçbir kıymet-i harbiyesi de yoktu. Kaldı ki, yasaları yapanlar çekleri imzalayan mülk sahibi sınıflardı. İnsan ve yurttaş haklarından söz ediliyordu ama insanların hakları yurttaşların haklarından farklıydı. Yurttaş sayılmak için mülk sahibi ve eğitimli olmak gerekiyordu ki, insanlar oyunun dışında kalmışlardı. “İnsanlar” ancak uzun ve zorlu mücadeleler sonucunda oyuna ‘kısmen’ dahil olabildiler. İnsanların doğuştan, vazgeçilmez hakları vardır demek bir şey söylüyormuş gibi yapıp hiçbirşey söylememektir. Zira bu dünyada soyut, hayali bir insan yok... Bir topluluğun üyesi ve toplulukta belirli bir konuma sahip işçi, çiftçi, mülk sahibi veya proleter, işsiz veya aç... velhasıl sınıfsal bir aidiyete sahip. İşsiz veya bir gelirden yoksun olan, gelecek kaygısı taşıyan bir birey için insan hakları söylemi ne anlama gelebilir? Böyle bir durumda herkes yasalar karşısında eşittir demek, reel eşitsizliği hayali bir eşitlik söylemiyle yok saymak değil midir? İnsan hakları söylemi, özü itibariyle politik mahiyetteki bir sorunu hukuk düzleminde çözmenin mümkün olduğu gibi temelli bir yanılsamaya dayanıyor. Kaldı ki, hukuk da kanuna indirgeniyor, kanunu kimin neden yaptığı sorusu atlanıyor, kötü olabileceği kabul edilmiyor... Aslında söylem sanıldığından daha da tahripkâr. Sistem tarafından çıplaklaştırılmış, yalnızlaştırılmış bireyin tek başına hak aramasının mümkün olduğu düşüncesini içeriyor ve onu bütünüyle etkisizleştirmeyi, pasif, edilgen, iradesiz bir nesneye dönüştürmeyi, velhasıl özne olmaktan çıkarmayı amaçlıyor. Üretmek ve yaşamak için hiçbir imkâna ve araca sahip olmayan, yaşamak için emeğinden başka satacak bir şeyi olmayan bireyin kendini gerçekleştirmesi, haklarını savunması nasıl mümkün olabilir? Proleterin politik bir özne haline gelip politik etkinlik sağlayabilmesinin yegâne yolu, örgütlü/kolektif mücadeleyle politik sürece katılmasıdır. Aksi halde ‘yurttaş’ sayılması mümkün değildir. Fakat kapitalist toplumda politik alanla ekonomik alan birbirinden koparılmış durumda. Emekçi sınıf ekonomik alanın yönetimine dahil edilmiyor, sadece -o da her zaman değil- oy kullanmasına izin veriliyor. Oysa ekonomik alanın yönetimi mülk sahibi kapitalist sınıfın tekelinde kaldıkça, oy atmanın, oyunun figüranı olmak dışında bir kıymet-i harbiyesi yoktur. Şimdilerde insan hakları söylemi, emekçi sınıfların kolektif mücadelesini etkisizleştirmenin ve emperyalist saldırıyı meşrulaştırmanın aracı, önce uluslararası hukuk aşındırılıyor, sonra da bir ‘haklı savaş’ söylemi icat ediliyor... Artık insan hakları standardının yetersiz olduğu düşünülen ülkelere savaş açmanın yolu açılmış demektir... Şimdilerde insan hakları söylemi sömürüyü gizlemenin, kitleleri oyalamanın, emperyalist saldırıyı dayatmanın ve/veya meşrulaştırmanın bir aracına dönüşmüş durumda. Böylelikle dünyadaki mevcut güç ve iktidar ilişkilerinin meşrulaştırılıp/ kabullendirmesini, yeniden üretmesini sağlayan ideolojik araçlardan biri...
Küresel kapitalizmin söylemlerinden biri de sivil toplum, sivil toplum örgütleri [STK] sivil toplumu güçlendirme. Sivil toplum söylemi, insan hakları söylemini tamamlıyor. Emekçi sınıfların kolektif mücadelesine [sendikalara, vb.] savaş açılmışken, sivil toplum söylemiyle neyin murâd edildiği açık değil mi? Sivil toplum örgütü denilenler aslında içi boş midye kabuğu olmanın ötesinde bir kıymet-i harbiyeye sahip değiller ama önemli bir ideolojik işlev gördükleri kesin. Gerçek anlamda sivil toplum örgütü olsalardı, sorunun kökenine inerlerdi ve neoliberal küreselleşme tarafından tehdit edilen çıkarları savunurlardı. Benim yalan üretme dükkânları dediğim think tank’lar sivil toplum örgütü denilenlerin ideolojik arka planını oluşturuyor. Ortalığı kaplayan sivil toplum örgütleri, küresel kapitalist saldırının, emperyalizmin ortaya çıkardığı devasa yıkımı gözden uzaklaştırmanın, kabullendirmenin aracı, dolayısıyla asıl işlevleri ideolojiktir. Sorunlar çözülüyor, çözülebilir, çözüm yoluna girdi/giriyor izlenimi yaratılıyor. Mücadele alanı boşaltılarak, kitleler gerçek mücadele alanının dışına atılmak isteniyor. Sömürünün, sınıfların, sınıf mücadelesinin söz konusu örgütlerin kitabında yeri yok... Apolitik olmayı marifet sayıyorlar. Oysa, sosyal ilerleme ve demokrasinin derinleşmesi, ulusal özerkliğin pekiştirilmesi için mutlaka politik mücadele gereklidir. Söz konusu örgütler ‘apolitik’ olarak kaldıkça, sadece küresel kapitalist saldırıyı meşrulaştırabilirler. Genel bir çerçevede Eklektik ve uzlaşmacı olan söz konusu kuruluşların temel bir zaafı da sermayeden ve devletten bağımsız olmamaları veya doğrudan sermaye ya da devletler tarafından finanse edilmeleri... Kimi zaman da devletler veya sermaye tarafından kurduruluyorlar... Açıkça sistem karşıtı ve gerçek anlamda alternatif bir projenin taşıyıcısı olmayan, siyaseti etkilemek bir yana egemen siyaset odakları tarafından araçlaştırılan söz konusu STK’ların teşhir edilmesi büyük önem taşıyor.
Demokrasi söylemi de küresel kapitalizmin [emperyalizmin] sözcüleri, akıl hocaları, burjuva siyasetçileri tarafından çok kullanılıyor. Aslında söz konusu olan liberal demokrasi veya piyasa demokrasisidir. Üretim araçlarının mülkiyeti dar bir mülk sahibi sınıfın elinde toplanmışken, kamusal alan diye bir şey kalmamışken, ne var ne yoksa özelleştirilmişken, vb. demokrasiden söz etmek abesle iştigal değilse, insanlarla alay etmektir. Zira, kapitalizmin politik alanda gerçek bir demokratik işleyişe izin vermesi mümkün değildir. Ekonomik alanda yabancılaşmış [üretim, tüketim, dolayısıyla yaşamak için gerekli araçlardan yoksunluk durumu] bireyin, politik planda kendini gerçekleştirmesi, kendi kaderinin efendisi olması mümkün müdür? Kaldı ki, söz konusu olan şimdilerde inandırıcılığını bütünüyle kaybetmiş, tam bir sirk oyununa dönüşmüş olan temsili demokrasidir ve temsili demokrasi başlangıçta gerçek demokrasinin önünü kesmek üzere ‘icat edilmişti’. Aslında demokrasiden söz edenler sömürü, yağma ve talan özgürlüğünün hiçbir engelle karşılaşmadan yol almasını sağlayan bir pratikten söz ediyorlar. Zaten asıl söz konusu olan da bir seçim ve temsil mistifikasyonundan başkası değil. Mevcut durumda insanlar oy kullandıkları anda tüm haklarından vazgeçtiklerini ifade etmiş oluyorlar ve seçtiklerini sandıkları da asla onları temsil etmiyor. Başka türlü söylersek insanların kaderi parlamentolarda belirlenmiyor. Büyük sermayenin hizmetindeki merkezlerde, çokuluslu denilen şirketin yönetim bürolarında, ‘uluslararası’ denilen ama uluslarla ilgisi retorikten ibaret olan kurumlarda, vb. belirleniyor... Retoriğe rağmen gerçek dünyada asıl söz konusu olan, demokrasinin gerçekleşmesi, derinleşmesi değil, sınırlı demokratik hakların ve pratiklerin de tasfiye edilmesidir. Dolayısıyla söylemle gerçek durum arasında bariz bir uyumsuzluk söz konusu...
Herhalde son dönemin en zehirli, en çok yanılsama yaratan ve en yaygın söylemi sürdürülebilir kalkınmadır. Oysa gerçek dünyada kalkınma diye bir şey yok. Kapitalizm koşullarında mümkün de değil. Kapitalizmde geçerli olan sermayenin büyümesidir ve sermayenin büyümesinin kalkınma diye bir şey üretmesi mümkün değildir. Tam tersine, sermayenin tekyanlı çıkarını gerçekleştirmek amacıyla kurgulanmış bir ortamda sermaye sadece sosyal kötülükleri artırabilir ve ekolojik felâketi tetikleyebilir. Nitekim öyle oluyor. Geçerli retorikte önce sermayenin büyümesine [genişletilmiş yeniden üretimine densin] ekonomik büyüme deniyor ve GSMH ile ölçülüyor, sonra da GSMH artışı kalkınmayla özdeş sayılıyor. Dolayısıyla neyin büyüdüğü, büyümenin ne olduğu, kimin için ne anlama geldiği tartışılmıyor. Kalkınma İkinci emperyalistler arası savaş sonrasında oluşan ‘yeni statükoyu’ meşrulaştırıp dayatmak, sömürgeciliğin klasik/doğrudan versiyonunun ‘tasfiyesi’ sonucu ‘bağımsızlığa kavuşan’ devletleri ve bir bütün olarak de ‘çevre’ [periferi] denilen bölgeleri emperyalist sistem içinde tutmak için icat edilmişti. Başka türlü söylersek, uygarlaştırma misyonundan nöbeti devralmıştı. Bir zamanlar uygarlaştıranlar bundan sonra kalkındıracaktı... Fakat söylemin ipliğinin pazara çıkması için fazla zaman gerekmemişti. Daha 1970’lerin başına gelindiğinde söylemle gerçek durum arasındaki uyumsuzluk bariz bir biçimde ortaya çıkmıştı. Artık önüne bir niteleme sıfatı koymadan kavramı kullanmak zorlaşmıştı. Kalkınma kavramının önüne bir dizi niteleme sıfatı getirilerek kullanılmaya başlandı. İşte endojen[içe dönük] kalkınma, bir başka kalkınma, sosyal kalkınma, alternatif kalkınma, vb. 1980’li yılların sonuna doğru da sürdürülebilir kalkınma keşfedildi ve BM Çevre ve Kalkınma Programı’nın [UNDEP] düzenlendiği zirvelerin ikincisi olan Rio Zirvesinden sonra da müthiş bir kullanım yaygınlığına ulaştı. Şimdilerde önüne sürdürülebilir sıfatı getirilmeden kullanılan bir kelime ve kavram yok gibi... Oysa daha önce başka yerde yazdığım gibi, söz konusu olan tam bir zihinsel akrobasidir. Eğer gerçek dünya’da kalkınma diye bir şey yoksa, onun önüne sürdürülebilir sıfatının getirilmesi tam bir oxymore’dur. Bilindiği gibi Kadim Grekçe’de oxymore, yan yana gelmesi caiz olmayan, zıt anlamlı [antinomik] iki kelimeyi yan yana getirmeye deniyor. Kapitalist mantık geçerliyken, çevreye duyarlı, çevre tahribatını kritik eşiğe taşımayan bir ekonomik büyüme, dolayısıyla da kalkınma mümkün değildir. Zira sermaye birikiminin mantığı, her seferinde daha çok üretmeye ve daha çok tüketmeye, kirletmeye, yok etmeye mahkûmdur. Oysa sürdürülebilir kalkınma ‘gelecek kuşakların durumunu tehlikeye atmayan, dolayısıyla doğanın kendini yenilemesini tehlikeye atmayan bir ekonomik büyümenin mümkün olduğu görüşüne dayanıyor... Dünyanın bugünkü manzarasına bakmak söylemin ne anlama geldiğini görmeye yeter...
Çokkültürcülük ve totalitarizm söylemleri için de benzer bir durum var. Sınıf farklılıklarını yok saymak üzere başka farklılıklar öne çıkarılıyor. Etnik, dinî, mezhepsel, kültürel farklılıklar asıl sorunu oluşturuyormuş gibi bir izlenim yaratılarak, kapitalist yağma ve emperyalist saldırı meşrulaştırılmak isteniyor. Elbette insanların kendi geçmişlerini, farklılıklarını merak etmeleri, araştırmaları, kendi geçmişleriyle yüzleşmeleri, tarihsel mirasa sahip çıkmaları, kimliklerini ifade etmeleri önemsiz değildir ama kültüralizmsöyleminin misyonu başka... Amaç toplumları bir arada tutan bağları koparmak ve toplum sınıflarını saldırıya açık hale getirmek, iktidarsızlaştırmak, kültüra-lizm söyleminin asıl zaafı da kültürlerin tarihsel aşındırmanın etkisinden muaf olduğu, ebed-müddet geçerli olduğu düşüncesidir. Oysa kültürler ve hiçbir kültür değişimden, tarihsel aşınmadan muaf değildir. Totalitarizm söylemiyse daha kötüyü ön plana çıkararak, insanları korkutmak, mevcut kepazeliğe razı etmek gibi bir işlev görüyor...
Şimdilerde insanlık tarihte eşine rastlanmayan müthiş bir saldırıyla karşı karşıya. Bunun kapitalizmle insan soyunun nihai mücadelesi olduğunu söylemek bir abartma değil. Ya kapitalizm insanlığı ve uygarlığı yok edecek ya da bu sefil süreç tersine çevrilecek... Bir orta yol mümkün değil, üstelik zaman da daralmakta... Bu saldırıya da ancak teorik eleştiriyle ve örgütlü mücadeleyle karşı çıkılabilir. Elinizdeki kitapta yer alan yazılar, karşı duruşun önemini ve aciliyetini kavrayanların eseridir. Bu kör gidişi durdurmak, tersine çevirmek ve insana gerçekten yaraşır, doğayla uyumlu bir dünya ve insan toplumu yaratmak gayet mümkündür. İnsan kendi ölümünü engelleyemez ama insanlığın ölümünü pekâlâ engelleyebilir denmiştir... Yeter ki, başta yeryüzünün lânetlileri olmak üzere, bu süreçten zarar görenler, felaketli gidişin faili olmayanlar, durumun vehâmatinin ve aciliyetinin, kendi potansiyel güçlerinin bilincinde olsunlar ve o potansiyeli realize etme iradesini, cesaretini, basiretini ve yeteneğini ortaya koyabilsinler... Bu dünyada hiç bir şey insan iradesinden ve insanın bilinçli eyleminden bağımsız, kendiliğinden ortaya çıkmadığına göre...

Kardelen, 20 Mart 2008

* Bu makale özgür üniversite kitaplığından yayınlanan "küresel kapitalizmi meşrulaştıran söylemler" adlı kitabın önsözüdür
---05 Nisan 2008